İyi ideası

İyi ideası ya da (Modern Yunancaἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἰδέα "iyinin fikri") Platon felsefesindeki bir kavramdır. Platon'un cumhuriyet diyaloğunda (508e2-3) Sokrates karakteriyle anlatılır. Bu form, eğitim gören bir filozofun bir filozof-krala ilerlemesini sağlayan formdur. Açıkça görülemez veya açıklanamaz, ancak kişinin diğer tüm formları gerçekleştirmesine izin veren formdur. İyinin tanımı, içinde belirli iyi şeylerin paylaştığı, uzay ve zamanın dışında var olan mükemmel, ebedi ve değişmeyen bir Formdur.

Cumhuriyet'te KullanımDüzenle

İyilik Cumhuriyeti formunda görülen ilk referanslar Glaucon ve Socrates (454 c–d) arasındaki sohbet içindedir. Platon, adaletin tanımına ilişkin böylesine zor soruları yanıtlamaya çalışırken, "doğadaki her türlü farklılığı ve aynılığı ortaya koymamamız" gerektiğini, bunun yerine, "aynılık ve farklılığın" ilgili olan tek biçimine odaklanmamız gerektiğini belirtir. "İyinin biçimi olan yaşam tarzlarının kendileri". Bu form, diğer tüm formları anlamanın temelidir, diğer her şeyi anlamamıza izin veren şeydir. Platon, Sokrates ve Glaucon (508 a–c) arasındaki konuşma yoluyla, İyi'nin biçimini güneşle benzeştirir, çünkü bizim şeyleri görmemize izin verir. Platon burada güneşin görmeye nasıl izin verdiğini anlatır. Ama çok önemli bir ayrım yapıyor, "güneş görüş değildir" ama "görmenin sebebidir". Güneş görünür alemde olduğu için, İyinin formu anlaşılır alemdedir. "Bilinenlere hakikat ve bilene bilme gücü veren şeydir". Bu sadece "bilgi ve gerçeğin nedeni değil, aynı zamanda bir bilgi nesnesidir".

Platon, İyi'nin biçiminin, bilişin adalet gibi zor kavramları anlamasına nasıl izin verdiğini tanımlar. Bilgi ve gerçeği önemli olarak tanımlar, ancak Sokrates (508d–e) aracılığıyla "iyilik daha da değerlidir" der. Daha sonra, "iyilik olmamasına rağmen" "rütbe ve güç bakımından ondan üstün" olduğunu, "bilgi ve gerçeği sağlayan" (508e) olduğunu açıklamaya devam eder.[1]

Bilimsel analizDüzenle

Platon, İyinin Formunun (veya Fikrinin) bilginin kendisi olmasa da ve İyiden adil olan şeylerin yararlılıklarını ve değerlerini kazandığını yazar. İnsanlar iyinin peşinde koşmaya mecburdur, ancak hiç kimse felsefi mantık olmadan bunu başarılı bir şekilde yapmayı umut edemez. Platon'a göre, gerçek bilgi, tüm insanlık ile günlük etkileşimlerimizde karşılaştığımız maddi nesneler ve kusurlu zekalar hakkında değil, daha ziyade tüm yaratılmış varlıkların modellerinden olan daha saf ve daha mükemmel modellerin doğasını araştırır. Platon, bu mükemmel türlerin sonsuzluktan beri var olduğunu varsayar ve onlara Formlar veya Fikirler adını verir.[2] Bu Formlar insan duyuları tarafından algılanamayacağından, Formlar hakkında edindiğimiz bilgi ne olursa olsun zihin gözüyle görülmelidir (cf. Parmenides 132a), somut akış dünyasından türetilen fikirler sonuçta tatmin edici ve belirsizdir (bkz. Theaetetus). Tüm kalıcı otoriteyi duyu kanıtına reddeden bu derece şüpheciliği savunuyor. Özünde Platon, adalet, hakikat, eşitlik, güzellik ve diğer pek çok şeyin nihayetinde İyinin Formundan türediğini öne sürer.

Aristoteles'in eleştirisiDüzenle

Aristoteles, hayatta kalan başlıca etik çalışmaları Eudemian Ethics ve Nicomachean Ethics'te iyinin Biçimlerini birkaç kez eleştirel terimlerle tartışır. Aristoteles, Platon'un İyilik Formunun fiziksel dünya için geçerli olmadığını, çünkü Platon'un var olan dünyadaki hiçbir şeye "iyiliği" atfetmediğini savunur. Platon'un İyilik Formu, fiziksel dünyadaki olayları açıklamadığı için, insanların İyinin Formunun var olduğuna ve dolayısıyla İyinin Formunun insan etiğine aykırı olduğuna inanmak için hiçbir nedeni yoktur.[3]

Diğer eleştirilerDüzenle

Platon'un İyilik Formu çoğu zaman fazla genel olduğu için eleştirilir.[4] Platon'un İyilik Formu, fiziksel dünyada iyi olan şeyleri tanımlamaz ve bu nedenle gerçeklikle bağlantısı yoktur.[5] Platon'un İyilik Biçimi, talimat veya bireyin iyi olma yollarından yoksun olduğu için, Platon'un İyilik Biçimi insan etiğine uygulanamaz, çünkü iyiliğin peşinden gidebileceği tanımlanmış bir yöntem yoktur. Platon, Cumhuriyet'te Sokrates aracılığıyla, İyinin Formunu anlaşılması zor bir kavram olarak kabul eder ve İyinin Formunun zayıf yönlerinden dolayı eleştirilmek yerine bir hipotez olarak kabul edilmesini önerir. Cumhuriyet'teki Sokrates'e göre, bir hipotezi kabul etmenin tek alternatifi, tefekkür sürecinde ters etki yaratan tüm itirazları çürütmektir.

Aristoteles, diğer bilim adamlarıyla birlikte İyinin Formunu Bir fikri ile eşanlamlı olarak görür.[6] Platon, İyi'nin en yüksek Form olduğunu ve tüm nesnelerin iyi olmayı arzuladığını iddia eder.[7] Platon iyi şeyleri tanımlamadığından, Platon'un İyilik Formunu Bir fikri aracılığıyla yorumlamak, bilim adamlarının Platon'un İyilik Formunun fiziksel dünya ile nasıl ilişkili olduğunu açıklamalarına izin verir. Bu felsefeye göre, bir nesnenin İyinin Formuna ait olabilmesi için, bir nesnenin Bir olması ve uygun biçimde olması için uygun uyum, tekdüzelik ve düzene sahip olması gerekir.

Filozof Rafael Ferber, Aristoteles'in "İyi" nin "Bir" olduğu görüşünü reddetti ve İyinin Formu'nun kendisiyle çelişkili olduğunu yazdı. Ferber, Platon'un İyilik Formunun aynı anda tanımlanabileceğini ve bilinmediğini ve hem "olma" hem de "olmama" durumunda olabileceğini iddia etti.[6]

Platon'un Formları, kendi içinde bir öz olmaktan ziyade, her şeyin nedeni olarak görüldüğü için de eleştirilir. Bazı akademisyenler, Platon'un, Form'un, şeylerin var olduğu özün özü olmasını amaçladığına da inanırlar. Platon'un Form konusundaki niyetinin bu farklı yorumları, Platon'un Form'un sistematik bir tanımına sahip olmadığı fikrine atfedilebilir.[3]

EtkilemekDüzenle

Platon'un erdem ve adaletin anlamı üzerine yazıları Batı felsefi geleneğine nüfuz eder.[8] Neoplatonizmin kurucusu Plotinus, İyilik'ten büyük ölçüde etkilenen ilkelere sahipti. Onun 'Bir' kavramı 'İyi'ye eşdeğerdir çünkü nihai ontolojik bir gerçeği tanımlar. "Bir" hem "nedensiz" hem de evrendeki diğer her şeyin varoluş sebebidir. Plotinus, Platon'un İyilik Formunda yaptığı gibi, 'Bir' prensibini aydınlatıcı bir ışığa benzetti. Plotinus'un Neoplatonizm ekolünün bir sonucu olarak, 19. yüzyıla kadar Platonik felsefenin anlayışının büyük kısmı Plotinus'un yorumundan geldi. Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam'ın erken teolojileri, Plotinus'un merceğinden Platonculuğun fikirlerine baktı.[9]

Atinalı bir çizgi roman yazarı olan Amphis'in karakterlerinden biri şöyle demektedir: "Ve onun hesabına katılma olasılığınız hakkında, Efendim, bu konuda Platon'un iyiliğinden daha fazlasını bilmiyorum, efendim."[10] Platon'un halka açık bir konferans verdiği eski bir anekdot geleneği vardır. Konferansın sonunda Platon kalan dinleyicilere şöyle dedi: 'İyi Olan'dır.[11]

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Republic. [2nd ed.]. Indianapolis, Ind.: Hackett Publ. Co. 1992. ISBN 978-0-87220-136-1. 
  2. ^ "Idea" from the Greek ἰδέα, often transliterated in the past but now typically translated as "character". The archaic sense must be distinguished from the modern sense meaning "thought". Cf. Russell: "It must not be supposed that 'ideas', in his sense, exist in minds, though they may be apprehended by minds.... The word 'idea' has acquired, in the course of time, many associations which are quite misleading when applied to Plato's 'ideas'. (The Problems of Philosophy, chapter 9).
  3. ^ a b Plato on Knowledge and Forms. New York: Oxford University Press. 2003. s. 350. ISBN 0-19-924559-2. 
  4. ^ Blindness and reorientation : problems in Plato's Republic. 1. Oxford: Oxford University Press. 2013. ss. 165, 166. ISBN 978-0-19-993443-0. 
  5. ^ The cave and the light : Plato versus Aristotle, and the struggle for the soul of Western civilization. First. New York: Bantam Books. 2013. s. 46. ISBN 978-0-553-80730-1. 
  6. ^ a b Jordan (1986). "Platos Idee des Guten by Rafael Ferber Review". The Classical Review. 36: 65-67. doi:10.1017/s0009840x00105001. 
  7. ^ "Plato's Theory of Forms". 3 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2014. 
  8. ^ "Plato's Ethics: An Overview". 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2014. 
  9. ^ Stanford Encyclopedia of Philosophy Plotinus 2 Ağustos 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  10. ^ Diogenes Laërtius 3.27
  11. ^ Aristoxenus, Harmonics 30–31; see A. S. Riginos, Platonica (1976), pp. 124 ff., for further testimony.