"Göbeklitepe" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Gerekçe: Klaus Schmidt "kült merkezi" demiş. Mantık hatası bize düşer. + yorum içeren katkı
(Mantik hatasi)
Etiketler: Mobil değişiklik Mobil web değişikliği
(Gerekçe: Klaus Schmidt "kült merkezi" demiş. Mantık hatası bize düşer. + yorum içeren katkı)
}}
}}
'''Göbeklitepe''' veya '''Göbekli Tepe''', [[Şanlıurfa]] il merkezinin yaklaşık olarak 22&nbsp;km kuzeydoğusunda, [[Örencik, Şanlıurfa|Örencik]] Köyü yakınlarında<ref name="1,5">[http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,44420/gobeklitepe-arkeolojik-alani-sanliurfa.html kulturvarliklari.gov.tr]</ref> yer alan dünyanın bilinen en eski [[kült]] yapılar topluluğudur.<ref name="ghf">[http://globalheritagefund.org/what_we_do/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey Global Heritage Fund – Göbekli Tepe, Turkey]</ref> Bu yapıların ortak özelliği, T biçimindeki 10-12 dikilitaş yuvarlak planda dizilmiş, araları taş duvarla örülmüştür. Bu yapının merkezinde daha yüksek boyda iki dikilitaş karşılıklı olarak yerleştirilmiştir. Bu dikilitaşların çoğu üzerinde insan, el ve kol, çeşitli hayvan ve soyut semboller, kabartılarak veya oyularak betimlenmiştir.<ref name="1,1">[http://gobeklitepe.info/tr/index.html gobeklitepe.info – ''Anasayfa'']</ref> Söz konusu motifler yer yer bir süsleme olamayacak kadar yoğun olarak kullanılmıştır. Bu kompozisyonun bir öykü, bir anlatım veya bir mesaj ifade ettiği düşünülmektedir.<ref name="1,6">[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ Unesco – World Heritage List, ''The Archaeological Site of Göbeklitepe'']</ref> Hayvan motiflerinde boğa, yaban domuzu, tilki, yılan, yaban ördekleri ve akbaba en sık görülen motiflerdir.<ref name="1,1" /> Bir yerleşim yeri değil, toplamakült yerimerkezi olarak tanımlanmaktadır. Buradaki kült yapılarının üretime geçiş aşamasına -tarım ve hayvancılığa- yakın olan son avcı grupları tarafından inşa edilmiş olduğu anlaşılmaktadır.<ref>[http://www.kulturvarliklari.gov.tr/sempozyum_pdf/kazilar/29_kazi_2.pdf 29. Kazı Sonuçları Toplantısı (2007), cilt 2] Klaus Schmidt, ''Göbekli Tepe Kazısı 2006 Yılı Raporu'' Sh.: 423</ref> Diğer anlatımla Göbekli Tepe, çevredeki oldukça gelişmiş ve derinlik kazanmış bir inanç sistemine sahip olan [[avcı ve toplayıcı|avcı-toplayıcı]] gruplar açısından önemli bir kült merkezidir.<ref name="1,11">O. Dietrich, Ç Köksal-Schmidt, J. Notroff, K. Schmidt, [https://www.academia.edu/1262013/Aktuel_Arkeoloji_Gobekli_Tepe Önce Kutsal Alanlar Sonra Kentler Kuruldu] Sh.: 76</ref> Bu durumda bölgenin en erken kullanımının [[Neolitik Çağ#Çanak Çömleksiz Neolitik|Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ]]’ın (PPN, Pre-Pottery Neolithic) A evresine (MÖ 9.600-7.300), yani günümüzden en azından 11.600 yıl öncesine dayandığı ileri sürülmektedir.<ref name="1,1" /> Bununla birlikte Göbekli Tepe'deki en eski faaliyetleri tarihlendirme olanağı şimdilik yok, fakat bu anıtsal yapılara bakıldığında [[Paleolitik Çağ]]'a kadar uzanan, birkaç binyıl daha eskiye, [[epipaleolitik]]e kadar giden bir geçmişi olduğu düşünülmektedir.<ref name="ghf" /><ref name="DAI" /> Göbekli Tepe'nin bir kült merkezi olarak kullanımının MÖ 8 bin dolaylarına kadar devam ettiği, ve bu tarihlerden sonra terk edildiği, başka veya benzer amaçlarla kullanılmadığı anlaşılmaktadır.<ref name="whc" />
 
Bütün bunlar ve kazılarda ortaya çıkarılan anıtsal mimari, Göbekli Tepe'yi eşsiz ve özel yapmaktadır. Bu bağlamda [[UNESCO]] tarafından 2011'de [[Türkiye'deki Dünya Mirasları listesi|Dünya Mirası]] geçici listesine alındı ve 2018'de kalıcı listeye girdi.<ref>{{Web kaynağı | url = http://whc.unesco.org/en/list/1572/ | başlık = Göbekli Tepe | yayımcı = UNESCO | dil = İngilizce | erişimtarihi = 1 Temmuz 2018 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20180708073746/https://whc.unesco.org/en/list/1572 | arşivtarihi = 8 Temmuz 2018}}</ref>
6.771

değişiklik