"Zazalar" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Orjins tarafından yapılan 14486908 sayılı değişiklik geri alınıyor.
(Gerekçe: + yorum içeren katkı + düzenli olarak kaynaklı bilgilerin kasıtlı değiştilmesi.)
k (Orjins tarafından yapılan 14486908 sayılı değişiklik geri alınıyor.)
[[Ziya Gökalp]] ''Kürt Aşiretleri Üzerine Sosyolojik Tetkikler'' kitabında Kürtleri vaktiyle edebî eserlerinin tetkikiyle Kurmanc, Zaza, Soran, Gûran, Lur olmak üzere beş kavme ayırdığını ve bilhassa Gûran lisanı ile Zaza lisanının birbirine yakın olduğunu yazarak Zazaları Kürt grupları içinde kabul etmiştir.<ref>Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Üzerine Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal yayıncılık, İstanbul 1992, s. 24.</ref>
 
W.B.Lockwood Überblick über die indogermanischen Sprachen adlı eserinde Kuzey-Batı diyalektlerinin iki tanesi bugün o eski bölgelerinin dışında varlıklarını sürdürmektedirler: “Goranca ve Zazaca.” Doğu Türkiye’de Kürtler arasında küçük topluluklar halinde yaşayan Zazalar, Hazar Denizi’nin güney kıyılarındaki Deylem den göçenlerin devamıdırlar ve bunların bir bölümü atalarının dilini günümüze kadar koruyabilmişlerdir. Kendileri bu dile Dimli[[Dımılice]] demektedirler.<ref>W.B.Lockwood, A Panorama of Indo-European Languages, London 1972.</ref> <ref>W.B. Lockwood, Überblick über die indogermanischen</ref>
[[Kemal Badıllı]]'ya göre, "Türkiye'deki bazı Zazaların kendilerini asıl Kürt sayarak kendilerine Kird ve kendilerinin dışında kalan Kürtlere daha doğrusu Kurmanclara da Kirdasi (Kürdümsü, Kürtçük) derler" <ref>"Türkiyedeki Zazalar, kendilerini asıl Kürt sayarak kendi kendilerine Kırd ve kendilerinin dışında kalan Kürtlere, daha doğrusu Kürmançlara da -biraz da küçümseme ile müterafik olarak- Kırdasî (Kürdümsü, Kürtçük) derler. Kürmançlar ise Zazalara nadiren Zaza, fakat genel olarak Dımıl (Dımılî = Dımıllı/ Dımılce) derler. Bu kelime bazen yanlış olarak, bilhassa Türkler tarafından Dınbılî, Dumbulî, Dumul, Dumıl şekillerinde kullanılır. Mevcut bir rivayete göre, güya bir zamanlar Viranşehir Mılli (Milli) aşiretine tabi olmalarından kinaye olarak Zazalara "Millilerin arkası, devamı, tabii" mânasına Dû Millî denmiş ve zamanla bu kelime Dumulî/Dımılî - Dumıl, Dımıl şekillerine girmiştir [Dû, Kürmanççada arka, son, sonra, devam veya kuyruk ve tabi anlamlarındadır]." Kemal Badıllı, Türkçe İzahlı Kürtçe Grameri (Kurmancca Lehçesi), 1965, s.6</ref>
''The Zaza Kurds of Turkey: A Middle Eastern Minority in a Globalised Society'' kitabının yazarı Prof. Mehmed S. Kaya'ya göre Zazalar bir ''Kürt'' boyudur.<ref>[http://www.amazon.com/Zaza-Kurds-Turkey-Minority-Globalised/dp/1845118758/ Mehmed S. Kaya, The Zaza Kurds of Turkey: A Middle Eastern Minority in a Globalised Society, Tauris, London 2011]</ref>.
 
İranolojide Zazacayı başlı başına bir dil olarak ilk kabul eden dilbilimci, iranolog Oskar Mann'dır. Oscar Mann, bunu Die Mundarten der Zâzâ adlı eserinde dile getirmektedir.<ref>Die Mundarten der Zâzâ</ref>
 
Oskar Mann’dan önce ise Peter Lerch (1856-57), Friedrich Müller (1864), Albert van Le Coq (1901-03) gibi araştırmacı ve dilbilimciler eserlerinde Zazaca hakkında folklorik yazın derleyip kısmen analiz de etmişlerdir.<ref>W.B. Henning (1954) , D.N. MacKenzie (1961-95)</ref> Bu yazarlaryazarlardan Peter Lerch, konusturduğu sahıslardan ve derlediği metinler üzerinde bizzat yaptığı incelemelerden Zazaca’nın Kürtçe’den farklı olduğunu tespit etmiş olmasına rağmen, herhalde kendisinden önce yazılmıs olan bazı eserlerde Zazaların “Kürt” olarak gösterilmiş olmasının etkisinde kalmış olacak ki, Zazaca konusunda kesin bir yargıya varamıyor. Öte yandan, Peter Lerch, Zazalardan Kürtve Zazaca’dan bahsetmeyen Bitlisli Şeref Han’ın, Zazacadan“Şerefname” (yazılısı: 1597) adlı eserinde Kürtçe’yi dört lehçeye [Kurmanc, Lor, Kelhur, Goran] ayırdığından da "Kürtçe'ninhaberdardır. Bu nedenle Peter Lerch, farklılığını tespit ettiği Zazaca’nın da “belki, besinci bir lehçesi"lehçe olarak bahsetmişlerdirkabul edilebileceğini” belirtmek suretiyle, bir öneride bulunuyor.<ref>[http://www.kirdki.com/images/kitaphane/Peter%20Lerch.pdf Peter J. A. Lerch, Forschungen über die Kurden und die Iranischen Nordchaldaer - Band I, St. Petersburg 1857]</ref>,<ref>[http://www.kirdki.com/images/kitaphane/Albert%20Von%20Le%20Coq-I.pdf Albert Von Le Coq, Kurdische Texte, Reichsdruckerei, Berlin 1903]</ref><ref>[http://tavz.net/index.php?git=haberler&op=view&id=zaza-dl-arastirmalarinin-150-yillik-gecms-uzerne Zaza Dilinin 150 Yıllık Geçmişi]</ref><ref>Seref Han, Serefname/Kürt Tarihi (Arapça’dan Çev. M.Emin Bozarslan), Yöntem Yayınları,
Ìstanbul 1975, s.22.</ref>
 
Zazaların başlı başına bir halk veya Kürt olup olmadığı konusunda dilbilim temelli tariflerde tartışmalar devam etmektedir. Hemfikir olunan nokta, Zazaca ve Kürt dillerinin, Hint-Avrupa dil ailesinin İrani diller gurubun Kuzey-Batı koluna dahil olduklarıdır. Zazaca’nın diğer akraba olduğu diller arasında Talişi, Mazenderani, Semnani, Gileki, Tati sayılabilir. Farsça ise güneybatı İrani dillerdendir. Gramer ve kimi önemli sözcükler açısından Kürt lehçeleri Zazaca’ya yakın olup, Kuzey-İran’da Hazar Denizi kıyısında konuşulan dillerle de belli bir yakınlık mevcuttur.<ref>G.S. Asatrian / F. Vahman (1987-95), Joyce Blau (1989),</ref>
39

değişiklik