"Dikkat" sayfasının sürümleri arasındaki fark

114 bayt kaldırıldı ,  4 yıl önce
Düzeltmeler yapıldı.
(Akilicozhan (mesaj) tarafından yapılmış 1 değişiklik geri alındı: Kaynakları silmeyin (referans). (TW))
(Düzeltmeler yapıldı.)
Dikkat ve bilinç arasındaki ilişki pereniyal felsefi keşifi haklı çıkaracak kadar karışıktır. Bu keşif hem çok eski hem de devamlı konuyla ilgilidir, çünkü bu keşifin, ruhsal sağlıktan tutun da bilincin hastalıklarının çalışmalarına ve onun gelişim ve araştırma alanlarına kadar olan alanlarına etkisi olmuştur.
 
=== Bölümler: ===
==== 1-)# Çağdaş tanımı ve araştırması ====
 
====# 2-) '''Görsel dikkat ve seçici dikkat''' ====
==== 1-) Çağdaş tanımı ve araştırması ====
====# 3-) '''Nöropsikolojik Model''' ====
 
====# 4-) '''Multitasking ve Dikkat Bölünmesi/Dağıtımı/Paylaşımı -Bölünmüş/Dağıtılmış/Paylaşılmış Dikkat''' ====
==== 2-) '''Görsel dikkat ve seçici dikkat''' ====
====# 5-) '''Eş Zamanlı Dikkat''' ====
 
==== 3-) '''Nöropsikolojik Model''' ====
 
==== 4-) '''Multitasking ve Dikkat Bölünmesi/Dağıtımı/Paylaşımı -Bölünmüş/Dağıtılmış/Paylaşılmış Dikkat''' ====
 
==== 5-) '''Eş Zamanlı Dikkat''' ====
 
=== Çağdaş tanımı ve araştırması ===
1900’ların başında, psikologlar dikkat görevlerini gözlerken beyni görüntülemek için pozitron yayıcı tomografi (PET) ve daha sonra manyetik-rezonans görüntüleme (fMRI) tekniklerini kullanmaya başlamışlardır. Kullanılan araç ve gereçlerin çok pahalı olmasından ve bunların sadece hastanelerde bulunmasından dolayı psikologlar nörologlarla işbirliği yapmak istemişlerdir. Psikolog Micheal Posner (görsel seçici dikkat taslağıyla daha sonra ün kazanmıştır.) ve nörolog Marcus Raichle seçici dikkat beyin görüntüleme çalışmalarının öncüleridir. Onların psikolojik deneylerinin sonuçları bu zamana kadar maymun beynine odaklanan sinirbilimi camiasında kısa süre içerisinde ilgi uyandırmıştır. [4]<ref>''[http://ai.ato.ms/MITECS/Entry/raichle.html "Positron Emission Tomography"]. MIT Press. Retrieved 18 Jul 2015.''</ref>  Teknolojik yenilenmenin gelişmesiyle birlikte nörologlar bu yeni beyin görüntüleme tekniklerini ile bilişsel psikolojinin karmaşık deneysel paradigmalarını birleştirerek bu tür araştırmalara merak sarmışlardır. Elektroansefalogram (EEG) ‘ın daha eski tekniklerinin seçici dikkatin altında yatan beyin faaliyetleri üzerinde çalışmak için uzun süredir bilişsel psikofizyolojistler tarafından kullanılmasına rağmen, yeni tekniklerin kesin olarak beynin içindeki bölgesel faaliyetleri ölçme yetileri daha geniş bir araştırmacı camiası için yenilenmiş bir ilgi meydana getirmiştir. Yapılan bu deneylerin sonuçları psikolojik, psikofizyolojik ve maymunlarla yapılan deneylerle geniş bir uyuşma göstermiştir.
 
=== '''Görsel dikkat ve seçici dikkat''' ===
Bilişsel psikolojide en az iki adet görsel dikkati tanımlayan model vardır. Bu modeller çürütülebilir hipotezler üretmede ve iç bilişsel süreçleri açıklamada kullanılan metaforlar olarak düşünülebilir. Genel olarak konuşmak gerekirse, görsel dikkat temelde iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada dikkat eşit bir şekilde tüm dış sahneye dağıtılır ve buna paralel olarak bilgi işlemi yapılır. [5] <ref>''Jonides, J. (1983). [http://www-personal.umich.edu/~jjonides/pdf/1983_4.pdf "Further towards a model of the mind's eye's movement"] (PDF).Bulletin of the Psychonomic Society '''21''' (4): 247–50. [[Digital object identifier|doi]]:[[doi:10.3758/bf03334699|10.3758/bf03334699]].''</ref> İkinci aşamada ise sahnenin sadece belli (odaklanılan) bir bölgesine dikkat verilir ve bilgi işlem seri bir biçimde gerçekleştirilir.
 
Son dönemlerde Treisman'ın 1993’te ortaya attığı Feature Integration (dikkat bütünleme) Theory (FIT)’si ile Duncan ve Humphrey'nin 1989’da çıkardıkları Attentional Engagement (dikkat anlaşması) Theory (AET)’nin karşılaştırıldığı önemli bir tartışma ortaya çıkmıştır. [10]<ref name=":1">[[Attention|Raftopoulos]], pp. 5–7.</ref> FIT, objeleri, objelerin özelliklerini toplayan seçici mekânsal dikkat vasıtasıyla aldığımızı farz eder. Duncan ve Humphrey ‘in AET’si,  algısal bölümlendirmenin ilk dikkat öncesi paralel evresinin ve sahnedeki bütün görsel maddeleri kapsayan analizlerin var olduğu düşüncesini sürdürmektedir. Bu evrede, görsel sahnedeki objeler, yapısal ünitelerde üretilir. Bu paralel safhanın ürünü de çoklu-mekânsal-ölçek yapılı temsillerdir. Seçici dikkat bu noktadan sonra devreye girer ve görsel kısa dönemli hafızaya girebilecek öğeleri seçer. Bu iki teori arasındaki zıtlık görsel dikkat görevlerinin tek başına ve bunları yönlendiren bütünleyici bilişsel süreçlerin ayırımını yapmak hususunda vurguda bulunur. [10]<ref name=":1" /> Rastophopoulos bu tartışmayı şöyle özetlemiştir: “objelerin tespitinde mekânsal dikkatin gerekli olduğunu savunan Treisman’ın FIT teorisine karşın, Humphrey görsel elementlerin merkezi dikkat olmadan ilk paralel evrede kodlanıp birbirine bağlandığını ve ilk gruplandırmanın sonucundan doğan öğelerden seçim yapmak için dikkat verildiğini savunur”. [11]<ref>[[Attention|Raftopoulos]], p. 8</ref>
 
=== '''Nöropsikolojik Model''' ===
20. Yüzyılda, Lev Vygotsky ve Alexander Luria dikkat, hafıza ve aktivasyondan oluşan üç ko-aktif süreçler olarak tasvir edilmiş olan işler belleği tanımlayan nöropsikoloji üç bölüm modeli’ ni oluşturmuşlardır. Dikkat işler belleğin üç ana ko-aktif süreçlerinden biridir. A.R. Luria 1962’de Erkeklerde Yüksek Kortikal İşlevler kitabına kısa ek bir cilt olarak 1973’te İşler Bellek kitabını yayınladı. Luria, kitabın bu cildinde işler belleği “dikkat sistemi, amnestik ( hafıza) sistem ve kortikal aktivasyon sistemi” olarak tanımladığı sürekli ko-aktif üç süreçten oluşturarak kendi üç-bölüm küresel teorisini özetledi. Bu iki kitap da Homskaya’nın açısından “Luria’ nın Nöropsikolojideki ana çalışmaları arasından, bu yeni bilim dalının bütün yönlerini (teorik, klinik, deneysel) bütün olarak en çok yansıtan” olarak düşünülür”. [12] <ref>Homskaya, Elena, ''A.R. Luria'', Plenum Press, pp 70–71.</ref> Vygotsky ve Luria’nın ortak çalışmasının ürünü olarak, bu çalışma, 21. yüzyılın başlarında anlaşıldığı şekilde, dikkatin güncel bir tanım ve anlayışının büyük bir bölümünü belirlemiştir.
 
=== '''Multitasking ve Dikkat Bölünmesi/Dağıtımı/Paylaşımı -Bölünmüş/Dağıtılmış/Paylaşılmış Dikkat''' ===
Multitasking, iki ya da daha fazla işi/görevi eşzamanlı olarak yapma girişimi/teşebbüs etmek olarak tanımlanabilir; ancak araştırmalara göre insanlar multitasking yaparken daha çok hata yapıyorlar ya da görevlerini daha yavaş yapıyorlar. [13]<ref name=":2">''Margaret W. Matlin (2013). Cognition (Textbook) (8 ed.). Wiley. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Özel:BookSources/978-1-118-14896-9|978-1-118-14896-9]].''</ref> Üstlenilen görevleri gerçekleştirebilmek için dikkat olgusu her bir bileşen arasında paylaştırmak zorunda kalıyorlar. [14][15]<ref>''Spelke; Hirst, & Neisser (1976). [https://www.msu.edu/~ema/802/Ch3-4-SpelkeEtAl75.pdf "Skills of divided attention"] (PDF). Cognition '''4''' (3): 215–230. [[Digital object identifier|doi]]:[[doi:10.1016/0010-0277(76)90018-4|10.1016/0010-0277(76)90018-4]].''</ref><ref>''Brown, I. D. (1965). "Effect of a car radio on driving in traffic". Ergonomics '''8''' (4): 475–479. [[Digital object identifier|doi]]:[[doi:10.1080/00140136508930828|10.1080/00140136508930828]]. [[PubMed Identifier|PMID]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/5854152 5854152].''</ref>
 
Telefonu eller-serbest modu ya da elde tutarak konuşma açısından çok az fark olduğu bulundu. Bu durum, probleme yol açan sebebin, sürücünün eliyle ne yaptığından ziyade, insandaki dikkat sistemi üzerine yüklenen ekstra yük olduğu öne sürülüyor. Sürücünün yanındaki yolcuyla konuşması, telefonda birisiyle görüşmek kadar bilişsel bir emek istese bile, arabadaki yolcular sürücünün ihtiyacına göre konuşmayı değiştirebilecek pozisyonda bulunmaktadır. Örneğin, trafiğin yoğunlaşması halinde yolcu, sürücünün gittikçe zorlaşan şartlar altında yolunu daha iyi bulabilmesi adına konuşmayı durdurabilir, ancak telefonda konuşulan kişi bu durumun farkında bile olmayabilir.
 
=== '''Eş Zamanlı Dikkat''' ===
Aynı zamanda birden fazla olaya dikkatini vermek olarak sınıflandırılmış olan eş zamanlı dikkat dikkatin bir türüdür. Eş zamanlı dikkat, çevredekileri bu tarz dikkat ile öğrenen yerel toplumlardaki çocuklarda vardır. Yerel kültür geçmişi olan çocukların hem diğer insanlarla ve hem de çevresiyle olan etkileşiminde eş zamanlı dikkat bulunur. Eş zamanlı dikkat birçok eş zamanlı aktivite ve olaya odaklanmayı gerektirir. Bu durum eş zamanlı dikkati, çoklu aktiviteler arasında dikkat ve odağı sırayla değiştirmek olarak nitelendirilmiş çok görevli dikkatten ayırır. Diğer bir deyişle çok görevli dikkatte diğer aktiviteye geçmeden önce yapılan aktiviteye olan dikkatin durması gerekir.