"Abdülmecid Efendi" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Bot: Kozmetik değişiklikler
k
k (Bot: Kozmetik değişiklikler)
'''Abdülmecid Efendi''' ([[Osmanlı Türkçesi]]: عبد المجيد افندی) (d. 29 Mayıs 1868, [[Beşiktaş, İstanbul|Beşiktaş]], [[İstanbul]] - ö. 23 Ağustos 1944, [[Paris]]), [[Osmanlı Hanedanı]]ʼndan son [[İslam]] [[Hilâfet|halifesi]], ressam, müzisyen. <!--[[Osmanlı Hanedanı]] [[hukuk]]una göre II. Abdülmecid olarak isimlendirilir.{{delil}}-->
 
Osmanlı Hanedanı’nın tek ressam üyesidir ve döneminin Türk ressamları arasında yer almıştır.<ref name=sinan/> Amcasının oğlu [[VI. Mehmed|Mehmed Vahdettin]]’in 4 Temmuz 1918’de tahta çıkması üzerine Osmanlı tahtının veliahtı olan Abdülmecid; bu sıfatı 1 Kasım 1922’de [[Saltanatın kaldırılması|saltanat kaldırılıncaya]] kadar taşıdı. [[Türkiye Büyük Millet Meclisi|TBMM]] tarafından 19 Kasım 1922’de halife seçildi. [[Osmanlı Halifeliği]]ʼne resmen son veren 431 sayılı kanunun kabul edildiği 3 Mart 1924 tarihine kadar “''halife''” unvanını taşıdı. Tarihe “''Son Osmanlı Halifesi''” olarak geçmiştir.
 
== Hayatı ==
 
1876’da babasının tahttan indirilmesinden sonra Sultan [[II. Abdülhamid]]’in gözetiminde [[Yıldız Sarayı]]’ndaki Şehzedeğan Mektebi’nde sıkı bir eğitim aldı. Tarihe ve edebiyata meraklı, dil öğrenmeye yatkındı. Arapça, Farsça, Fransızca ve Almanca öğrendi. [[Sanayi-i Nefise]] hocaları ile ilişki kurdu; [[Osman Hamdi Bey]], [[Salvatore Valeri]]’den resim dersi aldı. [[Fausto Zonaro]] ile dostluk kurup resim çalışmalarında onun yolunda ilerledi.<ref name=katki>[http://thearthistoryjournal.blogspot.com.tr/2011/02/son-halife-abdulmecid-efendi-ve-resim.html '''Son Halife Abdülmecid Efendi ve Resim Sanatına Katkısı''', ''The Art History Journal, 13.02.2011'']</ref>
[[Dosya:Caliph library Harem Dolmabahce March 2008 pano.jpg|sol|thumbküçükresim|Dolmabahçe Sarayı’ndaki kütüphanesi]]
 
Taht sırasında çok gerideydi. [[Abdülmecid Efendi Köşkü|İcadiye’deki köşkünde]] sanatla meşgul olarak yaşadı. Dönemin saray geleneklerine uygun olarak alafranga yaşama ilgi duydu. Şahsuvar Başkadınefendi’den oğlu [[Ömer Faruk Efendi]], Mehista kadınefendi’den kızı [[Dürrüşehvar Sultan]] dünyaya geldi.
Resim ve müzik sanatları ile çok yakından ilgiliydi. Türk resim sanatının öncü isimleri arasında yer aldı.<ref name=ortayli>[http://www.milliyet.com.tr/2007/12/03/pazar/paz03.html İlber Ortaylı, '''Türk resminin öncü halifesi Abdülmecid''', ''Milliyet gazetesi, 03.12.2007'']</ref> 1909’da kurulan [[Osmanlı Ressamlar Cemiyeti]]’nin fahri başkanlığını yaptı. Yurt içinde ve yurt dışındaki çeşitli sergilere tablolarını gönderdiği bilinen Abdülmecid Efendi’nin eserlerinden birisi [[Paris]]’teki büyük yıllık sergide sergilenmiş; ''Haremde Beethoven'', ''[[Haremde Goethe]]'', ''Yavuz Sultan Selim'' adlı tabloları 1917’de [[Viyana]]’daki Türk ressamlar sergisinde sergilenmiştir. Özellikle portre alanında başarılı idi. En önemli portrelerinden biri devrinin ünlü şairi [[Abdülhak Hamit Tarhan]]’ın portresidir.<ref name=ortayli/> Kızı Dürrüşehvar Sultan’ın, oğlu Ömer Faruk Efendi’nin portreleri en bilinen eserlerindendir. Osmanlı Ressamlar Cemiyeti’nin gazete çıkarma girişimleri, [[Galatasaray sergileri]], Şişli Atölyesi’nin kurulması, Viyana sergisi, [[Avni Lifij]]’in Paris’te burslu okutulması onun desteklediği sanatsal olaylardandır.
 
Resim kadar müziğe de büyük ilgi duyan Abdülmecid, ilk müzik derslerini Feleksu Kalfa’dan aldıktan sonra Macar piyanist [[Géza de Hegyei]] ve keman virtüözü [[Carl Berger]] ile çalıştı. Ünlü besteci [[Franz Liszt]]’in öğrencisi olan Hegyei’ye kendi yaptığı Liszt tablosunu; Carl Berger’e ise, kendi ürünü bir beste olan ''Elegie''’yi armağan ettiği bilinir.<ref name=atak/> Keman, piyano, viyolonsel ve klavsen çalan Abdülmecid’in üzerinde eski Türkçe harflerle adının yazılı olduğu 1911 yapımı değerli piyanosu Dolmabahçe Sarayı’nda 48 numaralı odada saklanmaktadır.<ref name=atak>{{Web kaynağı |url=http://sanatatak.com/view/Bestekr-Halife-Abdulmecid/478 |başlık=Nurinnisa Eroğlu, '''Bestekar Halife Abdülmecid''', ''Sanatatak, 15.10.2013'' |erişimtarihi=5 Mart 2015 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20150402101843/http://sanatatak.com/view/Bestekr-Halife-Abdulmecid/478 |arşivtarihi=2 Nisan 2015 |ölüurl=yes }}</ref> Çok sayıda bestesi olduğu bilinir ancak eserlerinin pek azına ulaşılabilmiştir.<ref name=atak/>
 
=== Veliahtlığı ===
[[Dosya:Ömer Faruk ve Abdülmecit.jpg|thumbküçükresim|250px|Abdülmecit ve mahdumu Ömer Faruk Efendi]]
[[31 Mart Olayı]]’ndan sonra [[II. Abdülhamid]] tahttan indirilmiş; [[V. Mehmed|veliaht Reşat Efendi]] tahta çıkarılmış; Şehzade Abdülmecid Efendi’nin ağabeyi [[Yusuf İzzeddin Efendi]] veliaht olmuştu. Yusuf İzzeddin’in 1916’da intihar etmesinden sonra Sultan Abdülmecid’in oğullarından [[VI. Mehmed|Vahdettin]] veliaht tayin edildi. 1918’de Mehmed Reşat’ın ölümü ve [[VI. Mehmet|Vahdettin]]’in tahta çıkması üzerine Şehzade Abdülmecid Efendi veliaht ilan edilmiştir.
 
 
=== Halifeliği ===
Saltanatı elinden alınan ve "''ihanet-i vataniyye''" ile ithamına karar verilen Vahdettin’in, 16-17 Kasım 1922 gecesi [[HMS Malaya|HMS ''Malaya'']] adlı İngiliz zırhlısı ile Türkiye’yi terk etmesi üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi Hilafet makamının boşaldığına hükmetti.<ref name="yucel">[http://www.academia.edu/38112051/FRANSIZ_BELGELER%C4%B0NDE_SON_HAL%C4%B0FE_ABD%C3%9CLMEC%C4%B0D_VE_T%C3%9CRK%C4%B0YE_DE_H%C4%B0LAFET%C4%B0N_KALDIRILMASI İdris Yücel, '''Fransız Belgelerinde Son Halife Abdülmecid ve Türkiye'de Hilafetin Kaldırılması''', ''Atatürk Yolu Dergisi, Sayı 61, Güz 2017'']</ref> Meclis, 18 Kasım’da yapılan tartışmaların ardından 19 Kasım 1922 günü halifelik için seçim yaptı. Seçime katılan 162 mebustan 148’inin oyu ile Abdülmecit Efendi halife seçildi. Oylamada dokuz milletvekili çekimser kalmış; II. Abdülhamid’in şehzadelerinden Selim ve Abdürrahim efendilere beş oy verilmişti.<ref name="ayse">[https://www.haksozhaber.net/evvel-zaman-icinde-halifelik-vardi-15148yy.htm Ayşe Hür, '''Evvel Zaman İçinde Halifelik Vardı''', ''Taraf gazetesi, 07.03.2010'']</ref>
 
TBMM’nin kararını Abdülmecit Efendi’ye tebliğ etmek üzere [[Ahmet Müfit Kurutluoğlu|Müfid Efendi]] başkanlığında kura ile seçilmiş 15 kişilik heyet İstanbul’a gönderildi.<ref name=ayse/> 24 Kasım 1922 günü [[Topkapı Sarayı]]’ndaki [[Hırka-i Şerif Dairesi]]’nde biat töreni gerçekleşti. İlk defa Arapça yerine Türkçe dua edildi. Cuma namazı için gidilen [[Fatih Camii]]’nde, yeni halife adına Müfid Efendi tarafından ilk defa Türkçe hutbe okundu. "''Küçük cihaddan büyüğüne döndük''" mealindeki hadis-i şerifi konu alan hutbede, "büyük cihad" cehalete karşı savaş diye yorumlandı. Yeni halife İslam alemine bir beyanname neşrederek kendisini seçen meclise teşekkür etti.<ref name=tdv>[http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c01/c010313.pdf Cevdet Küçük, '''Abdülmecid Efendi''', ''Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi'']</ref>
21-27 Aralık 1922 tarihinde toplanan Hint Hilafet Konferansı Abdülmecid’in halifeliğini tasdik ve kabul etti. 29 Ekim 1923’te [[Türkiye'de cumhuriyetin ilanı|Cumhuriyet ilan edilince]] hilafet ve halifenin durumu gündeme geldi. Halifenin ödeneğinin artırılmasını talep etmesi ve yabancı siyasi konukları kabul etmek için izin istemesi Türk hükûmeti ile halife arasında gerilim yarattı. 5-20 Şubat 1924 günleri İzmir’de yapılan Harp Oyunları sırasında bir araya gelen devlet büyükleri halifelik meselesini de görüştüler.
 
1 Mart 1924’te başlayan bütçe görüşmelerinin 3 Mart’taki son oturumunda Urfa Milletvekili [[Saffet Kemalettin Yetkin|Şeyh Saffet Efendi]] ve 53 arkadaşı tarafından verilen bir önerge ile halifeliğin ilgası istendi. Hilafetin İlgasına ve Hanedan-ı Osmaninin Türkiye Cumhuriyeti Memaliki Haricine Çıkarılması Hakkındaki (431 Sayılı) Kanun, oturuma katılan 158 üyenin 157’sinin oyuyla kabul edildi. Aynı kanun ile [[Osmanlı Hanedanı|hanedan]] üyelerinin yurt dışına çıkarılması kararı alındı.
 
=== Sürgün edilmesi ===
Karar Abdülmecit Efendi’ye İstanbul Valisi [[Ali Haydar Yuluğ|Haydar Bey]] ve Polis Müdürü Saadettin Bey tarafından bildirildi. Abdülmecid ve ailesi halkın galeyana gelmemesi için ertesi sabah, saat 5.00’te gizlice [[Dolmabahçe Sarayı]]’ndan alınarak otomobil ile [[Çatalca]]’ya götürüldüler. Burada bir süre Rumeli Demiryolları Şirketi’nin amiri tarafından ağırlandıktan sonra Simplon Ekspresi’ne (eski Şark Ekspresi) bindirildiler.<ref name="yucel"/>
 
Abdülmecid Efendi [[İsviçre]]’ye vardığında, o ülkenin kanunlarına göre birden fazla eşlilerin ülkeye girmesine izin verilmediği gerekçesi ile sınırda bir süre alıkonuldu ancak bu gecikmeden sonra ülkeye kabul edildi.<ref>Lord Kinross, ''The Rebirth of a Nation'', Kasım 1966, Sayfa 386, Amerikan Neşriyatı Bürosu için özel basım (ISBN bilgisi yoktur).</ref> Bir süre İsviçre’de [[Leman Gölü]] kıyısındaki ''Büyük Alp Oteli''’nde kaldıktan sonra Ekim 1924’te Fransa’nın [[Nice]] kentine geçti ve ömrünün geri kalanını orada tamamladı.<ref name=butundunya>[http://www.butundunya.com/pdfs/2011/02/077-084.pdf Cengiz Özakıncı, '''Haremde Beethoven, Sarayda Goethe: Son Halife Abdülmecid Efendi''', ''Bütün Dünya dergisi, Şubat 2011'']</ref>
 
Abdülmecid Efendi, sürgünün ilk durağı [[Montrö]]’de bir bildiri yayımlayarak Türk hükûmetini ‘ladini’ (dinsiz, din dışı) olmakla suçlamış ve İslam dünyasını hilafet konusunda karar almaya çağırmıştı. Ancak Ankara’nın İsviçre’ye baskısı üzerine bir daha böyle konuşmalar yapmadı.<ref name=ayse/>
 
=== Sürgün yılları ve ölümü ===
[[Dosya:Caliph Abdulmecid II of the Ottoman Empire.jpg|sağ|thumbküçükresim|Halife Abdülmecid kızı [[Dürrüşehvar Sultan|Prenses Dürrüşehvar Sultan]] ve damadı Prens Nevvab Azam Cah ile birlikte, 1931.]]
Abdülmecid Efendi, Fransa’nın Nice şehrinde sakin bir yaşam sürdü.<ref name=tdv/> Kızı Dürrüşehvar Sultan’ı ve yeğeni Nilüfer Hanım Sultan’ı dünyanın sayılı zenginlerinden Haydarabad Nizamı’nın oğullarıyla evlendirdi; bu sayede mali durumu düzeldi. Hilafet konusunda İslam aleminden umduğu ilgiyi bulamadığı için kendisini daha çok ibadete, resim çalışmalarına ve müziğe verdi.<ref name=tdv/>
 
Dosya:Haremde Goethe.JPG|''[[Haremde Goethe]]'', 1898/1917, [[Ankara Devlet Resim ve Heykel Müzesi]]
Dosya:Haremde beethoven.jpg|''[[Haremde Beethoven]]'', 1915, [[İstanbul Resim ve Heykel Müzesi]]
Dosya:Abdulmecid-camikapisi.JPG|'' Cami Kapısı'', 1920, [[Sakıp Sabancı Müzesi]]
Dosya:Abdülmecit Efendi'nin imzaladığı Abdülhak Hâmit Tarhan resmi.png
</gallery>
== Ailesi ==
=== Eşleri ve çocukları ===
[[Dosya:Halife Abdülmecid Efendi ve kızı Dürrüşehvar Sultan.jpg|sağ|thumbküçükresim|Kızı [[Dürrüşehvar Sultan]] ile, [[Nice]] ]]
* [[Şehsuvar Kadınefendi]]'den: Şehzade [[Ömer Faruk Osmanoğlu]]
* Hayrunnisa Kadınefendi (1876-1936)
30.489

değişiklik