"Tacülmülk Böri" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
k (Rumeli Fatihi, Tac'ül-Mülk Böri sayfasını Tacülmülk Böri sayfasına taşıdı)
{{HükümdarKraliyet bilgi kutusu
| adı isim = Tac El-MülkTacülmülk Böri
| başlık resim = [[Böriler]] Șam Atabeyi
| resim resim_boyutu =
| altyazı başlık =
| veraset = [[Böriler#Atabeyler|Böriler Dımaşk Atabeyi]]
| hüküm süresi = (1128 - 1132).
| hüküm_süresi = 1128-1132
| tahta geçmesi =
| diğer ünvanlarıtaç_giymesi =
| önce_gelen = [[Tuğtekin|Zahireddin Tuğtekin]]
| tam adı =
| önce gelenvekili = Zahiriddin Tuğtekin
| sonra gelen sonra_gelen = [[Şems ül-MülkŞemsülmülk İsmail]]
| varisi veliaht =
| kraliçeeşi =
| gözdesi çocukları =
| eş 1 tam ismi =
| hanedan 2 = [[Böriler|Böri = Hanedanı]]
| babası 3 = [[Tuğtekin|Zahireddin = Tuğtekin]]
| hanedan annesi =
| resmi marşı doğum_tarihi =
| doğum_yeri =
| babası = Zahiriddin Tuğtekin
| annesiölüm_tarihi = 6 Haziran = 1132
| doğumölüm_yeri tarihi = =[[Dımaşk]]
| doğum yeri defin_tarihi =
| ölüm tarihi defin_yeri = 6 Haziran 1132
| ölümdini yeri = [[Sünni İslam]]
| defin tarihi =
| mezar yeri =
| dini = [[İslam]]
}}
'''Taç El-MülkTacülmülk Böri''', ([[Arapça]] (ﺗﺎﺝ ﺍﻟﻤﻠﻮﻙ ﺑﻮﺭﻱ), (d.? - o. 6 Haziran 1132)) Türk asıllı asker. [[Büyük Selçuklu Devleti]] altında, [[1097]] - [[1128]] arasında, [[Selçuklu]] devletinin ve ona tabi [[Böriler]]'in ikinci hükümdarı olarak [[ŞamDımaşk]] Atabeyiliği yapan yönetici. ŞamDımaşk Meliki [[Dukak ]] öldükten sonra Suriye Selçuklu Devleti ŞamDımaşk Melikliğine taht naibi ve sonra ŞamDımaşk Atabeyi olan babası [[Tuğtekin]] yerine ŞamDımaşk atabeyliği naipliği yapmıştır. Kalıtsal ŞamDımaşk Atabeyleri olan [[Böriler]] hanedanı kurucusu olan babası [[Tuğtekin]]'den sonra ikinci Böriler ŞamDımaşk atabeyi.
 
'''Taç El-Mülk Böri''', ([[Arapça]] (ﺗﺎﺝ ﺍﻟﻤﻠﻮﻙ ﺑﻮﺭﻱ ‎ ), (d.? - o. 6 Haziran 1132)) Türk asıllı asker. [[Büyük Selçuklu Devleti]] altında, [[1097]] - [[1128]] arasında, [[Selçuklu]] devletinin ve ona tabi [[Böriler]]'in ikinci hükümdarı olarak [[Şam]] Atabeyiliği yapan yönetici. Şam Meliki [[Dukak ]] öldükten sonra Suriye Selçuklu Devleti Şam Melikliğine taht naibi ve sonra Şam Atabeyi olan babası [[Tuğtekin]] yerine Şam atabeyliği naipliği yapmıştır. Kalıtsal Şam Atabeyleri olan [[Böriler]] hanedanı kurucusu olan babası [[Tuğtekin]]'den sonra ikinci Böriler Şam atabeyi.
 
 
==Hayatı==
 
=== Atabey olmadan===
Tac El-MülkTacülmülk Böri Türk asıllı olup Suriye Selçuklu Devleti ŞamDımaşk meliğimeliki Dukak'ın meliklik döneminde babası Zahiriddin Tuğtekin ile birlikte bu devletin ordusunda gulam olarak askerlik yapmakta idi.
 
[[Birinci Haçlı seferi]]'nde Haçlılar ordusu kâtî olarak [[Antakya]]'yı ellerine geçirdikten bir müddet sonra 13 Ocak 1099'da güneye Kudüs'e gitmek üzere Antakya'dan ayrıldı. Bu sırada Cabale küçük şehrinin yöneticisi olan Trablusşam Kadısı Fahrülmülk Bin Ammara şehrin idaresini ŞamDımaşk Meliki Dukak'a sattı. Bu küçük şehrin valisi olarak Tuğtekin'in oğlu Tac El-MülkTacülmülk Böri atandı. Fahrülmülk Bin Ammara'in bu tutumuna karşı şehirliler başkaldırmışlardı ve Tac El-MülkTacülmülk Böri bu isyanı hemen bastırdı. Fakat Tac El-MülkTacülmülk Böri yönetime başlayınca şehir halkı yönetiminin gayet sıkı ve zalimce olduğu için ondan gayet hoşnutsuz oldular ve onu Dukak'a şikayet ettiler. ŞamDımaşk Meliki de Tac El-MülkTacülmülk Böri'ye hemen görevinden uzaklaştırdı. <ref name="grousset">Grousset, Rene (1934 Yen.bas. 2006) ''Histoire des croisades et du royaume franc de Jérusalem - I. 1095-1130 L'anarchie musulmane'', Paris:Perrin. ({{fr}} </ref>
Tac El-Mülk Böri Türk asıllı olup Suriye Selçuklu Devleti Şam meliği Dukak'ın meliklik döneminde babası Zahiriddin Tuğtekin ile birlikte bu devletin ordusunda gulam olarak askerlik yapmakta idi.
 
1104'de ŞamDımaşk MeliğiMeliki Dukak öldü ve yerine Meliklik tahtına daha yetişkin olmayan olan [[II. Tutuş]] getirildi. Fakat II. Tutuş daha yetişkin olmadığı için Tac El-Mülk Böri'nin babası olan Tuğtekin "ŞamDımaşk Atabeyi" unvanını alarak ŞamDımaşk'data meliklik taht naibi oldu. Babası Tuğtekin çok geçmeden II. Tutuş'u ŞamDımaşk Melikliği tahtından indirdi ve yerine Dukak'ın ikinci oğlu ve II. Tutuş'un küçük kardeşi olan [[Muhiddin Bektaş]]'i ŞamDımaşk Meliki yaptı. Yine kısa bir müddet sonra Tuğtekin Muhiddin Bektaş'ı da ŞamDımaşk Meliklik tahtından uzaklaştırdı. Bundan sonra ŞamDımaşk Melikliği ortadan kalktı ve bu devlet yerine Büyük Selçuklu Devletine tabi ŞamDımaşk Atabeyliği kuruldu. Kurulan ŞamDımaşk Atabeyliği kalıtsal olarak [[Böriler]] adını alan Tuğtekin ve onun ahfadının eline geçti. İlk Böriler hükümdarı Tuğtekin oldu. Babası Tuğtekein böylece ŞamDımaşk Atabeyliği işleri ile uğraşırken oğlu olan Tac El-Mülk Böri ŞamDımaşk'da onun yardımcısı olarak görev yaptı.<ref name="grousset"/>
[[Birinci Haçlı seferi]]'nde Haçlılar ordusu kâtî olarak [[Antakya]]'yı ellerine geçirdikten bir müddet sonra 13 Ocak 1099'da güneye Kudüs'e gitmek üzere Antakya'dan ayrıldı. Bu sırada Cabale küçük şehrinin yöneticisi olan Trablusşam Kadısı Fahrülmülk Bin Ammara şehrin idaresini Şam Meliki Dukak'a sattı. Bu küçük şehrin valisi olarak Tuğtekin'in oğlu Tac El-Mülk Böri atandı. Fahrülmülk Bin Ammara'in bu tutumuna karşı şehirliler başkaldırmışlardı ve Tac El-Mülk Böri bu isyanı hemen bastırdı. Fakat Tac El-Mülk Böri yönetime başlayınca şehir halkı yönetiminin gayet sıkı ve zalimce olduğu için ondan gayet hoşnutsuz oldular ve onu Dukak'a şikayet ettiler. Şam Meliki de Tac El-Mülk Böri'ye hemen görevinden uzaklaştırdı. <ref name="grousset">Grousset, Rene (1934 Yen.bas. 2006) ''Histoire des croisades et du royaume franc de Jérusalem - I. 1095-1130 L'anarchie musulmane'', Paris:Perrin. ({{fr}} </ref>
 
1103'de [[Birinci Haçlı Seferi]] komutanlarından olan Toulouse Kontu [[IV. Raymond|Raymond Saint Gilles]] Trabluşsam'a saldırdı. Raymond Saint Gilles bu şehir ve bölgede bir Frank Haçlı devleti kurmaya karar vermişti. Saldırma ordusunda Raymond'un Avrupa'dan birlikte getirdiği askerleri yanında 1101'de yeniden Haçlı seferi için Filistin'e gelen Provanslı Franklar, [[Cenova Cumhuriyeti|Cenovalılar]] ve [[Pisa Cumhuriyeti|Pisalılar]] da bulunmakta idi. Raymond Saint Gilles'in başlattığı Haçlılar Trablusşam kalesi kuşatması zaman zaman kaldırılarak ve tekrar tekrar yeniden kuşatmaya alınarak ta 1109'a kadar sürdü. Taç El-MülkTacülmülk Böri babası Tuğtekin'in bu kuşatmayı kaldırmak için yaptığı birkaç saldırıya katıldı. Babası Tuğtekin'in 1106'da yaptığı Haçlı kuşatıcılar karşı yaptığı saldırıda kuşatma kırıldı ama ŞamDımaşk ordusu geri çekilince Haçlılar şehri tekrar kuşatmaya aldılar. Kuşatma sırasında Raymond Saint Gilles öldü. Yerine varisi Alfonso-Jordan Toulouselu kuşatmaya devam etti ama o da şehri alamadan oldu. Haçlılara ancak 1010'da şehri ellerine geçirdiler. Bu şehirde Haçlılar devleti olarak [[Trablus Kontluğu]]'ni kurdular ve Raymond Saint Gilles'in gayrimeşru oğlu olan Bernard Toulouselu ilk Haçlılar Trablus Kontu oldu. ref name="grousset"/>
1104'de Şam Meliği Dukak öldü ve yerine Meliklik tahtına daha yetişkin olmayan olan [[II. Tutuş]] getirildi. Fakat II. Tutuş daha yetişkin olmadığı için Tac El-Mülk Böri'nin babası olan Tuğtekin "Şam Atabeyi" unvanını alarak Şam'da meliklik taht naibi oldu. Babası Tuğtekin çok geçmeden II. Tutuş'u Şam Melikliği tahtından indirdi ve yerine Dukak'ın ikinci oğlu ve II. Tutuş'un küçük kardeşi olan [[Muhiddin Bektaş]]'i Şam Meliki yaptı. Yine kısa bir müddet sonra Tuğtekin Muhiddin Bektaş'ı da Şam Meliklik tahtından uzaklaştırdı. Bundan sonra Şam Melikliği ortadan kalktı ve bu devlet yerine Büyük Selçuklu Devletine tabi Şam Atabeyliği kuruldu. Kurulan Şam Atabeyliği kalıtsal olarak [[Böriler]] adını alan Tuğtekin ve onun ahfadının eline geçti. İlk Böriler hükümdarı Tuğtekin oldu. Babası Tuğtekein böylece Şam Atabeyliği işleri ile uğraşırken oğlu olan Tac El-Mülk Böri Şam'da onun yardımcısı olarak görev yaptı.<ref name="grousset"/>
 
Nisan 1110'de babası ŞamDımaşk Atabeyi Tuğtekin [[Baalbek]] şehrine saldırıda bulunup şehri kuşatıp sonunda kaleyi eline geçirdi. Oğlu ve varisi olan Tac El-MülkTacülmülk Böri'yi Baalbek valisi olarak atandı.<ref name="grousset"/>
1103'de [[Birinci Haçlı Seferi]] komutanlarından olan Toulouse Kontu [[IV. Raymond|Raymond Saint Gilles]] Trabluşsam'a saldırdı. Raymond Saint Gilles bu şehir ve bölgede bir Frank Haçlı devleti kurmaya karar vermişti. Saldırma ordusunda Raymond'un Avrupa'dan birlikte getirdiği askerleri yanında 1101'de yeniden Haçlı seferi için Filistin'e gelen Provanslı Franklar, [[Cenova Cumhuriyeti|Cenovalılar]] ve [[Pisa Cumhuriyeti|Pisalılar]] da bulunmakta idi. Raymond Saint Gilles'in başlattığı Haçlılar Trablusşam kalesi kuşatması zaman zaman kaldırılarak ve tekrar tekrar yeniden kuşatmaya alınarak ta 1109'a kadar sürdü. Taç El-Mülk Böri babası Tuğtekin'in bu kuşatmayı kaldırmak için yaptığı birkaç saldırıya katıldı. Babası Tuğtekin'in 1106'da yaptığı Haçlı kuşatıcılar karşı yaptığı saldırıda kuşatma kırıldı ama Şam ordusu geri çekilince Haçlılar şehri tekrar kuşatmaya aldılar. Kuşatma sırasında Raymond Saint Gilles öldü. Yerine varisi Alfonso-Jordan Toulouselu kuşatmaya devam etti ama o da şehri alamadan oldu. Haçlılara ancak 1010'da şehri ellerine geçirdiler. Bu şehirde Haçlılar devleti olarak [[Trablus Kontluğu]]'ni kurdular ve Raymond Saint Gilles'in gayrimeşru oğlu olan Bernard Toulouselu ilk Haçlılar Trablus Kontu oldu. ref name="grousset"/>
 
1119'de Kudüs Kralı [[II. Baudouin]] Adraat'a saldırıya geçmişti. Bu saldırıyı dururmakdurdurmak için ŞamDımaşk Atabeyliği ordusu Taç El-MülkTacülmülk Böri komutasında hareketaharekata geçti. Bu ordu Haçlılar ordusunu bir tepe üzerinde dururmayıdurdurmayı başardı. Haçlılar ordusu tepede siperler kazarak savunmaya geçtiler. Tac El-MülkTacülmülk Böri komutasındaki ŞamDımaşk Atabeylik ordusu bu tepeye hücuma geçti ama Haçlıların siperlerden gayet şiddetle direniş göstermesi nedeni ile başarısız kalıp geri geçildi.<ref name="grousset"/>
Nisan 1110'de babası Şam Atabeyi Tuğtekin [[Baalbek]] şehrine saldırıda bulunup şehri kuşatıp sonunda kaleyi eline geçirdi. Oğlu ve varisi olan Tac El-Mülk Böri'yi Baalbek valisi olarak atandı.<ref name="grousset"/>
 
Kudüs Kralı [[II. Baudouin]] 1124'den itibaren gayet mütecaviz olarak Suriye batısında harekata geçmişti. 1126 başında ŞamDımaşk Atabeyi Tuğtekin ve oğlu komutasındaki ŞamDımaşk Atabeyliği ordusu, Kudüs Kralı II. Baudouin'in saldırılarınisaldırılarını durdurmak için bir sefere geçtilerçıktılar. 25 Ocak 1126'da babası Tuğtekin komutasında Tac El-MülkTacülmülk Bori'nin da katılmış olduğu ŞamDımaşk Atabeyliği ordusu Kudüs Kralı ile yaptığı "Șakhab Muharebesi"'nde mağlup düştü. Tuğtekin büyük zayiat verip ancak ordusunun kalan küçük bir kısmı ile ŞamDımaşk'a geri çekilmek zorunda kaldı. Verilen zayiat dolayısıyla ŞamDımaşk savunamıyacaksavunulamayacak bir hale gelmişti. Fakat Kudüs Kralı'nın Haçlılar ordusu da bu muharebede büyük zayiat vermişti ve ŞamDımaşk'a saldırma imkanı bulunmamakta idi. ŞamDımaşk böylelikle Haçlılar istilasından kurtuldu.<ref name="grousset"/>
1119'de Kudüs Kralı [[II. Baudouin]] Adraat'a saldırıya geçmişti. Bu saldırıyı dururmak için Şam Atabeyliği ordusu Taç El-Mülk Böri komutasında hareketa geçti. Bu ordu Haçlılar ordusunu bir tepe üzerinde dururmayı başardı. Haçlılar ordusu tepede siperler kazarak savunmaya geçtiler. Tac El-Mülk Böri komutasındaki Şam Atabeylik ordusu bu tepeye hücuma geçti ama Haçlıların siperlerden gayet şiddetle direniş göstermesi nedeni ile başarısız kalıp geri geçildi.<ref name="grousset"/>
 
=== Atabeylik dönemi ===
Kudüs Kralı [[II. Baudouin]] 1124'den itibaren gayet mütecaviz olarak Suriye batısında harekata geçmişti. 1126 başında Şam Atabeyi Tuğtekin ve oğlu komutasındaki Şam Atabeyliği ordusu, Kudüs Kralı II. Baudouin'in saldırılarıni durdurmak için bir sefere geçtiler. 25 Ocak 1126'da babası Tuğtekin komutasında Tac El-Mülk Bori'nin da katılmış olduğu Şam Atabeyliği ordusu Kudüs Kralı ile yaptığı "Șakhab Muharebesi"'nde mağlup düştü. Tuğtekin büyük zayiat verip ancak ordusunun kalan küçük bir kısmı ile Şam'a geri çekilmek zorunda kaldı. Verilen zayiat dolayısıyla Şam savunamıyacak bir hale gelmişti. Fakat Kudüs Kralı'nın Haçlılar ordusu da bu muharebede büyük zayiat vermişti ve Şam'a saldırma imkanı bulunmamakta idi. Şam böylelikle Haçlılar istilasından kurtuldu.<ref name="grousset"/>
Babası ŞamDımaşk Atabeyi Tuğtekin Şubat 1128'de ŞamDımaşk'data öldü. BabasiBabası hasta olarak yatakta iken oğlu Tac El-MülkTacülmülk Böri'yi ŞSam Atabeylik varisi olarak ilan etmişti. Bu nedenle Tac El-MülkTacülmülk Böri hiçbir rakip hükümdar adayı olmadan ŞamDımaşk Atabeyi olarak tahta geçti. Büyük Selçuklu Devleti'nin tabi olan ŞamDımaşk Atabeyliğini kalıtsal olarak BorilerBöriler tarafından yöneten ikinci tabi hükümdar oldu.<ref name="maalouf">Maalouf, Amin (Tr. çev. Mehmet Ali Kılıçbay) (son.bas. 2006) ''Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri'', İstanbul: Yapı Kredi Yayınları ISBN : 9789750811210</ref>
 
Babası daha yaşamakta ve Atabey olarak görev yapmakta iken [[Alamut]]'ta bulunan [[Hasan bin Sabbah]] liderliğindeki [[Haşhaşiler]] Suriye üzerinde etkilerini "Behram" adında yeni bir lider altında yeniden organize etmişler ve ŞamDımaşk Atabeyliği içinde gayet buyuk siyasi güç kazanmışlardı. ŞamDımaşk Atabeyliği Veziri Tahir Mazdagani, onların mezhebine bağlı olmamakla beraber, Haşhaşilere açıkça destek sağlamakta idi. Haşhaşiler ŞamDımaşk Atabeyliği devlet yönetimini ellerine geçirmişlerdi ve hatta şehirde kendileri komutasında bir özel askeri birlik bulundurmakta idiler. ŞamDımaşk halkı atabey Tuğtekin olduğu zaman Haşhaşilerin Sam şehrini ellerine alacaklarından kormaktakorkmakta idi. Gerçekten Haşhaşiler ve onlara yakın vezir Haçlılar Kudüs Krallığı ile müzakereler yapıp ŞamDımaşk'iı ele geçirip Kudüs Krallığı'na vermek için planlar yapmışlardı.
===Atabeylik dönemi ===
 
1228'de Böriler ŞamDımaşk Atabeyi olarak tahta geçen Tac El-MülkTacülmülk Böri'nin ele aldığı ilk önemli politik tedbir Haşhaşilerin ŞamDımaşk şehri içindeki iktidar gücünü azaltmak hedefiyle oldu. Vezir Mazdagani devlet ilerigelenleri ile yapılan bir önemli toplantıdan sonra yeni atabey Tac El-MülkTacülmülk Bori'nin bir işareti ile ilerigelenlerden biri tarafından kafası kılıçla uçurularak öldürüldü. Sonra da ŞamDımaşk halkı desteği ile tüm Haşhaşiler, dostları, yandaşları ve onlara yakınlık gösteren herkes halk tarafından yakalanıp öldürüldüler. Haşhaşilerin liderlerinin cesetleri ŞamDımaşk kalesi duvarlarından asıldılar.<ref name="maalouf"/>
Babası Şam Atabeyi Tuğtekin Şubat 1128'de Şam'da öldü. Babasi hasta olarak yatakta iken oğlu Tac El-Mülk Böri'yi ŞSam Atabeylik varisi olarak ilan etmişti. Bu nedenle Tac El-Mülk Böri hiçbir rakip hükümdar adayı olmadan Şam Atabeyi olarak tahta geçti. Büyük Selçuklu Devleti'nin tabi olan Şam Atabeyliğini kalıtsal olarak Boriler tarafından yöneten ikinci tabi hükümdar oldu.<ref name="maalouf">Maalouf, Amin (Tr. çev. Mehmet Ali Kılıçbay) (son.bas. 2006) ''Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri'', İstanbul: Yapı Kredi Yayınları ISBN : 9789750811210</ref>
 
Çok geçmeden bunun Haşhaşilere kızgın olan şehir halkının bir güç gösterisi olmadığı ve ŞamDımaşk Atabeyliği'nin hatta bir Müslüman şehri olan ŞamDımaşk şehrinin Haçlılara teslimi ile tekrar Hirstiyanlaştırılması hakkında komplo planı bulunduğu ortaya çıktı. Bu halk hareketinin Suriye ve ŞamDımaşk'dakitaki Müslümanları büyük bir felaketten kurtaran bir uğraş olduğu anlaşıldı. [[Haşhaşiler]] ve atabeylik veziri Mazdagani Kudüs Kralı II. Baudouin ile gizli görüşmeler yaptıkları ve bu görüşmeler sonunda Vezir Mazdağanı'nın yazılı olarak Haçlılar Kudüs Krallığı'na ŞamDımaşk şehrini teslim etmeyi ve buna karşılık Vezir Mazdağanı ve Haşhaşilere Haçlıların [[Sur]] şehrini geri vermesi üzerinde anlaşma yapıldığını açıklayan bir mektubu buldunduğu sonradan oratya çıktı. Bu anlaşma ile yeni ŞamDımaşk Atabeyi Tac El-MülkTacülmülk Böri'nin Haşhaşılerin bir suikastı ile öldürmesi de kabul edilmekte idi. Hatta bu anlaşmaya göre bu komplonun belirtilmiş bir Cuma günü yapılması bile kabul edilmişti. Fakat Tac El-MülkTacülmülk Böri'in Veziri Madağanı'nın öldürülmesi ile bu vatan ihaneti ve hükümdar suikastı komplosu önceden ortaya çıkarttıpçıkartıp önlenmiş idi.<ref name="maalouf"/>
Babası daha yaşamakta ve Atabey olarak görev yapmakta iken [[Alamut]]'ta bulunan [[Hasan bin Sabbah]] liderliğindeki [[Haşhaşiler]] Suriye üzerinde etkilerini "Behram" adında yeni bir lider altında yeniden organize etmişler ve Şam Atabeyliği içinde gayet buyuk siyasi güç kazanmışlardı. Şam Atabeyliği Veziri Tahir Mazdagani, onların mezhebine bağlı olmamakla beraber, Haşhaşilere açıkça destek sağlamakta idi. Haşhaşiler Şam Atabeyliği devlet yönetimini ellerine geçirmişlerdi ve hatta şehirde kendileri komutasında bir özel askeri birlik bulundurmakta idiler. Şam halkı atabey Tuğtekin olduğu zaman Haşhaşilerin Sam şehrini ellerine alacaklarından kormakta idi. Gerçekten Haşhaşiler ve onlara yakın vezir Haçlılar Kudüs Krallığı ile müzakereler yapıp Şam'i ele geçirip Kudüs Krallığı'na vermek için planlar yapmışlardı.
 
Kudüs Kralı bu komplonun ifşa edildiğinden haberdar değildi. ŞamDımaşk'dakitaki Haşhaşilerin öldürülmesinden kurtulan Haşhaşiler Haçlılara Kudüs Kralı II. Baodouin'e sığındılar. İdaresini ellerine geçirmiş oldukları ve Kudüs ile ŞamDımaşk yoluna hakim olan ve [[Baniyas]] kalesini de Haçlılar Kudüs Kralına teslim ettiler. <ref name="maalouf"/>
1228'de Böriler Şam Atabeyi olarak tahta geçen Tac El-Mülk Böri'nin ele aldığı ilk önemli politik tedbir Haşhaşilerin Şam şehri içindeki iktidar gücünü azaltmak hedefiyle oldu. Vezir Mazdagani devlet ilerigelenleri ile yapılan bir önemli toplantıdan sonra yeni atabey Tac El-Mülk Bori'nin bir işareti ile ilerigelenlerden biri tarafından kafası kılıçla uçurularak öldürüldü. Sonra da Şam halkı desteği ile tüm Haşhaşiler, dostları, yandaşları ve onlara yakınlık gösteren herkes halk tarafından yakalanıp öldürüldüler. Haşhaşilerin liderlerinin cesetleri Şam kalesi duvarlarından asıldılar.<ref name="maalouf"/>
 
Bundan birkaç hafta sonra Kudüs Kralı II. Baodouin büyük bir Haçlılar ordusu ile ŞamDımaşk kalesi önüne geldi. Bu Haçlılar ordusunda Haçlılara devletleri olan Kudüs Krallığı (ve 10 yıl önce kurulan [[Tapınak Şövalyeleri]]), Antakya Kontluğu, Edessa Kontluğu, Trablus Kontluğu ve batı Avrupa'dan yeni gelmiş olan askerler bulunmakta idi ve yaklaşık 10.000 ağır süvari şövalye ve bir o kadar da piyade gücü bulunmakta idi. Bu saldırı ŞamDımaşk Atabeyi Tac El-MülkTacülmülk Bori tarafından önce haber alınmıştı ama ŞamDımaşk'data yeniden bir ordu toplamak zor oluştu. Taç El-MülkTacülmülk Bori göçmen Türkmen aşiretlerinden ve bölgede bulunan Arap Bedevilerinden onlara eğer Haçlılar yenilirlerse büyük ganimetler sağlayacağını vaad ederek asker toplamıştı.<ref name="maalouf"/>
Çok geçmeden bunun Haşhaşilere kızgın olan şehir halkının bir güç gösterisi olmadığı ve Şam Atabeyliği'nin hatta bir Müslüman şehri olan Şam şehrinin Haçlılara teslimi ile tekrar Hirstiyanlaştırılması hakkında komplo planı bulunduğu ortaya çıktı. Bu halk hareketinin Suriye ve Şam'daki Müslümanları büyük bir felaketten kurtaran bir uğraş olduğu anlaşıldı. [[Haşhaşiler]] ve atabeylik veziri Mazdagani Kudüs Kralı II. Baudouin ile gizli görüşmeler yaptıkları ve bu görüşmeler sonunda Vezir Mazdağanı'nın yazılı olarak Haçlılar Kudüs Krallığı'na Şam şehrini teslim etmeyi ve buna karşılık Vezir Mazdağanı ve Haşhaşilere Haçlıların [[Sur]] şehrini geri vermesi üzerinde anlaşma yapıldığını açıklayan bir mektubu buldunduğu sonradan oratya çıktı. Bu anlaşma ile yeni Şam Atabeyi Tac El-Mülk Böri'nin Haşhaşılerin bir suikastı ile öldürmesi de kabul edilmekte idi. Hatta bu anlaşmaya göre bu komplonun belirtilmiş bir Cuma günü yapılması bile kabul edilmişti. Fakat Tac El-Mülk Böri'in Veziri Madağanı'nın öldürülmesi ile bu vatan ihaneti ve hükümdar suikastı komplosu önceden ortaya çıkarttıp önlenmiş idi.<ref name="maalouf"/>
 
Kuşatma sırasında Eylül ayı başında hava gayet yağmurlu geçmeye başladı ve yağan ağır yağmurlar yüzünden kale etrafındaki araziler çamur batak haline döndü. Kasım ayında ŞamDımaşk Atabeylik ordusunun bir gözlem birliği, birkaç bin Haçlılar askerinin "Gavta Düzlüğü"'nde insan ve hayvan iciniçin iaşseiaşe ve erzak toplama için bir harekat yapmakta olduğunu gözümledigözledi. Tac El-MülkTacülmülk Böri kuşatılan ordusunun büyük bir kısmını bu Haçlılar birliği üzerine sürdü. Böylece onalaraonlara bir baskın yaptı ve onların topladığı ıaşeiaşe ve erzakların hepsini kaleye götürdü. Bu ordu geri döndükten sonra HaclilaraHaçlı ordusunun kusatmakuşatma ordugahinaordugahına saldiriyasaldırıda bulunmakabulunmaya kararsikarar verilcdiverildi. Ama kuşatmacı Haçlılar ordusu kuşatmaya devam etmeyi sonunda imkansız bulmuştu. ŞamDımaşk AtabaylıkAtabeylik ordusu onların karagahınakarargahına hücuma geçmeye hazırlanırken görülmeye başlayan alevler ve duman püsküren büyük bir ateş Haçlılar ordusunun kuşatmayı bırakıp geri çekilmeden ordugahlarını boşaltıp ve taşınması zor olan alet ve eşyalaraınıeşyalarını yakmakta olduklarını gostermekteidigöstermekteydi. Kudüs Kralığı ve diğer Haçlıların Şam Dımaşk kuşatması 5 Aralık 1129'a kadar sürmüştü. Sonunda Haçlılar Kudüs Krallığı ordusu Kudüs'e çekildi.<ref name="grousset"/><ref name="maalouf"/>
Kudüs Kralı bu komplonun ifşa edildiğinden haberdar değildi. Şam'daki Haşhaşilerin öldürülmesinden kurtulan Haşhaşiler Haçlılara Kudüs Kralı II. Baodouin'e sığındılar. İdaresini ellerine geçirmiş oldukları ve Kudüs ile Şam yoluna hakim olan ve [[Baniyas]] kalesini de Haçlılar Kudüs Kralına teslim ettiler. <ref name="maalouf"/>
 
Mayıs 1131'de ŞamDımaşk Atabeyi Taç El-MülkTacülmülk Böri iki [[Haşhaşiler]] fedaisi tarafından bir diğer suiakast saldırısınasuikasta maruz kaldı ve gayet ağır yaralar aldı. ŞamDımaşk'da bulunan en iyi doktorlar tarafından tedavi edildi; yaraları iyileşmeye başladı ve bir nekahat döneminde istirahat yapması gerekmekte idi. Fakat Tac El-MülkTacülmülk Böri istirahat yapmayı gayet zor bulmakta idi ve bir at gezintisi yapmaya karar verdi. Bu at gezintisi sırasında yaraları yeniden açıldı ve tedavi edilmesi imkansız olup Haziran 1132['de hayata gözünü yumdu. <ref name="grousset"/>
Bundan birkaç hafta sonra Kudüs Kralı II. Baodouin büyük bir Haçlılar ordusu ile Şam kalesi önüne geldi. Bu Haçlılar ordusunda Haçlılara devletleri olan Kudüs Krallığı (ve 10 yıl önce kurulan [[Tapınak Şövalyeleri]]), Antakya Kontluğu, Edessa Kontluğu, Trablus Kontluğu ve batı Avrupa'dan yeni gelmiş olan askerler bulunmakta idi ve yaklaşık 10.000 ağır süvari şövalye ve bir o kadar da piyade gücü bulunmakta idi. Bu saldırı Şam Atabeyi Tac El-Mülk Bori tarafından önce haber alınmıştı ama Şam'da yeniden bir ordu toplamak zor oluştu. Taç El-Mülk Bori göçmen Türkmen aşiretlerinden ve bölgede bulunan Arap Bedevilerinden onlara eğer Haçlılar yenilirlerse büyük ganimetler sağlayacağını vaad ederek asker toplamıştı.<ref name="maalouf"/>
 
Kuşatma sırasında Eylül ayı başında hava gayet yağmurlu geçmeye başladı ve yağan ağır yağmurlar yüzünden kale etrafındaki araziler çamur batak haline döndü. Kasım ayında Şam Atabeylik ordusunun bir gözlem birliği, birkaç bin Haçlılar askerinin "Gavta Düzlüğü"'nde insan ve hayvan icin iaşse ve erzak toplama için bir harekat yapmakta olduğunu gözümledi. Tac El-Mülk Böri kuşatılan ordusunun büyük bir kısmını bu Haçlılar birliği üzerine sürdü. Böylece onalara bir baskın yaptı ve onların topladığı ıaşe ve erzakların hepsini kaleye götürdü. Bu ordu geri döndükten sonra Haclilara ordusunun kusatma ordugahina saldiriya bulunmaka kararsi verilcdi. Ama kuşatmacı Haçlılar ordusu kuşatmaya devam etmeyi sonunda imkansız bulmuştu. Şam Atabaylık ordusu onların karagahına hücuma geçmeye hazırlanırken görülmeye başlayan alevler ve duman püsküren büyük bir ateş Haçlılar ordusunun kuşatmayı bırakıp geri çekilmeden ordugahlarını boşaltıp ve taşınması zor olan alet ve eşyalaraını yakmakta olduklarını gostermekteidi. Kudüs Kralığı ve diğer Haçlıların Şam kuşatması 5 Aralık 1129'a kadar sürmüştü. Sonunda Haçlılar Kudüs Krallığı ordusu Kudüs'e çekildi.<ref name="grousset"/><ref name="maalouf"/>
 
Mayıs 1131'de Şam Atabeyi Taç El-Mülk Böri iki [[Haşhaşiler]] fedaisi tarafından bir diğer suiakast saldırısına maruz kaldı ve gayet ağır yaralar aldı. Şam'da bulunan en iyi doktorlar tarafından tedavi edildi; yaraları iyileşmeye başladı ve bir nekahat döneminde istirahat yapması gerekmekte idi. Fakat Tac El-Mülk Böri istirahat yapmayı gayet zor bulmakta idi ve bir at gezintisi yapmaya karar verdi. Bu at gezintisi sırasında yaraları yeniden açıldı ve tedavi edilmesi imkansız olup Haziran 1132['de hayata gözünü yumdu. <ref name="grousset"/>
 
== Kaynakça==
{{Kaynakça}}
 
==Dış bağlantılar==
 
* Grousset, Rene (1934 Yen.bas. 2006) ''Histoire des croisades et du royaume franc de Jérusalem - I. 1095-1130 L'anarchie musulmane'', Paris:Perrin. {{fr}}
* Maalouf, Amin (Tr. çev. Mehmet Ali Kılıçbay) (1998), ''Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri'', İstanbul:Telos Yayıncılık ISBN 975-545-092-0
* Runciman, Steven (Tr. çev. Fikret Işıltan) (1998), ''Haçlı Seferleri Tarihi: I. Cilt Birinci Haçlı Seferi ve Kudüs Krallığının Kuruluşu'', Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları ISBN 975-16-0678-0
 
== Kaynakça ==
{{Kaynakça}}
 
{{başlangıç kutusu}}
{{s-offreg}}
{{sıra kutusu| önce = [[Tuğtekin|ZahiriddinZahireddin Tuğtekin]] | başlık= [[Böriler]]#Atabeyler|Böriler ŞamDımaşk Atabeyi]] | yıllar= [[1128]]-[[1132]] | sonra= [[Şems ül-MülkŞemsülmülk İsmail]]}}
{{bitiş kutusu}}
 
 
{{Portal|Orta Doğu|Tarih}}
 
[[Kategori:1132 yılında ölenler]]
[[Kategori:Şam atabeyleriemirleri]]
[[Kategori:Suriyeliler]]
689

değişiklik