Sezgisel analiz

Sezgisel (yahut deneyimsel veya buluşsal, bulgusal) analiz ya da heuristik (Grekçeεὑρίσκω heurísko Grekçeεὑρίσκειν heurískein "bulmak" "keşfetmek") az bilgi ve az zaman ile ile doğruluğu kesin olmayan ama çoğu kez mümkün görünen bir takım cevaplar oluşturmaya yardımcı olan bir işlemidir.[1] En meşhur sezgisel analiz, deneme yanılma yöntemidir. Heuristik yaklaşımlar tecrübelere dayandığından, örneğin bilişsel eğilimler gibi hatalı da olabilirler.

Kavramın sınırlarıDüzenle

Sezgisel analiz, matematiksel tahminden farklıdır. Matematiksel tahminler aşağı yukarı, yaklaşık bir veri anlamına gelirken, doğru sonuca yakındır. Sezgisel analizler ise tamamen yanlış olabilirler.[2] Algoritmalar ve sezgisel analiz arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. Algoritmalar, bir problemin sistematik ve mantıklı olarak bir çözülmesine yardımcı olurken, sezgisel analizler bu çözümün çok hızlı olduğu ve dolayısıyla daha hataya eğilimlidir.[3]

Psikolojide sezgisel analizDüzenle

Psikilojide bireylerin gündelik hayatlarında karşılaştıkları belirli problemleri çözmek üzere kullandıkları bilişsel süreçlerdir. En düşük çaba prensibi ile işleyen bu sezgisel analizler, yetersiz veriler ile yetinilerek, tüm seçenekler gözden geçirilmeksizin uygulanan süreçlerdir.

Davranışsal örneklerDüzenle

Bir kapıyı açmak üzere içerisinde doğru anahtarın da bulunduğu bir tomar anahtar bir bireye verilir. Rasyonel yaklaşıma göre anahtarların birbiri arkasına denenmesi gerekirken, sezgisel analiz anahtarların görünüşlerine göre yargılayarak belirli anahtarlara öncelik vermektedir. Sezgisel analiz ile sonuç çok hızlı bir biçimde bulunabilir ya da bulunamaz, rasyonal yaklaşımda ise anahtarın belirli bir zaman zarfı içerisinde bulunacağı kesindir.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ G. Gigerenzer und P. M. Todd mit der ABC Research Group: Simple heuristics that make us smart. Oxford University Press, New York 1999.
  2. ^ "Heuristiken" (PDF). zaik.uni-koeln.de (Almanca). s. 2. Erişim tarihi: 2015-07-19.  4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  3. ^ Werner Stangl. "Algorithmus". lexikon.stangl.eu (Almanca). Erişim tarihi: 2015-07-19.  11 Temmuz 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.