Yeşil Hat

Yeşil Hat, (Yunanca: Πράσινη Γραμμή, Prasini Grammi; İngilizce: Green Line) Kıbrıs'ta de facto var olan Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni ayıran bölgeyi belirtmek için kullanılmaktadır. Yeşil hat aynı zamanda her iki tarafın da başkenti olan Lefkoşa'yı da bölmektedir. Büyük bir kısmı, Mart 1964'ten bu yana adada bulunan Birleşmiş Milletler Kıbrıs Barış Gücü kontrolündedir.[1]

Kıbrıs Birleşmiş Milletler Tampon Bölgesi (mavi) ve İngiliz Özerk Üs Bölgeleri (yeşil)

TarihçeDüzenle

İlk olarak 30 Aralık 1963'te, Zürih ve Londra Anlaşmalarının garantörü olan üç ülkenin (Birleşik Krallık, Türkiye ve Yunanistan) askerlerinden oluşan "Barışı Koruma Kuvveti" İngiliz komutanı General Peter George Francis Young tarafından ortaya konmuştur.[2][3] General Young, Kanlı Noel adıyla da bilinen çatışma ve karşılıklı cinayetlerin kontrolden çıkması üzerine, o dönem Kıbrıs'ın bağımsızlık müzakerelerinden sorumlu İngiliz bakan Duncan Sandys'in de katıldığı oniki saatlik görüşme sonrasında Lefkoşa haritası üzerine yeşil renkli kalemle, daha sonra "Yeşil Hat" adını alacak olan bir ateşkes hattı çizer.[4]

Ancak "Yeşil Hat"ın bugünkü sınırları 1974 Kıbrıs Harekâtı ile belirlenmiştir. O zamandan bu yana alışılmış bir sınırdan çok, yaklaşık 346 km² alanı kapsayan silahsızlandırılmış bir tampon bölge görevini görür. Lefkoşa Uluslararası Havaalanı bu tampon bölgede kaldığından 16 Ağustos 1974'ten beri kullanım dışıdır.[5]

Günümüzde durumDüzenle

Yeşil Hat'ın genişliği, Lefkoşa merkezinde en dar yerinde sadece 3,30 metre iken en geniş yerinde Atyoğnu (Αθηαίνου) köyü civarında 7,4 km'dir. Hattın bir kısmı Birleşik Krallık'a bağlı Dikelya İngiliz Özerk Doğu Üs Bölgesi'ndedir. Burada yeralan Pile (Πύλα) köyü, adada Türklerle Rumların ortak yaşadığı tek köydür. Bu tampon bölgenin yönetilebilmesi amacıyla Avrupa Birliği'nin yürütme organı Avrupa Birliği Konseyi, 29 Nisan 2004'te Yeşil Hat Tüzüğü’nü onaylamıştır.[6] Tüzük, kişi ve malların bu ara bölge üzerinden hareketlerine olanak verip karşılıklı geçiş kurallarını düzenlemektedir.

 
Lefkoşa'da Lokmacı Kapısı açılmadan önce "Yeşil Hat" tarafından kesilen Ledra caddesi

180 kilometre uzunluktaki Yeşil Hat üzerinde günümüzde her iki tarafa karşılıklı geçişlere olanak veren dokuz kontrol noktası vardır:

  • Ledra Palas Kapısı: Lefkoşa şehir merkezi'nde sadece yayalara, bisikletlilere ve diplomatik araçlara açıktır. Geçiş Kaytaz Burcu ile Zahra Burcu arasındadır. Adını, buradaki Birleşmiş Milletler Kıbrıs Barış Gücü'nün komuta merkezine dönüştürülen eski Ledra Palas Otel'inden alır.
  • Pergamos (Πέργαμος) veya Beyarmudu Kapısı: Pile ile Beyarmudu (Bergama) arasında yer alır. Pile'ye varmadan önce İngiliz Özerk Bölgesi'nden geçilir.
  • Black Knight veya Akyar Kapısı: İngiliz Özerk Doğu Üs Bölgesi'nde Aynikola ya da Ayios Nikolaos İstasyonu (Άγιος Νικόλαος) ile Gazi Mağusa arasındadır. Bu ilk üç kontrol noktası 23 Nisan 2003 tarihinde geçişlere açılmıştır.
  • Lokmacı Kapısı : Lefkoşa şehir merkezinde sadece yayalar ve bisikletliler içindir. 3 Nisan 2008'de açılmıştır.[7]
  • Ayos Dometyos (Άγιος Δομέτιος), Aydemet veya Metehan Kapısı: Lefkoşa'da motorlu sivil araçlarla geçiş yapılabilen tek noktadır.
  • Zodhia (Ζώδεια) veya Bostancı Kapısı: Güzelyurt (Morfu) ile Astromerit (Αστρομερίτης) arasında sadece motorlu taşıtlara açıktır. 31 Ağustos 2005'te hizmete girmiştir.
  • Kato Pirgos (Κάτω Πύργος) veya Yeşilırmak Kapısı: Aşağı Birgo ile Yeşilırmak (Limnidi) arasındadır. 14 Ekim 2010'te açıldı.
  • Apliki (Απλίκι) veya Aplıç Kapısı: Lefke'nin güneyinde yer alır. 12 Kasım 2018'te Derinya Kapısı'yla birlikte eş zamanlı açıldı.[8]
  • Deryneia (Δερύνεια) veya Derinya Kapısı: Gazi Mağusa'nın iki kilometre güneyinde Derinya kasabasının girişinde yeralır.

Bu kapıların yapım masraflarının yaklaşık 6,5 milyonluk bir kısmı AB fonlarından karşılanmıştır. Kıbrıs'lılar, Kıbrıs Cumhuriyeti veya KKTC kimlikleriyle her iki yönde geçiş yapabilmektedirler.

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Establishment of UNFICYP". UNFICYP (İngilizce). 20 Kasım 2015. 22 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2020. 
  2. ^ "Treaty of Alliance (1960)", Wikipedia (İngilizce), 12 Temmuz 2020, erişim tarihi: 28 Kasım 2020 
  3. ^ "Peter Young (British Army officer, born 1912)", Wikipedia (İngilizce), 18 Mayıs 2020, erişim tarihi: 28 Kasım 2020 
  4. ^ Calame, Jon; Charlesworth, Esther; Woods, Lebbeus (1 Ocak 2009). Divided Cities. University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-0685-2. 
  5. ^ "The United Nations Protected Area (UNPA) and Nicosia Airport". UNFICYP (İngilizce). 20 Kasım 2015. 22 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2020. 
  6. ^ "866/2004 sayılı ve 29 Nisan 2004 tarihli Konsey Tüzüğü" (İngilizce). 10 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  7. ^ "BBCTurkish.com | Avrupa | Lokmacı Kapısı açıldı". www.bbc.co.uk. 4 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2020. 
  8. ^ "Derinya ve Aplıç kapıları açılıyor". Gündem Kıbrıs. 29 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2020.