Ana menüyü aç

Değişiklikler

MÖ'ye, Türkçe kurallarına göre, M.Ö. olarak noktalama işaretleri düzenlendi.
| resim_başlığı = Sokrates büstü ([[Louvre Müzesi]], [[Paris]])
| isim = Sokrates
| doğum_tarihi = M.Ö. 469<ref name="columbia">[http://www.bartleby.com/65/so/Socrates.html "Socrates"], ''The Columbia Encyclopedia'', URL erişim tarihi: 11 Eylül 2008.</ref>
| ölüm_tarihi = M.Ö. 399<ref name="columbia"/>
| okul/gelenek = [[Yunan felsefesi|Klasik Yunan]]
| ilgilendikleri = [[epistemoloji]], [[etik]]
}}
[[Dosya:Socrates.png|thumb|237px|Sokrates büstü]]
'''Sokrates''' ([[Yunanca]]: '''Σωκράτης''', {{Small|''Yunanca Telaffuzu'':}} '''''Sokratis'''''; M.Ö. 469; [[Atina]] - M.Ö. 399, [[Atina]]), [[Antik Yunan]] filozofudur. Heykeltıraş Sophroniskos'un ve ebe Fenarete'nin oğludur. [[Yunan felsefesi|Yunan Felsefesinin]] kurucularındandır.
 
Özel yaşamına ilişkin fazla bir şey bilinmemekle beraber Sokrates, [[Platon]] ve [[Ksenophon]]’a kadar uzanan bir geleneğe göre kendisine üç çocuk veren Ksanthippi ile evlidir. Platon ve Ksenophon’un çizdiği portreye göre basık burunlu, patlak gözlü, sarkık dudaklı ve göbeklidir. Alçakgönüllü, alışkanlıkları ve felsefeden başka bir uğraşı olmadığı bilinen Sokrates, başta öğrencisi Platon olmak üzere Yunan gençleri üzerinde giderek kendisini taklit etmeye varan derecede yükselen bir etki yaratır. Onun gibi yalın ayak yürürler. Hatta bu grup özentisini alaya almak için [[Aristophanes]] ''[[Kuşlar (Komedya)|Kuşlar]]'' adlı komedyasında bir terim icat eder. Bu terim ''Esokraton''’dur. Uzun saçlı olurlar, açlık çekerler, Sokrateslik taslayanlardır. [[Ahlak]] felsefesinin kurucusu olarak kabul edilen Sokrates’in yaşamının en belirgin olaylarından biri M.Ö. 399 yılında hakkında açılan davadır. Platon'un [[Sokrates'in Savunması]] adlı eserinde anlattığı kadarıyla Sokrates, şehrin tanrılarına inanmamak onların yerine başka tanrılar koymak ve böylece gençliği zehirlemekle suçlanır. Sokrates bu suçlamalar sonucunda ölüme mahkûm edilir. Sokrates, yazılı bir kaynak bırakmamıştır. Yaşamı ve düşünceleri ile ilgili bilgiler [[Aristophanes]] gibi çağdaş yazarlar, Platon ve Ksenophon gibi ardıllarının yazdıkları ve Sokrates’in ölümünden on beş yıl sonra dünyaya gelen [[Aristoteles]]’in dolaylı anlatımlarıyla günümüze ulaşmıştır.
 
== Sokrates'te Felsefi Başlangıç ==
Sokrates öldükten sonra "Sokratik Diyaloglar" edebiyatı ortaya çıkmıştır. Diyaloglar arasında ilk sırayı Platon’un yazdığı diyaloglar alır. [[Sokrates'in Savunması]], ''[[Kriton]]'', ''Phaidon'', ''[[Symposion (Platon)|Şölen]]'' (''Symposion''), ''Theaitetos'', ''Timaeos'', ''Lakhes'', ''[[Euthyphron]]'' adlı diyaloglarında Sokrates’in portresini sergilermiş. İkinci sırada ise Ksenophon ''Apomnemoneumata'' adlı yapıtı yer alır.
Sokrates’ in kişiliği üzerine birbirine karşıt görüşler ortaya atılmıştır. Platon’a göre dengeli bir kişi olan Sokrates çağdaşı [[Spintharos]]’a göre sert mizaçlı nefsine hakim birisidir. Fakat Sokrates’e karşı bir saldırı da vardır: Aristophanes'in M.Ö. 423 yılında sergilediği ''Bulutlar'' adlı komedyasında Sokrates, sözcüklerle oynayan, öğretileri ile ahlakı ve devleti baltalayan gençleri babalarıyla, devletin otoritesini sorgulamaya yönelten bir [[sofist]] olarak canlandırılarak eleştirilmiştir.
 
Ayrıca Sokrates ile ilgili diyaloglarda Sokrates’in içindeki tanrısal sesten (''daimon'') bahsedilir. Bu güç ona ne gibi davranışlardan kaçınması gerektiği konusunda ilham vermektedir.
Sokrates'e ait yazılı bir eser günümüze ulaşmamıştır. Bu nedenle tüm öğretimini sözel olarak yaptığı yargısına varılmaktadır. Sokrates hakkındaki bilgiler başkalarının aracılığı ile günümüze kadar gelmiştir. Bugün fiilen sahip olduğumuz eserleri yazmış olan başlıca filozof Platon’dur. Platon, Sokrates’in öğrencisidir. Sokrates’e ilişkin bilgilerin büyük çoğunluğu Platon’un yazılarından elde edilmektedir. Platon Sokrates’in anısını canlı tutmak için onu ve onun öğretilerini anlatan yazılar yazmıştır.
 
Sokrates’in ruhunu yaşatmak, Platon için, Sokrates’in yaptığı tarzda felsefe yapmak anlamına gelmektedir. Platon, Sokrates öldüğünde otuz bir yaşındadır. Sokrates öldükten sonra M.Ö. 4. yüzyılın ilk yarısında [[Atina]]’nın ünlü okulu olan ve bugünkü modern üniversitenin ilk örneği sayılabilecek [[Akademia Okulu]]’nu kurmuştur ve eserlerini orada yazmıştır.
 
== Sokratesçi okullar ==
Yunan felsefesinin en büyük filozofu Sokrates’in ölümünün ardından onun anısını canlı tutmak için eserler kaleme alındığı gibi bazı okullar da kurulmuştur. Bu kuruluşların hepsi Sokrates’in düşünsel anlamda gerçek izleyicileri olma savıyla kurulmuştur. Bu okullar arasında "[[Megara okulu]]", "[[Kinikler okulu]]", "[[Kirene okulu]]", "[[Elis-Eteria okulu]]" sayılabilir. Bu okullar, Sokrates’in, gerek kişilik özelliklerinden, gerekse düşüncelerinden çok derin biçimde etkilenmişlerdir.
 
M.Ö. 4. yüzyılın başlarında Sokrates’in ilk öğrencilerinden [[Megara]]lı [[Eukleides]], Megara Okulu’nu kurmuştur. Bu okul felsefedeki yerini daha çok [[Aristoteles]] eleştirileri ve mantık alanında yaptığı katkılarla belirlemiştir. Atina'lı [[Antisthenes]] ve Sinop'lu [[Diogenes]]’in öncülüğünü ettiği bir diğer Sokratesçi kuruluş ise Kinik Okulu’dur. Bu okul bireyin erdem ile mutluluğa ulaşabilmesi için kendi kendiyle yetinip, tüm yapay gereksinimlerinden sıyrılması gerektiğini savunur. [[Aristippos]] tarafından kurulan Kirene Okulu ise Kinik Okulu ile taban tabana zıt düşünceleri savunur. Sokrates’in sürekli sözünü ettiği erdem üstüne kurulu mutluluğun, tat almada, bütün haz yaşantısında olduğu düşünülmektedir. Kirene Okulu’nun savunduğu bu temel görüş "haz" anlamına gelen Yunanca’daki "hedone" sözcüğünden türeyerek "hazcılık" ([[hedonizm]]) diye anılan felsefe öğretisinin de ilk örneğidir. Elis-Eretria Okulu ise Sokrates’in ölümünün hemen ardından öğrencisi Elisli [[Phaidon]] tarafindan kurulmuştur. Sokrates’in izinden giden tüm okullar gibi bu okul da ahlak felsefesini baş köşeye yerleştirmiştir. Bu felsefe okulu aynı zamanda Sokrates’in soylu yaşamını, bu yaşamdan alınacak dersleri ve insan yaşamında felsefenin yerini vurgulamak üzere kurulmuştur.
 
== Kaynakça ==
18

değişiklik