Ruhi Su

Türk saz ve ses sanatçısı

Mehmet Ruhi Su (1912, Van - 20 Eylül 1985, İstanbul), Türk halk müziği ve opera sanatçısı, bağlama virtüözü.

Ruhi Su
Ruhi Su (1979, Almanya)
Genel bilgiler
Doğum 1912
Van, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 20 Eylül 1985 (73 yaşında)
İstanbul
Tarzlar Türk halk müziği, opera
Çalgılar Bağlama
Etkin yıllar 1942-1985
Müzik şirketi İmece Plakları (1971-1985)
Resmî site http://www.ruhisu.org.tr
Münire Sevim Hanım
Sıdıka Su
Çocukları Güngör Su (1934-2020)[1]
Ilgın Ruhi Su (1959-)
Ruhi Su'nun Zincirlikuyu Mezarlığı'nda bulunan kabri

YaşamıDüzenle

Mehmet Ruhi Su, 1912 yılında Van'da doğdu.[2][3][4] Anne ve babasının kim olduğunu Ruhi Su kendisi de bilmediği gibi haklarında hiçbir bilgi de yoktur.[5] Oğlu Ilgın Ruhi Su, "Babamın 1912'de Van’da doğması, öksüzler yurdundan gelmesi, bugüne kadar hiçbir akrabasının çıkmaması düşünüldüğünde Ermeni olma ihtimali hayli yüksek" demiştir.[6] Çocukluğunun büyük bir bölümünü evlatlık olarak verildiği yoksul bir ailede ve daha sonra da Adana Öksüzler Yurdu'nda (Darül Eytam) geçirdi. Bir ara İstanbul'da askerî okullarda okudu, ancak müzik sevgisi onu yeni arayışlara itti. Adana Öğretmen Okulu'nda okurken, Ankara'ya Müzik Öğretmen Okulu'na (Musiki Muallim Mektebi) girmeyi başardı. Adana Öğretmen Okulu’ndayken aşık olduğu ebe-hemşire olarak çalışan Münire Sevim[1][7] adında bir kızla evlendi. 1934 yılında Balıkesir'de bir oğulları dünyaya geldi.[1] Adını Güngör koydular.[5] Güngör, altı yaşlarındayken Ruhi ile Sevim Hanım ayrıldılar.[1][7] 1942'de Ankara Devlet Konservatuvarını'nın Şan bölümünü bitirdi. Aynı yıllarda sırasıyla Ankara Cebeci İkinci Ortaokulu'nda ve Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nde müzik öğretmenliği yaptı. Cumhurbaşkanlığı Orkestrası'na seçildi, konservatuvarın opera bölümünde de okudu ve daha sonra da Devlet Operası'nda çalıştı. Devlet Operası sanatçısı olarak, Bastien Bastienne, Satılmış Nişanlı, Madame Butterfly, Fidelio, Tosca, Yarasa, Aşk İksiri, Rigoletto, Figaro'nun Düğünü, Maskeli Balo ve Konsolos gibi operalarda rol aldı. Türk Opera Sanatı'nın temelinde Ruhi Su'nun da katkısı büyüktür.

Ankara Radyosu'nda onbeş günde bir yayınlanan türkü programları (Basbariton Ruhi Su Türküler Söylüyor) düzenledi; Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi'nde büyük bir koro oluşturdu. Aldığı klasik batı müziği eğitimi, ömrü boyunca kendini adadığı türkülerin yorum ve icrasına yaklaşımının kuramsal temelini oluşturdu.

Ruhi Su, sosyalist dünya görüşü nedeniyle 1952-1957 yılları arasında 1951 TKP tevkifatı dolayısı ile hapis yattı.[8][9] 1960'ta İstanbul'da Taksim Belediye Gazinosu'nda sahneye çıkan Ruhi Su, bir yandan da halk türkülerini kaydedip arşivleme görevini üstlendi. Bu arada radyoda da 'Basbariton Ruhi Su Türküler Söylüyor' anonsuyla sunulan bir radyo programı yaptı. Bu programlardan birinde söylediği "Serdari Halimiz Böyle N'olacak? Kısa çöp uzundan hakkın alacak" türküsü nedeniyle "halkı sınıflara ayırmak yoluyla Komünizm propagandası yapmak" suçlamasıyla radyodaki işine son verildi.

Söylediği türkülerdeki siyasi vurgular yüzünden aleyhinde kampanyalar başlatılan ve işini kaybeden sanatçı, türküleri derleyip yeniden yorumlama işine kendi başına devam etti. 1975'te Dostlar Korosu'nu kurdu. 1978'den sonra çıkardığı kasetlerle halk müziğinin yaygınlaşmasına büyük katkıda bulundu. Aydınlara türkü dinlemeyi öğreten kişi olarak da bilinir.

Ruhi Su Ahmet İsvan ve Necdet Uğur'un yoğun uğraşıları sonucu ilk kez 1977 yılında pasaport alabildi. Almanya, Hollanda, Belçika, İngiltere, Fransa ve Avustralya'da konserler verdi. Pasaportunun süresi doldu. Yeni pasaport başvurusu yakalandığı prostat kanserinin tedavisi için yapıldı, ancak hiçbir gerekçe gösterilmeden reddedildi. Su için altı Alman sanatçının Kültür Bakanlığı'na baş vurduğu öğrenildi. Heinrich Böll, Wolf Bierman, Ingeborg Drewitz, Günter Grass, Siegfried Lenz, Günter Wallraff imzalı mektupta, Kültür Bakanlığı'ndan Ruhi Su'nun yurt dışında tedavi edilebilmesi için pasaport verilmesine aracı olması isteniyordu. Aynı sanatçılar Ruhi Su'ya da bir mektup göndermişlerdi.[10][11] Bunlar sonucunda nihayet kapılar aralandı ve "tedavi amaçlı ve yalnız bir defaya mahsus olmak üzere" yurt dışına çıkışına izin verildi. Ama artık çok geçti. 20 Eylül 1985 Cuma günü sabaha karşı 04.00'te Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Hastanesi Onkoloji Servisi'nde öldü.[12] Doktoru Prof. Bülent Berkarda idi. 22 Eylül 1985 Pazar günü Şişli Camii'nde kılınan öğle namazını müteakip Zincirlikuyu Mezarlığı'nda toprağa verildi.[13][14] Ruhi Su'nun cenaze töreni binlerce kişinin katılımıyla 12 Eylül darbesi sonrası dönemin ilk büyük kitle gösterisi haline dönüştü. Cenazede gözaltına alınan 160 kişi İstanbul siyasi şubede 15 gün süreyle gözaltında tutuldu.[5][15][16]

1988 yılında kabri başında ikame edilen anıt, 2009 yılında kimliği belirsiz kişilerce silahlı saldırı ile kısmen tahrip edildi.[17]

Kendisi Alevi Deyişlerini okumuş, Pir Sultan'ın, Hatayi'nin ve diğer ozanların deyişlerini yorumlamıştır. Nazım Hikmet'in şiirlerini ilk besteleyenlerdendir. 1957'de Sansaryan Han'da hapisteyken daha sonra hayatını birleştirecek olduğu Sıdıka Umut için söylediği Mahsus Mahal adlı türküsüyle ünlendi.

Ruhi Su'nun sesini korumadaki hassasiyeti hakkında pek çok anlatı vardır. Bunlara göre Ruhi Su, sesine zarar vermemek için kuruyemiş ve çamaşır suyundan uzak dururmuş. Sorulduğunda, sesini korumadaki bu hassasiyetinin sanata ve dinleyenlere saygısından kaynaklandığını ifade edermiş.

Ruhi Su, ölümüne kadar 16 adet 45'lik plak, 11 adet de uzunçalar çıkardı. Vefatından sonra kurulan Ruhi Su Kültür ve Sanat Vakfı aracılığıyla eşi Sıdıka Su ve oğlu Ilgın Su özel arşivlerdeki ses kayıtlarından yararlanarak plak, kaset ve CD üretimini sürdürdüler. Vakfın merkezi Beyoğlu, İstanbul'dadır.

Sanatçı hakkında Ajans21 tarafından, Ezgili Yürek: Ruhi Su (1995) (24 dk) adında bir belgesel hazırlanmıştır. Bu belgesel Ruhi Su hakkında hazırlanan ilk belgeseldir. Bunun dışında Avustralya Belgeseli ve Ruhi Su Belgeseli (Hilmi Etikan) adlarında iki belgesel film de Ruhi Su Kültür ve Sanat Vakfı aracılığıyla gösterilmektedir.

Ruhi Su'nun eşi Sıdıka Su 18 Ekim 2006 tarihinde ölmüş[18] ve Zincirlikuyu Mezarlığı'nda eşi Ruhi Su'nun kabrinin yanına defnedilmiştir.[19]

Yön Radyo tarafından hazırlanan 'Yüreğinde Anadolu'nun Ezgisi, Sesinde Dağların Yankısı-Ruhi Su' belgeseli Türkiye Gazeteciler Cemiyeti 2015 Yılı Sedat Simavi En İyi Radyo Programı Ödülüne layık görülmüştür.[20]

2019 yılında Yurdaer Kişin'in hazırladığı 'Halk Türkülerinde Protest Olgu ve Ruhi Su' adlı tez, Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müzik Anabilim Dalı tarafından yayımlanmıştır.[21]

AlbümleriDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c d "Güngör Su". 24 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2021. 
  2. ^ "100 yaşındaki ses ve bir soru" 25 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Sabah, 20 Mayıs 2012. 22 Temmuz 2012 tarihinde erişildi.
  3. ^ "Ruhi Su ölümünün 25. yılında anıldı" 24 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., ETHA, 21 Eylül 2010. 22 Temmuz 2012 tarihinde erişildi.
  4. ^ "100 yaşında bir dev: Ruhi Su" 19 Temmuz 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 9 Mayıs 2012. 22 Temmuz 2012 tarihinde erişildi.
  5. ^ a b c Türküler'in 100'ü: Ruhi Su 17 Şubat 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 6 Eylül 2015, Ruhi Su - Hayatı.
  6. ^ Hasan Bülent Kahraman'a yanıt[ölü/kırık bağlantı], Ruhi Su Kültür ve Sanat Derneği. 22 Temmuz 2012 tarihinde erişildi.
  7. ^ a b Ekmekçi, Mustafa. "Büyük Oğul!" (PDF). 23 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2021. 
  8. ^ "Bekir Karayel yoldaş ölümsüzdür!". tkp.org. 3 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  9. ^ "Ruhi Su'yu anıyoruz". urundergisi.com. 6 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  10. ^ Özlediğimiz Ruhi Su 6 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 20 Eylül 2015.
  11. ^ Anadolu'nun Sesi Ruhi Su 100 Yaşında 16 Şubat 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 18 Aralık 2012.
  12. ^ Halk sanatçısı Ruhi Su öldü
  13. ^ "Ruhi Su bugün toprağa veriliyor" (PDF). 4 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4 Ağustos 2021. 
  14. ^ "Milliyet - 23 Eylül 1985 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ". gazetearsivi.milliyet.com.tr. 14 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  15. ^ Ruhi Su'nun cenazesinde gözaltına alınanlara takipsizlik
  16. ^ "Ruhi Su cenazesi soruşturması sürüyor" (PDF). 30 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Kasım 2020. 
  17. ^ "Arşivlenmiş kopya". 16 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Şubat 2022. 
  18. ^ "Ruhi Su'nun eşi vefat etti". Hürriyet. 18 Ekim 2006. 
  19. ^ "Ruhi Su'nun Eşi Sıdıka Su, Toprağa Verildi". haberler.com. 20 Ekim 2006. 17 Şubat 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  20. ^ "Ruhi Su Yüreğinde Anadolu'nun Ezgisi, Sesinde Dağların Yankısı". Youtube. 23 Ocak 2016. 19 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2016. 
  21. ^ "Halk Türkülerinde Protest Olgu ve Ruhi Su" (PDF). 28 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Ekim 2020. 

Dış bağlantılarDüzenle