Abhazya epigrafisi

Abhazya epigrafisi,[1] Gürcistan'ın Abhazya bölgesindeki epigrafik anıtları (sert malzeme üzerine yazılmış yazıtlar) kapsar. Yazıtlarda Gürcüce, Yunanca, Osmanlıca ve Latince yazılar bulunmaktadır. Gürcüce yazılı epigrafi anıtlarının sayısı 100'den fazladır ve MS 8. yüzyıldan kalmadır. Yunanca yazıtlar 22 tanedir ve çoğunlukla MS 9. yüzyıldan öncesine aittir. Osmanlı Türkçesi ile yazılmış kitabelerin en eskisi 1598'e tarihlenmektedir. Gürcü yazıtlarından 15'i Abhazya krallarından bahsetmektedir. Bedia, Biçvinta, Tsebelda ve İlori kiliselerindeki ikonalarda yaklaşık 30 yazıt görülmektedir.

Gürcü yazıtları oymalı yazıtlar (yaklaşık 50 tane), duvar resimleri (yaklaşık 30 tane) ve kabartmalı yazıtlar (yaklaşık 20 tane) şeklinde üç gruba ayrılabilir.[2]

Abhazya'nın epigrafik anıtlarının listesiDüzenle

Gürcü yazıtlarıDüzenle

Tür Açıklama Yazıt yeri Konum Tarihi Resim
Taş Yıkık kilise Samato Tepesi, Gudauta Belediyesi y. 11. yüzyıl
Taş Hopi Aziz Nicholas Kilisesi Hopi, Gudauta Belediyesi 1156-1178  
Taş Çoklu Yıkık Msyghua Kilisesi Primorskoe yakınlarındaki Msigkhua Tepesi, Gudauta Belediyesi y. 9. yüzyıl
Duvar Lihni Kilisesi Lihni, Gudauta Belediyesi  
Taş Baş melekler Mikail ve Cebrail'den bahseder Anuhva Başmelekler kilisesindeki masa Anuhva, Gudauta Belediyesi y. 12. yüzyıl
Taş Giorgi Basilisdze'den bahseder Anuhva Başmelekler Kilisesi'ndeki sütun Anuhva y. 11. yüzyıl
Taş Beş azizden bahseder Anuhva Başmelekler Kilisesi Anuhva y. 11. yüzyıl
Kabartmalı 1885-86'da albay Tsilosani tarafından kazıldı Demir ve kopyalanmış nesneler Kelasuri'nin sağ kıyısı, Sohum Belediyesi
Taş Kral Bagrat'tan bahseder Besleti Köprüsü Besleti, Sohum Belediyesi y. 11-12. yüzyıl
Taş "Aziz Theodore, Michael'a merhamet et" Şapel ikonostazı Oktomberi (Olginskoe), Tsebelda bölgesi, Gulripşi Belediyesi y. 11. yüzyıl
Kabartmalı Meryem'e merhamet ister Azize Catherine ikonası Açandara (Poltavskoe), Tsebelda bölgesi, Gulripşi Belediyesi
Abulasan İobisdze'den bahseder Şapelin içindeki metal levha veya ikona Açandara (Poltavskoe), Tsebelda bölgesi, Gulripşi Belediyesi y. 13. yüzyıl
Kabartmalı Aziz Giorgi'ye adanmış Metal levha Kavakluk vadisi, Tsebelda, Gulripşi y. 13-14. yüzyıl
Taş Mezar taşı Kavakluk vadisi, Tsebelda, Gülripşi y. 13-14. yüzyıl
Taş Luka Martineva'dan bahseder Yaş tabak Tsebelda 12 ve 14. yüzyıl[3]
Aziz Giorgi Kilisesi Tsebelda y. 12-13. yüzyıl
Taş Ozbeg Dadiani'den bahseder Çlou Kilisesi Çlou, Oçamçire belediyesi 1445-1452
Taş Mokvi'nin piskoposu Grigol Guzanisdze'den bahseder Mokvi Katedrali Mokvi, Oçamçire belediyesi y.12. yüzyıl
Taş Raba ve Nugamtsira'dan bahseder Gudava Kilisesi Gudava, Gali Belediyesi y. 15. yüzyıl

Yunanca yazıtlarDüzenle

Tür Açıklama Yazıt yeri Konumu Tarihi Resim
Taş Nikopsis Kalesi ( Yeni Afon) y. 10 yüzyıl  
Taş Nikopsis Kalesi (Yeni Afon) y. 11. yüzyıl  

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Abhazya, Abhazya Cumhuriyeti ile Gürcistan arasında bölgesel bir anlaşmazlık konusudur. Abhazya Cumhuriyeti 23 Temmuz 1992'de tek taraflı olarak bağımsızlık ilan etti, ancak Gürcistan Abhazya topraklarını kendi egemen topraklarının bir parçası olarak iddia etmeye devam etmektedir. Abhazya, 193 Birleşmiş Millet üyesi devletten 1'i daha sonra tanımasını geri çeken 7 bağımsız devlet tarafından resmi olarak bir devlet olarak tanınmıştır.
  2. ^ Akhaladze (2008). "For classification of some issues of Abkhazia's epigraphic monuments" (PDF). Kartvelian Heritage. 12. 
  3. ^ Valeri Silogava, დასავლეთ საქართველოს X-XVIII სს ქართული ლაპიდარული წარწერები როგორც საისტორიო წყარო, 1972