Tendürek Dağı

Türkiye'de bir volkanik dağ

Tendürek Dağı, Türkiye'de Doğubayazıt ile Çaldıran arasında bulunan volkanik dağ. Büyük Tendürek (3533 m) ve Küçük Tendürek (3291 m) adlı ikiz volkanik koniden oluşan, belirgin koni ve kraterlere sahip, kuvaterner yaşlı, fazla koni ve kraterin bulunduğu bir stratovolkandır.[1]

Tendürek
Harita
En yüksek noktası
Yükseklik3.533 m (11.591 ft) (Büyük Tendürek)
Çıkıntı3.291 m (10.797 ft) (Küçük Tendürek)
ListelenmeUltra zirve
Koordinatlar39°21′36″K 43°52′12″D / 39.36000°K 43.87000°D / 39.36000; 43.87000
Coğrafya
KonumDoğubayazıt, Ağrı, Türkiye
Jeoloji
Kayaç yaşıKuvaterner
Dağ türüStratovolkan, Tektonik
Son patlama1855
Türkiye üzerinde Tendürek Dağı
Tendürek Dağı
Türkiye' deki konumu

Küçük Tendürek'in zirvesinde 400 m çapında bir krater gölü bulunur. Krater kenarından 1–2 m derinliğindeki çukurlardan 50 °C sıcaklığında buhar çıkmaktadır. Büyük Tendürek'in 200 m derinliğindeki kraterinde su bulunmaz. Kraterden buhar ve bazı gazlar çıkmakta, H2S ayrışıp, kükürt birikmektedir.[1]

Volkandan çıkan lav ve tüflerin çevredeki Neojen yaşlı göl çökellerinin üzerine gelmiş olması, dağın Neojen sonları kuvaterner başlarında meydana gelmiş olduğunu göstermektedir. Yapısında çoğunlukla bazaltlar bulunan Tendürek Dağı'nın kraterinde çıkan sıcak buhar, dağın volkanik faaliyetin henüz tam olarak sona ermediğini göstermektedir.[2]

Dağın doğusunda bulunan ve çapı yaklaşık 500 metre olan kraterden sıcak su buharları ve hidrojen sülfür gazları çıkar bu gazlar kraterin kenarlarında, sarı renkli bir mineral olan kükürt oluşumunu sağlar.[3]

Tendürek'in güneyindeki Çaldıran merkezinden, zeminden CO2 çıkmaktadır. Az üzerinde yapılan araştırmalarda magma kökenli olduğu anlaşılmıştır. Dağın çevresindeki soğuk su kaynaklarında Tendürek sisteminden kaynaklı flor zenginliği tespit edilmiştir.[1]

Canlı hayatı

değiştir

Kraterler çevresinde fazla bitki örtüsü bulunmaz. Dağın kuzeydoğusunda Doğubayazıt Ovası, güneyinde Çaldıran Ovası yer alır. Doğusunda İran toprakları bulunur. Dağın güneyindeki taşlık yamaçlarda dağ stepleri bulunur. Otlatma baskısının azaldığı yerlerde kısa çalı toplulukları görülür.[4]

Gökkuzgun, çobanaldatan, kirazkuşu ve kara alınlı örümcek kuşu bu bölgede üremektedir. Bozkır kartalının alanda ürediği düşünülmektedir. Karagözlü mavi kelebek ve Apollo gibi kelebek türleri ve Bendimahi kertenkelesi gibi sürüngenler önemli türlerdir. Çevrede meralarda aşırı otlatma ile ağaç kesme bitki örtüsünü tehdit etmektedir.[4]

Volkanizma

değiştir

Tendürek Dağı, Ağrı Dağı'nın güneyinde İran sınırına yakın Doğubayazıt ovası üzerinde yükselen uzun bir kalkan yanardağdır. Tendürek yanardağı, batıdaki kraterinden gelen hareketli lav akıntılarının 500 kilometrekare'lik bir alanı kapladığı dönemde gelişti . Zirvede kaldera oluşumundan sonra, KG yönelimli çatlaklardan çok sayıda yan patlama meydana gelmiş ve lav domları ve akışlarının yanı sıra 10–20 km boyunca Kuzey ve Güney yönünde uzanan akışkan bazaltik pahoehoe akışları üretmiştir. En son aktivite(1855), iki büyük bazaltik lav akışını oluşturmuştur. NE ve SE kanatlarında büyük koniler oluşmuştur. Yaklaşık 2500 yıl önce güneydoğu kanadındaki bir havalandırma deliğinden patlama meydana geldiği tahmin edilmektedir ve 1855 yılında da son aktivitesini gerçekleştirmiştir. Bu aktivitede ise gaz ve kül patlaması gerçekleşmiştir.[5]

Ayrıca bakınız

değiştir

Kaynakça

değiştir
  1. ^ a b c ERCAN, Tuncay ve diğ. (1990). "DOĞU VE GÜNEYDOĞU ANADOLU NEOJEN-KUVATERNER VOLKANİTLERİNE İLİŞKİN YENİJEOKİMYASAL, RADYOMETRİK VE İZOTOPİK VERİLERİN YORUMU" (PDF). MTA Dergisi. Erişim tarihi: 17 Mart 2019. [ölü/kırık bağlantı]
  2. ^ Sahin, Cemalettin, "Türkiye Fiziki Coğrafyası", 4.Baskı, Ankara, 2005.
  3. ^ UĞUZ, A., APAYDIN, C., ENGİN, D., ERLAT, E., AKGÜNER, E., YÜKSEK, O., ... & DEMİR, M. (2007). TÜRKİYE’DEKİ VOLKANLAR.
  4. ^ a b "Tendürek Dağı" (PDF). dogadernegi.org. 7 Nisan 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2019. 
  5. ^ "https://volcano.si.edu/". 16 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.  |başlık= dış bağlantı (yardım)