"Chacaltaya" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Kaynaklar ve referanslarda düzenleme
(→‎top: düzeltme AWB ile)
k (Kaynaklar ve referanslarda düzenleme)
'''Chacaltaya''' ([[Aymara]]ca'da "soğuk yol"), [[Bolivya]] [[And dağları]]nın [[Cordillera Real]] dağlarında bir [[sıradağ]]ı. Bolivya'nın [[de facto]] başkenti [[La Paz, Bolivya|La Paz]]'ın 15 kilometre kuzeyinde yer almaktadır. 5.421 metre yüksekliğine sahip olup zirvesinden [[Titicaca Gölü]] görünebilir. [[Jeoloji]] bilimdalında [[granit]] ve greisen (skarnlaşmış granit) ile bilinir.<ref>Pontus Ljunggren, and Luigi Radelli, "Bolivian tin mineralization", Economic Geology; December 1963, v. 58, no. 8, p. 1348-1351.</ref>
 
18.000 yıllık [[buzul]] 1940 yılında 0.22&nbsp;km² iken 2007'de 0.01&nbsp;km² 'e kadar azaldı.<ref name="gone">{{Haber kaynağı|başlık= Farewell to a melting glacier|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6496429.stm |yayımcı= [[BBC News]]|tarih=3 Nisan 2007|erişimtarihi=13 Temmuz 2007}}</ref><ref name="The Miami Herald">{{Haber kaynağı|başlık= Bolivia's Chacaltaya glacier is gone|url= http://www.miamiherald.com/news/americas/story/1030126.html|yayımcı= [[The Miami Herald]]|tarih=4 Mayıs 2009|erişimtarihi=10 Mayıs 2009}}</ref> Eriyiklerin yarısı 1980 yılından önce yaşandı.<ref name="glacier evolution">{{Dergi kaynağı|titlebaşlık=Glacier Evolution in the Tropical Andes during the Last Decades of the 20th Century: Chacaltaya, Bolivia, and Antizana, Ecuador|url=http://ambio.allenpress.com/perlserv/?request=get-document&doi=10.1639%2F0044-7447(2000)029%5B0416%3AGEITTA%5D2.0.CO%3B2&ct=1#i0044-7447-29-7-416-f09|publiser=AMBINO|datetarih=1 Kasım 2000|accessdateerişimtarihi=1 Kasım 2000}}</ref>
 
Yağışın eksik olması ve [[El Niño]]'nun ısınma aşamasından kaynaklanan 1980 yılından sonraki eriyiş 2009'da buzulun kayboluşu ile sonuçlandı. La Paz'ın 30 kilometre uzaklığında [[Huayna Potosí]] dağının yakınında yer alan buzul Güney Amerika'nın en yüksek buzullarından biriydi. [[İklim değişikliği]]nden dolayı belirgin bir şekilde azalmanın yaşandığı buzul aralıklarından biri olduğu ileri sürüldü.<ref name="The Miami Herald"/> Eriyişin [[küresel ısınma]]dan mı yoksa Chacaltaya etrafındaki bölgesel iklim değişikliğinden mi kaynaklandığı hâlâ tartışma konusudur.<ref name="inesad">{{Web kaynağı | başlık = Reconciling melting glaciers and falling temperatures in the Bolivian highlands | url = http://www.inesad.edu.bo/mmblog/mm_20090323.htm | yayıncı = [[Lykke E. Andersen]] | tarih =23 Mart 2009| erişimtarihi =23 Mart 2009| arşivurl = http://web.archive.org/web/20150310180740/http://www.inesad.edu.bo:80/mmblog/mm_20090323.htm | arşivtarihi = 10 Mart 2015}}</ref>
[[Dosya:Obsevatorio Astrofísico de Chacaltaya.JPG|thumb|Particle detector at Chacaltaya observatory, 2007]]
 
Dağın 5.220 metrelik noktasında dünya çapındaki üniversiteler ile işbirliğiyle işlenen, Chacaltaya Rasathanesi (''Observatorio de Física Cósmica'') bulunmaktadır. Bu [[rasathane]] [[gama ışını]] araştırmaları için önemli bir sitedir.<ref>{{Kitap kaynağı|last1soyadı1= Wamsteker|first1ad1= W|last2soyadı2= Albrecht|first2ad2= Rudolf|last3soyadı3= Haubold|first3ad3= Hans J|titlebaşlık= Developing basic space science world-wide: a decade of UN/ESA workshops|yearyıl= 2004|location= [[Dordrecht]], [[Boston]]|publisheryayıncı= [[Springer Science+Business Media|Kluwer Academic Publishers]]|isbn= 9781402025198|oclc= 56105246}}</ref>
 
== Notes ==
627.265

değişiklik