Amerikan İç Savaşı

ABD'de Kuzey ve Güney arasında yaşanan bir iç savaş (1861-1865)

Amerikan İç Savaşı("The Civil War") veya genelde Güney Eyaletlerinde kullanılan diğer adıyla Eyaletler Arası Savaş ("War Between the States"), (12 Nisan 1861 – 26 Mayıs 1865) Amerika Birleşik Devletleri'nin Washington'daki yönetimi ("Union" veya "the North") ile ülkeden ayrılmak isteyen 11 Güney Eyaleti ("the South" veya "Konfederasyon") arasında çıkmış dört yıl süren geniş kapsamlı bir iç savaştır. Savaşın temel nedeni, ekonomisi tarıma dayalı güney eyaletlerinde yoğun olarak ucuz işgücü mahiyetinde kullanılan köleliğin ülkenin Kuzey Amerika'nın batı bölgelerine doğru genişlemesi nedeniyle tartışılmaya başlanması ve sanayileşmiş kuzey bölgelerinde uygulandığı gibi tüm ülkede yasaklanıp yasaklanmayacağı konusundaki anlaşmazlıktı.

Amerikan İç Savaşı
Battle of Gettysburg, by Currier and Ives.png
Gettysburg Muharebesi
Tarih12 Nisan 1861 - 12 Nisan 1865
Bölge
Sonuç

Kesin Birlik zaferi

Taraflar
Flag of the United States (1863-1865).svg Birleşik Devletler Flag of the Confederate States of America (1861–1863).svg Konfederasyon
Komutanlar ve liderler
Flag of the United States (1863-1865).svg Abraham Lincoln
Flag of the United States (1863-1865).svg Ulysses S. Grant
Flag of the United States (1863-1865).svg George B. McClellan
Flag of the Confederate States of America (1861–1863).svg Jefferson Davis
Flag of the Confederate States of America (1861–1863).svg Robert Edward Lee
Flag of the Confederate States of America (1861–1863).svg T.J. Stonewall Jackson
Flag of the Confederate States of America (1861–1863).svg Nathan Bedford Forrest
Güçler
2.200.000 (toplam sayı)
698.000 (en yüksek sayı)
750.000-1.000.000 (toplam sayı)
360.000 (en yüksek sayı)
Kayıplar
110.000+ çatışmada ölü
365.000+ toplam ölü
282.000+ yaralı
94.000+ çatışmada ölü
290.000+ toplam ölü
137.000+ yaralı

11 Güneyli Eyalet Abraham Lincoln'un 1860 yılında yapılan seçimlerde başkan seçilmesiyle Jefferson Davis komutasında bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. 12 Nisan 1861 yılında ise Güney Carolina'daki Sumter Kalesi'nden ilk top atışıyla birlikte savaş başlamıştır.[1]

Savaşın ilk sonucu Lincoln'un duraksamalarına ve bazı Demokrat Partililerin tepkisine rağmen köleliğin kaldırılmasıdır.[2] 22 Eylül 1862'de hazırlanmaya başlanan, 1 Ocak 1863'te uygulamaya konan bu önlem, 13 anayasa değişikliği önergesinin oylanıp kabul edilmesiyle 31 Ocak 1865'te yasallaşmıştır. Ancak bu zaferden beş gün sonra Lincoln bir suikast sonucu öldürülmüştür.[3]

Savaşın nedenleriDüzenle

19. yüzyılın ortalarında Amerika Birleşik Devletleri'nin güneydoğu bölgelerinde büyük çiftliklerin ağırlıkta olduğu ve tarıma dayanan bir ekonomi yerleşmişti. Bu çiftliklerde özellikle pamuk, tütün ve şeker kamışı yetiştirilmekte ve gereken işgücü Afrika'dan kaçırılıp getirilen siyahi kökenlilerden oluşan kölelerden sağlanmaktaydı. ABD'nin diğer bölgelerinde ekonomi sanayiye yönelmiş ve bunun gerektirdiği serbest işgücü için kölelik ortadan kaldırılmıştı. ABD'nin batı kesiminde hala yeni eyaletler kurulmaya devam ediyor ve bu yeni eyaletlerin çoğunda kölelik yasaklanıyordu. Bu ortamda güney eyaletleri köleliğin eninde sonunda güneyde de yasaklanacağından endişelenmekteydiler. Bu da güneyin köleliğe dayanan üretim tarzını kökünden tehdit ediyordu. Köleliği kaldırmaya söz vererek seçime katılan başkan adayı Abraham Lincoln seçimi kazanınca güneyli 7 eyalet (Güney Karolina, Mississippi, Florida, Alabama, Teksas, Georgia ve Louisiana) yeni başkanın köleliği kaldıracağına kesin gözle bakarak hemen ABD'den bağımsızlığını ilan ettiler. Bu eyaletler Jefferson Davis'in başkanlığı altında Amerika Konfedere Devletleri adı altında yeni bir devlet kurdular. Kısa bir süre sonra buna 4 eyalet (Virginia, Arkansas, Kuzey Karolina ve Tennessee) daha katıldı. Bu toplam 11 eyalet Amerikan İç Savaşı'nda güneyli "Konfederasyon" tarafını oluşturdular. Ülkenin geri kalan kısmı (özellikle kuzeydoğu kısmı) da Birlik "Union" veya "the North" tarafını oluşturdular. Bir süre sonra iki devlet arasında savaş patlak verdi.

Kuzeyin galibiyetiDüzenle

Amerikan İç Savaşı'nın ilk yıllarında hiçbir taraf üstünlük sağlayamadı. Her iki taraftan da birçok kayıplar oldu ve her iki taraf da zaman zaman askeri başarılar elde etse de baskın çıkamadı. 1863 yılının Temmuz ayında gerçekleşen Gettysburg Muharebesi önemli bir dönüm noktası oldu. Güneyden 75 bin, kuzeyden 82 bin askerin katıldığı bu savaşta her iki taraf da askerlerinin yaklaşık üçte birini kaybettiler ama kuzeyliler güneylilere karşı ciddi bir üstünlük sağladı. En sonunda 9 Nisan 1865 tarihinde kuzey orduları güneyli ünlü komutan Robert Edward Lee'nin ordularını birkaç koldan sardılar ve teslim olmaya mecbur bıraktılar. Aynı yılın Haziran ayında geri kalan bütün güney askerleri de silahlarını bırakarak teslim oldular ve  Amerikan İç Savaşı kuzeyin zaferiyle sona erdi. Savaşın sonuna yaklaşırken kuzeyli başkan Abraham Lincoln bir güneylinin yaptığı suikast sonucu vurularak öldü.

 
1861 "Anakonda Planı"

Savaşın sonuçlarıDüzenle

Savaşın bitiminde güneydeki bütün kölelere özgürlük hakları verildi, kısa süre sonra da oy kullanma hakkı kazandılar. ABD'nin güneyinde köleliğe dayanan tarım ekonomisi sona erdi. Amerika Birleşik Devletleri bölünme tehlikesinin üstesinden gelerek tekrar tek bir ülke olarak birleşmiş oldu. Savaşın sonunda güneydeki siyahilere birçok hak verildiyse de, bunlar kısa süre içinde güneyli beyazlar tarafından geri alındı. Ayrıca savaştan önce ABD'nin güney ve kuzey tarafları eşit zenginlikteyken, savaştan sonra güney ekonomik yıkıma uğradı ve kuzey öne geçti.

Savaş döneminde medyanın muharebeleri yerinden takip etmesi gazetecilerin maaşlarının artmasına, gazete abonelik ücretlerinin yükselmesine ve dolayısıyla medyanın ABD'deki konumunun güçlenmesine neden oldu. Sürekli olarak medyaya demeç veren, halkla ilişkiler faaliyeti yürüten ve propaganda yapan ilk başkan Abraham Lincoln, kendinden sonraki başkanların bu alanda rol modeli oldu. [4]

Birlik ve Konfederasyon'un KarşılaştırılmasıDüzenle

Birlik Konfederasyon
Toplam nüfus 22,000,000 (71%) 9,000,000 (29%)
Özgür nüfus 21,567,414 5,500,000
1860'taki Sınır Eyaletlerindeki köleler 432,586 NA
1860'taki Güney Eyaletlerindeki köleler NA 3,500,000
Askerler 2,200,000 (67%) 1,064,000 (33%)
Demiryolu (mil) 21,788 (71%) 8,838 (29%)
Mamül Ürünler Üretimi 90% 10%
Silah üretimi 97% 3%
1860'taki pamuk üretimi (balya) Önemsiz miktarda 4,500,000
1864'teki pamuk üretimi (balya) Önemsiz miktarda 300,000
Savaş öncesi ABD ihracatındaki payı 30% 70%

İlgili filmlerDüzenle

İlgili belgesellerDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ [1] 10 Ekim 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. İç Savaşın başlaması 12 Nisan 1861 (İngilizce), National Park Service (U.S. Department of the Interior.)
  2. ^ [2] 12 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 13. yasa değişikliği(İngilizce), Library of Congress
  3. ^ [3] 5 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Abraham Lincoln suikastı, The Library of Congress
  4. ^ M. Bahadırhan Dinçaslan (2022). Amerikan İç Savaşı El Kitabı. Altınordu Yayınları. ss. 77-79. ISBN 9786257610667. 

Ayrıca bakınızDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle