Evangelistarium

İçerisinde hristiyan ibadeti esnasında okunmak üzere kupleler barındıran litürjik kitap

Evangelistarium (Latince çoğulu Evangelistaria) ya da Evangeliarium, Katolik ve Doğu Ortodoks Kiliselerinde kullanılan bir litürjik kitap. Evangelistariumlar içerisinde kilise yılına uygun olarak önemli günlerde okunmak üzere incillerden alınmış perikop adı verilen kupleleri barındırmaktadırlar.

Hamsin Yortusu, Codex Egberti

Hristiyan ibadeti olan litürji önceleri lectio continua adı verilen Kitâb-ı Mukaddes metninin tamamının okunmasından ibaretti. Zamanla Kutsal Kitap içerisinde hangi bölümlerin okunması gerektiğine dair listeler (capitula evangeliorum) oluşturulmaya başladı. İlk olarak bu bölümlerin numaraları listelenirken, zamanla bu bölümler de ayrı şekilde yazılmaya başladı. Bu sayede MS 5. yüzyılda tüm Kutsal Kitap'ı okuma geleneği yerini perikop adı verilen bu kuplelerin okunmasına bıraktı. Bu gelenek yerleşince, bilhassa 7. yüzyıldan itibaren perikopların yazıldığı evangelistariumlar değerli materyaller üzerine yazılmaya ve renkli figürler ile süslenmeye başlandı.

Evangelistarium listesiDüzenle

Resim Adı Tarihi Üretim yeri Notlar İçinde bulunduğu kurum
Godescalc Evangelistariumu 781 ila 783 arası Aachen (?) altın ve gümüş rengi mürekkep ile mor renginde değerli bir parşömen üzerine yazılmıştır. Paris, Bibliothèque nationale, Ms. nouv. acq. lat. 1203
Bir evangelistarium fragmanı 867 Reims Düsseldorf, Universitäts- und Landesbibliothek, B. 113
Reichenauer Evangelistariumu 970 Reichenauer Malschule Leipzig, Stadtbibliothek, Ms. CXC
Poussay Evangelistariumu 970–990 Reichenau Paris, Bibliothèque nationale de France, Ms. lat. 10514
Gero-Codex 975 Reichenau Darmstadt, Hessische Universitäts- und Landesbibliothek, Hs 1948
Codex Egberti 980–993 Trier ya da Reichenau Başpiskopos Trierli Egbert tarafından yaptırılmıştır Trier, Stadtbibliothek, Cod. 24
Seeoner Evangelistarium 1002/1014 Seeon Manastırı Bamberg, Staatsbibliothek, Msc. Bibl. 95
Uta-Codex 11. yüzyılın başları Regensburg Münih, Bavyera Devlet Kütüphanesi, Clm 13601
Codex Assemanianus 11. yüzyılın başları Makedonya, Ohri Okulu Kilise Slavcası dilinde yazılmıştır. Roma, Vatikan Kütüphanesi, Cod. Slav. 3
II. Heinrich Evangelistariumu 1007/1012 Reichenau II. Heinrich tarafından Bamberg Katedrali için yaptırılmıştır. Münih, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 4452
III. Heinrich Evangelistariumu 1039 - 1043 Echternach III. Heinrich tarafından yaptırılmıştır. Staats- und Universitätsbibliothek Bremen, Ms. b 21
Codex Aureus Pultoviensis 11. yüzyılın ikinci yarısı Prag Krakow, Czartoryski-Museum, Ms. 1207
Codex aureus Gnesnensis 11. yüzyılın ikinci yarısı Prag Gniezno, Başpiskoposluk Arşivi
Codex Vyssegradensis 1085 öncesi Prag II. Vratislav'ın taç giyme töreni vesilesiyle yaptırılmıştır. Prag, National- und Universitätsbibliothek, Cod. XIV, A 13
Archangelsk Evangelistariumu 1092 Nowgorod? Kilise Slavcası dilinde yazılmıştır. Moskova, Rusya Milli Kütüphanesi
Wraza Evangelistariumu 13. yy Nowgorod? Sofya, Kiril und Metod Ulusal Kütüphanesi
Lauryschawa Evangelistariumu 1329 Lauryschawa Manastırı, Litvanya Kilise Slavcası dilinde yazılmıştır. Kraków, Czartoryski Müzesi