Difference between revisions of "Amfitiyatro"

m
no edit summary
Tags: Mobile edit Mobile web edit
m
"Amfi" kelime anlamı olarak "çevresinde/iki yönden/çift" demektir. Bu nedenle, amfitiyatroyu işlevinden başka yapı şekli de tiyatrodan ayırır. Tiyatro, yarım daire bir yapı iken, amfitiyatro “çift” tiyatro yani dairesel ya da elips şeklindedir. Amfitiyatroları yine [[elips]] şeklinde kullanış amaçları ve formları farklı olan stadyumlar ile de karıştırmamak gerekir.
 
Roma uygarlığı döneminde ortaya çıkan amfitiyatroların eski Yunan ve Anadolu'da örnekleri yoktur. Örneğin Türkiye'de [[Efes]] ve [[Aspendos]]'da örneği bulunan yapılar amfitiyatro değildir. Dünyada en tanınmış örneği [[Roma]]'da bulunan Colosseum'dur. Tunus'un El Jem şehrinde bulunan örneği de günümüze oldukça iyi korunmuş olarak gelmiştir.
 
[[Latince]] olan arena sözcüğü kumluk anlamına gelir. Çünkü bu alanlar, dövüş sırasında akan kanları kolaylıkla dibe sızdırması için kumlarla kaplı olurdu. Tribünlerin altında karanlık odalar, [[gladyatör]]ler için barakalar, zindanlar, vahşi hayvanlar için kafesler bulunurdu. Arena, parmaklıklarla çevrili olurdu. Arenada dövüşen kişilere gladyatör denirdi. Gladyatörlerin çoğu suçlular ya da köleler arasından yetişirdi. Dövüşler gladyatörlerden birinin, bazen her ikisinin ölümüyle sonuçlanırdı.
 
İlk amfitiyatroların dayanıksız [[tahta]] yapılar olduğu bilinmektedir. Taşlarla yapılan amfitiyatrolar MÖ 1. yüzyılın ilk yarısında yapılmaya başlanmış, [[Caesar Divi Filius Augustus|Augustus]] döneminde çoğalmaya başlamıştır.<ref>{{Kitap kaynağı|soyadı=Bomgardner|ad=David Lee|başlık=The Story of the Roman Amphitheatre|yayıncı=Routledge|tarih=Ekim 2000|isbn=0-415-16593-8}}</ref> Taşlarla inşa edilmiş bilinen en eski amfitiyatro, MÖ 80 yılında [[Pompeii]] antik kentinde inşa edildiği hesaplanan [[Pompeii Amfitiyatrosu]]dur.<ref>http://global.britannica.com/technology/amphitheater Amphitheatre], Encyclopædia Britannica.</ref>
İlk amfitiyatroların dayanıksız [[tahta]] yapılar olduğu bilinmektedir. [[MÖ 80'ler]]de Pompei'de taşlarla yapılan amfitiyatro, bilinen en eski amfitiyatrodur. Roma'daki [[Kolezyum|Flavianus Amfitiyatrosu]], amfitiyatroların en ünlüsüdür. Daha sonra [[Kolezyum|Colosseum]] olarak adlandırılan bu amfitiyatronun eski kaynaklarda yaklaşık 80 bin izleyici aldığı belirtilir. Ama günümüz ölçümleri ancak 50 bin kişi olabileceğini göstermiştir. Günümüze ulaşan öbür en ünlü amfitiyatrolar [[İtalya]]'da Verona, Pompei ve Puteoli'deki (bugünkü Pozzuoli); Hırvatistan'da İstriya'nın merkezi Pula'daki; [[Fransa]]'da Nîmes ve Arles'daki amfitiyatrolardır.
 
İlk amfitiyatroların dayanıksız [[tahta]] yapılar olduğu bilinmektedir. [[MÖ 80'ler]]de Pompei'de taşlarla yapılan amfitiyatro, bilinen en eski amfitiyatrodur. Roma'daki [[Kolezyum|Kolezyum (Flavianus Amfitiyatrosu)]], amfitiyatroların en ünlüsüdür. Daha sonra [[Kolezyum|Colosseum]] olarak adlandırılan bu amfitiyatronun eski kaynaklarda yaklaşık 80 bin izleyici aldığı belirtilir. Ama günümüz ölçümleri ancak 50 bin kişi olabileceğini göstermiştir. Günümüze ulaşan öbür endiğer ünlü amfitiyatrolar [[İtalya]]'da Verona, PompeiPompeii ve Puteoli'deki (bugünkü Pozzuoli); Hırvatistan'da İstriya'nın merkezi Pula'daki; [[Fransa]]'da Nîmes ve Arles'daki amfitiyatrolardır.
 
Tunus'un El Jem şehrinde bulunan amfitiyatro da günümüze oldukça iyi korunmuş olarak gelmiştir.
 
2012 yılındaki arkeolojik araştırmalar sonunda, antik çağdaki ilk amfitiyatronun Ürdün'ün Faynan Vadisi'nde MÖ 9600 yılı civarında yapıldığı ortaya çıkmıştır. Kömünal binaların bulunduğu bir köy de bulunmuştur.<ref>Cumhuriyet Bilim ve Teknik Dergisi, sayı:1388, 25 Ekim 2013, derleyen:Reyhan Oksay, s:10.</ref>