Altayca

Altayca veya Altay Türkçesi, Türk dillerinin Sibirya grubunda yer alan bir dildir. Rusya içindeki Altay Cumhuriyeti’nin resmî dilidir. Altayca, 1948 yılına kadar Oyrot dili (ойрот) olarak adlandırılmıştır. Rusya'nın 2010 nüfus sayımı verilerine göre dil yaklaşık 55.000 kişi tarafından konuşulmaktadır.[4]

Altayca
Алтай тили
Telaffuz Altay tili
Bölge Altay Cumhuriyeti, Altay Krayı
Etnik köken Altaylar
Konuşan sayısı 55,720  (2010)[1][2][3]
Dil aileleri
Yazı sistemi Kiril alfabesi
Resmî durumu
Resmî dil

 Rusya

Dil kodları
ISO 639-2 alt
ISO 639-3 Çeşitli:
atv – Kuzey Altayca
alt – Güney Altayca

Dil, Altay Krayı'nda konuşulan Kuzey Altayca ile Altay Cumhuriyeti'nde konuşulan Güney Altayca olmak üzere iki lehçeye sahiptir, ancak bu iki lehçe tamamıyla karşılıklı anlaşılabilir değildir.[5] Dilin Kiril alfabesi ile yazılan standart formu Güney Altaycayı baz almakta olup, 2006 yılında Kuzey Altaycanın yazımı için Kiril alfabesi asıllı bir sistem de geliştirilmiştir.[6]

SınıflandırmaDüzenle

Altayca, Altay Dağlarının çevrelediği bir alanda konuşulur ve genellikle Şorca ve Hakasça dillerine coğrafi açıdan yakınlığı dolayısıyla Türki dillerin Kuzey (Sibirya) alt grubu içinde değerlendirilir,[7] ancak coğrafi olarak diğer dillerden nispeten izole olması nedeniyle bu sınıflandırma tartışmalıdır. Kıpçak grubu içinde yer alan Kırgızcaya yakın özellikler göstermesi yüzünden bu sınıfa da dahil edilmiştir. Talat Tekin dilin güney lehçesini diğer Türk dilleri içerisinde ayrı bir alt gruba sokmuş iken, Kuzey lehçesini Şorcanın Kondoma lehçesi ve Çulımca ile birlikte sınıflandırmıştır.[8]

Coğrafi dağılımıDüzenle

Altayca, temel olarak Altay Cumhuriyeti’nde (Güney Altay) ve Altay Kray’da (Kuzey Altay) konuşulur.

StatüsüDüzenle

Altayca, Rusça ile birlikte Altay Cumhuriyeti’nin resmî dilidir. Resmî dil olarak Altay dili, Altay-kiji olarak adlandırılan Güney diyalekti üzerinde gelişmiştir.

DiyalektleriDüzenle

Altay dili, Kuzey ve Güney diyalektlerine ayrılır. Bu diyalektler de ayrıca pek çok alt diyalekti içerir. Başlıca diyalektleri aşağıdaki gibidir:

  • Güney Altay
    • Asıl Altay
      • Mayma
    • Telengit
      • Tölös
      • Çuy
    • Teleut
  • Kuzey Altay
    • Tuba
    • Kumandı
      • Turaçak
      • Solton
      • Starobardin
    • Çalkan ya da Çalkandu (Kuu, Lebedin olarak da bilinir)

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Population of the Russian Federation by Languages (in Russian)" (PDF). gks.ru. Russian Bureau of Statistics. 10 Aralık 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2017. 
  2. ^ http://www.ethnologue.com/language/atv
  3. ^ http://www.ethnologue.com/language/alt
  4. ^ "Dillere göre Rusya Federasyonu nüfusu (Rusça)" (PDF). gks.ru. Rus İstatistik Bürosu. 10 Aralık 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2017. 
  5. ^ Raymond G. Gordon Jr., ed. 2005. Ethnologue: Languages of the World. 15th edition. Dallas: Summer Institute of Linguistics.
  6. ^ В Алтайском крае издана азбука кумандинского языка. 2006
  7. ^ Gordon, Raymond G. Jr., (Ed.) (2005). "Ethnologue report for Northern Turkic". SIL International. 9 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2007. 
  8. ^ Tekin, Tâlat (Ocak 1989). "A New Classification of the Chuvash-Turkic Languages". Erdem. 5 (13). ss. 129-139. ISSN 1010-867X. 

Dış bağlantılarDüzenle

Wikimedia Incubator'de Güney Altayca Vikipedi deneme projesi bulunmaktadır.
Wikimedia Incubator'de Kuzey Altayca Vikipedi deneme projesi bulunmaktadır.