Ukrayna coğrafyası

Ukrayna coğrafyası ülkenin bir bölgesinden diğerine büyük farklılıklar gösterir ve ülkenin çoğunluğu Doğu Avrupa Platosu'nda yer alır.[1] Ukrayna, Rusya'dan sonra ikinci büyük Avrupa ülkesidir. Çeşitli bölgeleri, yaylalardan ovalara kadar çeşitli coğrafi özelliklere, ayrıca iklim aralığına ve hidrografide çok çeşitliliğe sahiptir. Ukrayna, Rus ovasının, 52° K. enlemiyle Karadeniz ve Azak Denizi kıyısı arasında kalan güney bölümünü kaplar. Rusya'dan, güneydoğudan kuzeybatıya doğru Donets ve Desna vadileri arasında uzanan ve hiçbir fiziksel belirtisi olmayan bir yerleşme çizgisiyle ayrılır. Pripyat çığırını kesen gene benzer özellikteki bir başka çizgi de Ukrayna'yı Belarus'tan ayırır. Batıda, Polonya, Slovakya, Macaristan ve Romanya'ya sınırdaş olan Batı Ukrayna, Karpatlar'ın orta kesimini ve Tuna havzası içinde kalan Karpatötesi bölgesini kapsar. Moldova'yla sınır Dniestr vadisi boyunca uzanır, sonra Galati'nin aşağısında Tuna'ya kavuşur. Irmak deltasının kuzey kolu (Killa kolu), Ukrayna-Romanya sınırını çizer.

Ukrayna coğrafyası
Ukrayna coğrafyası
Kıta Avrupa
Bölge Doğu Avrupa
Yüzölçüm dünyada 45. sırada
603.500 km²
Kara : 96 %
Su : 4 %
Kıyılar 2.782 km
Sınırlar 4.558 km
En yüksek nokta Hoverla
2.061 m
En alçak nokta Kuyalnik Halici
-5 m
En uzun nehir Dinyeper
981 km
En büyük göl Yalpuh Nehri
149 km2


2.061 m (6.762 ft) Karpat Ulusal Parkı ve Hoverla, Ukrayna'nın en yüksek dağı
Map of Ukraine with Cities.png

44° ve 53° K enlemleri ile 22° ve 41° Doğu boylamları arasında yer alan Ukrayna, 603.628 kilometrekare (233.062 sq mi), 2.782 kilometre (1.729 mi).[2] Doğal koşullar son derece elverişlidir. Ukrayna toprakları, bozkır bölgesinde yer alır: kuzeyde, karışık ormanın kenarında, ağaçlıklı bozkır; Karadeniz yakınlarında çorak bozkır. Kışları çok soğuk olmayan, yazları sıcak ve yağışlı bir kara ikliminin egemen olduğu yörede doğal bitki örtüsü, çok verimli kara topraklarda (çernezyom) yayılan buğdaygillerle kaplı çayırdır. Toprakların üçte ikisinde tarım yapılmaktadır ve ülkede en bol ürün bu topraklardan elde edilmektedir. Tahıl, özellikle mısır (90 Mt) ve buğday (20 Mt). Şekerpancarı (50 Mt) ve ayçiçeği (3 Mt) için çok elverişli koşullar vardır ve bu durum Güney Ukrayna'da ayrıca meyve ağacı, bağlar ve kokulu bitkiler yetiştirmeye olanak verir. Dnipro'in güneyinde ve güneydoğusundaki, Kırım'ın kuzeyindeki en kurak bozkırlar, Novaya Kahovka sulama barajı sayesinde sulanır. Tarımın yanı sıra hayvancılık (12,7 milyon sığır, 6,2 milyon domuz), değer bakımından bitkisel üretime eşittir (3,8 Mt et ve 24,7 Mt süt). Bu yoğun tarım, güçlü bir tarıma dayalı besin sanayisinin temelidir (damıtımevleri, un fabrikaları, et ve süt ürünleri kombinaları).

Ukrayna'nın manzarası çoğunlukla verimli bozkırlardan[3] ve Dinyeper, Seversky Donets, Dinyester ve Güney Bug gibi nehirlerin güneye Karadeniz'e ve daha küçük Azak Denizi'ne akarken geçtiği platolardan oluşur. Güneybatıda Tuna deltası, Romanya ile sınır oluşturur. Ülkenin tek dağları batıdaki Karpat Dağları'dır ve bunların en yükseği 2.061 metre (6.762 ft) ile Hoverla'dır.[4] Sanayideki gelişme, bol ve çeşitli maden ve enerji kaynaklarına dayanır. Krıvıy Rih ve daha az önemli olan Kerç Yarımadası yataklarından 126 Mt demir cevheri elde edilir. Zengin Nikopol manganez yatağı dışında, Ukrayna'da kaya tuzu (Slovyansk), cıva sülfür, grafit ve fosforit de vardır. Donbas maden havzasından 204 Mt kömür çıkarılır; bunun büyük bir bölümü gene aynı bölgede kok üretiminde, karbo-kimyada ve elektrik, üretiminde kullanılır. Buna Dinyeper üstündeki hidroelektrik santrallarının üretimi de eklendiğinde Ukrayna'nın elektrik üretimi 231 TWsa'i bulur. Doğal gaz yataklarından (Daşava, Şebelinka) yılda 80 milyar m3 doğal gaz elde edilir. Petrol rezervleri tükenmektedir. Rusya'dan satın alınan hidrokarbonlar, bugün Lısıçansk ve Kremençuk rafinerilerini besler. Sanayi yapısı, ağır sanayi ürünlerine dayalıdır. Ülkenin en büyük kömür çelik üssü olan Donets-Dnipro sanayi bölgesi, ekonomik ve teknik bakımdan birbirini tamamlayan iki büyük sanayi çevresinden oluşmuştur: bir yanda, demir-çeliğin, makine yapımının (madencilik donanımı, büyük sanayi araç-gereçleri, demiryolu gereçleri) ve temel kimya sanayisinin ([Donetsk ve Lugansk başlıca sanayi merkezleridir) geliştiği Donbas; diğer yanda Dnipro'dan Krıvıy Rih'a kadar Dinyeper kıyılarında ve yakınlarında kurulan sanayi ekseni; elektrik çelikleri ve özel çelikler üreten demir-çelik sanayisine, demir dışı madenler metalürjisi (alüminyum) ve makine sanayileri (sanayi donanımı takım tezgâhları, motorlar, tarım gereçleri) eklenmektedir. Sanayileşmiş Ukrayna'nın kuzeyindeki Harkov, büyük bir makine sanayisi merkezi (traktörler, taşımacılık gereçleri) ve önemli bir demiryolu kavşağıdır. Daha az kentleşmiş ve sanayileşmiş olan Batı Ukrayna'da, etkinlik alanı daha çeşitlenmiş birkaç büyük sanayi merkezi vardır. Donatım malları imalatıyla hafif sanayinin ve besin sanayisinin bir arada yürütüldüğü başkent Kiev, Lviv (taşımacılık gereçleri), Vinnıtsya, sanayi gelişmenin 1950'li yıllardan beri hızlandığı Jitomir gibi merkezler de bu bölgededir. Aynı zamanda önemli sanayi merkezleri olan birkaç büyük liman, deniz kıyısına canlılık getirir. Sanayi etkinliği çok çeşitli olan Odesa, bugün de Karadeniz'in başlıca limanı olma özelliğini korur; onu, Dnipro'in ağzındaki Mıkolayiv ile Herson izler. Azak Denizi kıyısındaki Mariupol, Kerç Yarımadasından gelen demir cevherini dönüştürür.

Ukrayna'da ayrıca Volyn-Podillia Yaylası (batıda) ve Yakın Dnipro Yaylası (Dinyeper'ın sağ kıyısında) gibi bir dizi yayla bölgesi vardır. Doğuda, Orta Rusya Yaylası'nın güneybatı mahmuzları vardır ve bunların üzerinden Rusya sınırı geçer. Azak Denizi yakınlarında Donets Sırtı ve Yakın Azak Yaylası bulunur. Dağlardan eriyen kar, nehirleri ve şelalelerini besler. Ukrayna'daki önemli doğal kaynaklar arasında lityum,[5] doğal gaz,[6] kaolin,[6] kereste[7] ve çok sayıda ekilebilir arazi bulunmaktadır. Buna rağmen ülke, 1986 yılında Çernobil Nükleer Santrali'ndeki kazadan dolayı kuzeydoğuda yetersiz içme suyu kaynağı, hava ve su kirliliği, ormansızlaşma ve radyoaktif kirlenme gibi bir dizi önemli çevre sorunuyla karşı karşıyadır. Akdeniz ikliminin egemen olduğu Karadeniz kıyısında ("Kırım Rivierası") çok sayıda sayfiye merkezi sıralanır: Yalta, Kefe vb. Sivastopol, savaş donanmasının başlıca limanı ve Ukrayna'daki önemli askeri üslerden biridir.

Kinburn kumu, Ochakiv Raion, Mykolaiv Oblastı

İklimDüzenle

 
Köppen iklim sınıflandırmasına göre Ukrayna
Ukrayna'nın en büyük yedi şehri için ortalama günlük maksimum ve minimum sıcaklıklar[8]
Konum Temmuz (°C) Ocak (°C)
Kiev 25/16 -2/-9
Harkov 26/16 -2/-7
Dnipro 28/18 0/−5
Odesa 27/18 2/−2
Donetsk 27/16 –1/–6
Zaporijya 28/16 –0/−5
Lviv 24/13 -1/-8

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Katçanovski, İvan (2013). Historical dictionary of Ukraine (2. bas.). Lanham, Md.: Rowman & Littlefield Publishers. ISBN 978-0810878457. 
  2. ^ "Ukraine". CIA World Factbook. 13 Aralık 2007. 10 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2007. 
  3. ^ "Ukraine country profile". BBC News (İngilizce). 1 Mart 2022. 25 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2022. 
  4. ^ "Geographical location of Ukraine". www.ukrexport.gov.ua. 21 Kasım 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2022. 
  5. ^ Tabuchi (2 Mart 2022). "Before Invasion, Ukraine's Lithium Wealth Was Drawing Global Attention". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2022. 
  6. ^ a b "Mining – UkraineInvest" (İngilizce). 25 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2022. 
  7. ^ "Ukraine Timber Risk Profile". NEPCon - Preferred by Nature (İngilizce). 26 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2022. 
  8. ^ "Ukraine climate information". Weatherbase. 30 Ocak 2000 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2016.