Ana menüyü aç

Değişiklikler

+aynı adlı tiyatro oyunu maddesine bağ.
{{İçin|Aynı adlı tiyatro oyunu|Yanardağ (oyun)}}
[[Dosya:MtCleveland ISS013-E-24184.jpg|thumb|right|300px|[[Alaska]] eyâletinin [[Aleut Adaları]]'ndaki [[Cleveland Dağı]]; [[Uluslararası Uzay İstasyonu]]'ndan çekilmiş.]]
'''Yanardağ''' ya da '''volkan''', [[magma]]nın ([[Dünya]]'nın iç tabakalarında bulunan, yüksek [[basınç]] ve yüksek [[sıcaklık]]la erimiş kayalar) yeryuvarlağının yüzeyinden dışarı püskürerek çıktığı [[Coğrafya|coğrafi yer şekilleridir]].<ref>{{kitap kaynağı|soyadı1=Erinç|ad1=Sırrı|başlık=Jeomorfoloji 1|tarih=2000|yayıncı=Der yayınları|yer=İstanbul|sayfa=206|basım=2000}}</ref> [[Güneş Sistemi]]'nde bulunan kayalık gezegen ve uydularda (bazıları çok aktif olan) birçok yanardağ olmasına rağmen, bu olgu, en azından Dünya'da, genellikle [[tektonik plaka]] sınırlarında görülür. Ne var ki, [[sıcak nokta yanardağları]]nda önemli istisnalar vardır. Yanardağların araştırıldığı bilim dalına ''[[volkanoloji]] (yanardağ bilimi)'' denir.
 
[[Dosya:Mahameru-volcano.jpeg|thumb|right|300px|Endonezya'daki Java Adası'nda bulunan [[Semeru Yanardağı]].]]
Öte yandan magma düşük oranlarda (%52'den az) silikat içerirse lava "mafik" adı verilir ve püskürürken çok akışkan hâle gelir. Uzun mesafelerce akabilir. Mafik lav akışının iyi bir örneği, [[İzlanda]]'nın neredeyse coğrafî merkezindeki bir püskürme yarığının aşağı yukarı 8.000 yıl önce oluşturduğu Büyük Thjórsárhraun akıntısıdır. Bu lav akıntısı, 130&nbsp;km ötedeki denize varıncaya kadar akmaya devam etmiş ve 800&nbsp;km²'lik bir alanı kaplamıştır. Felsik ve mafik terimleri yerine bazen daha eski olan "asidik" ve "bazik" terimlerinin kullanıldığı görülür; ancak bu terimler artık daha az kullanılır olmuşlardır.
 
* '''Kalkan yanardağlar''': Şekli kalkana benzeyen dağlar oluşturacak şekilde zamanla biriken yüksek miktarda lav çıkartan yanardağlar çoklukla [[Havai]] ve [[İzlanda]]'da görülürler. Lav akışları genellikle çok kızgın ve çok akışkan olup uzun akıntılara neden olurlar. Yeryüzündeki en büyük lav kalkanı, 120&nbsp;km çapındaki ve deniz tabanından zirvesine 9.000&nbsp;m yüksekliğindeki [[Mauna Loa]]'dır. [[Mars (gezegen)|Mars]]'taki Olympus Mons, bir kalkan yanardağıdır ve [[Güneş Sistemi']]nde şimdiye kadar keşfedilmiş olan en yüksek [[dağ]]dır.
* Lav kalkanının daha küçük olanlarına "lav kubbesi" (''{{lang|en|tholoid}}''), "lav konisi" ve "lav kümbeti" adı verilir.
* '''Volkanik koniler''', yanardağın ağzında biriken ufak kaya parçacıkları fırlatan püskürmelerden dolayı oluşur. Bu püskürmeler, 30–300&nbsp;m yüksekliğinde, koni şeklinde tepeler oluşturur ve nispeten kısa ömürlü olurlar.