Türkiye cumhurbaşkanları listesi

Vikimedya liste maddesi

Türkiye cumhurbaşkanları listesi, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı olarak görev yapmış kişileri içeren liste.

Cumhurbaşkanlığı Forsu, cumhurbaşkanının ikametgâhında ve ziyareti süresince bulunduğu yerde bayrak direğine çekilir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre Cumhurbaşkanı devlet ve hükûmet başkanıdır. Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Türk Silahlı Kuvvetlerinin başkomutanlığını temsil eder. Cumhurbaşkanı, beş yıllığına görev yapar. Bir kimse en fazla iki defa cumhurbaşkanı seçilebilir.

Cumhurbaşkanının hastalık, yurt dışına çıkma, ölüm, çekilme veya başka bir nedenle görevini sürdürememesi durumunda yenisi seçilene kadar en yaşlı cumhurbaşkanı yardımcısı, cumhurbaşkanlığına vekâlet eder.[1] Cumhurbaşkanı; kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış ve milletvekili seçilme yeterliğine sahip Türk vatandaşları arasından doğrudan halk tarafından seçilir.[2]

Bugüne kadar on kişi ant içerek cumhurbaşkanlığı yaparken beş kişi de cumhurbaşkanlığına vekillik etmiştir. Bu kişilerden ikisi görevleri sırasında doğal nedenlerden hayatlarını kaybetti (Mustafa Kemal Atatürk ve Turgut Özal), biri askerî darbe sonucu devrildi (Celâl Bayar) ve biri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından sağlık sebepleriyle görevden alındı (Cemal Gürsel).

İlk Cumhurbaşkanı Atatürk, 1923'te oy birliği ile seçildi. On beş yıl, on iki gün ile bu görevde en çok kalan kişi olan Atatürk, dört dönem cumhurbaşkanlığı yaptı. Özal ise üç yıl, yüz elli dokuz gün Cumhurbaşkanlığı yaparak bu görevde en az kalan kişi oldu. Göreve geldiğinde kırk iki yaşında olan Atatürk en genç, yetmiş yaşında olan Fahri Korutürk ise en yaşlı cumhurbaşkanıdır.

Cumhurbaşkanları listesiDüzenle

Fotoğraf İsim
(Doğum-Ölüm)
Görev süresi ve yetki Parti Önceki Görevi
1   Mustafa Kemal Atatürk
(1881–1938)
29 Ekim
1923
10 Kasım
1938
1923 Cumhuriyet Halk Partisi 1. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı
1927
1931
1935
700847440080000000015 yıl ve 12 gün
TBMM Başkanı Abdülhalik Renda 10 Kasım ve 11 Kasım 1938 tarihleri arasında vekâleten cumhurbaşkanlığı yaptı.
2   İsmet İnönü
(1884–1973)
11 Kasım
1938
22 Mayıs
1950
1938 Cumhuriyet Halk Partisi 1. Türkiye Başbakanı
1939
1943
1946
700836372240000000011 yıl ve 192 gün
3   Celâl Bayar
(1883–1986)
22 Mayıs
1950
27 Mayıs
1960
1950 Demokrat Parti 3. Türkiye Başbakanı
1954
1957
700831600800000000010 yıl ve 5 gün
27 Mayıs Darbesi'nden sonra Millî Birlik Komitesi ülkeyi yönetmeye başladı. Cemal Gürsel, askerî yönetim boyunca başbakanlık ve devlet başkanlığı yaptı. TBMM yeniden açılınca cumhurbaşkanlığına seçildi.
4   Cemal Gürsel
(1895–1966)
26 Ekim
1961
28 Mart
1966
1961 Bağımsız Milli Birlik Komitesi Başkanı
70081394496000000004 yıl ve 153 gün
Cumhuriyet Senatosu Başkanı İbrahim Şevki Atasagun, 2 Şubat ve 28 Mart 1966 tarihleri arasında vekâleten cumhurbaşkanlığı yaptı.
5   Cevdet Sunay
(1899–1982)
28 Mart
1966
28 Mart
1973
1966 Bağımsız 12. Türk Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı
70082209032000000007 yıl ve 0 gün
Cumhuriyet Senatosu Başkanı Tekin Arıburun, 28 Mart ve 6 Nisan 1973 tarihleri arasında vekâleten cumhurbaşkanlığı yaptı.
6   Fahri Korutürk
(1903–1987)
6 Nisan
1973
6 Nisan
1980
1973 Bağımsız Türkiye Moskova Büyükelçisi
70082209032000000007 yıl ve 0 gün
Cumhuriyet Senatosu Başkanı İhsan Sabri Çağlayangil 6 Nisan ve 12 Eylül 1980 tarihleri arasında vekâleten cumhurbaşkanlığı yaptı.
12 Eylül Darbesi'nden sonra Milli Güvenlik Konseyi ülkeyi yönetmeye başladı. Kenan Evren, askerî yönetim boyunca devlet başkanlığı yaptı. 1982 Anayasası'nın halk oylamasında kabulüyle cumhurbaşkanı oldu.
7   Kenan Evren
(1917–2015)
9 Kasım
1982
9 Kasım
1989
1982 Bağımsız Milli Güvenlik Konseyi Başkanı
70082209032000000007 yıl ve 0 gün
8   Turgut Özal
(1927–1993)
9 Kasım
1989
17 Nisan
1993
1989 Bağımsız 19. Türkiye Başbakanı
70081084104000000003 yıl ve 159 gün
TBMM Başkanı Hüsamettin Cindoruk, 17 Nisan ve 16 Mayıs 1993 tarihleri arasında vekâleten cumhurbaşkanlığı yaptı.
9   Süleyman Demirel
(1924–2015)
16 Mayıs
1993
16 Mayıs
2000
1993 Bağımsız 12. Türkiye Başbakanı
70082209032000000007 yıl ve 0 gün
10   Ahmet Necdet Sezer
(1941)
16 Mayıs
2000
28 Ağustos
2007
2000 Bağımsız 14. Türkiye Anayasa Mahkemesi Başkanı
70082298888000000007 yıl ve 104 gün
11   Abdullah Gül
(1950)
28 Ağustos
2007
28 Ağustos
2014
2007 Bağımsız 40. Türkiye Dışişleri Bakanı
70082209032000000007 yıl ve 0 gün
12   Recep Tayyip Erdoğan
(1954)
28 Ağustos
2014
Günümüz 2014 Bağımsız 25. Türkiye Başbakanı
2018 Adalet ve Kalkınma Partisi
70082654208000000008 yıl ve 150 gün

Vekâleten görev yapmış cumhurbaşkanları listesiDüzenle

2023 itibarıyla görevde vekâleten bulunmuş beş cumhurbaşkanı vardır.

Fotoğraf Cumhurbaşkanı Görev başlangıcı Görev sonu Görev süresi Önceki görevi Siyasi parti Göreve gelme nedeni
  Abdülhalik Renda
(1881-1957)
Vekâleten
10 Kasım 1938 11 Kasım 1938 1 gün Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı
(1935-1946)
Cumhuriyet Halk Partisi Cumhurbaşkanı Atatürk'ün vefatı
  İbrahim Şevki Atasagun
(1899-1984)
Vekâleten
2 Şubat 1966 28 Mart 1966 54 gün Cumhuriyet Senatosu Başkanı
(1965-1970)
Bağımsız Cumhurbaşkanı Gürsel'in sağlık sorunları nedeniyle ABD'de tedavi görmesi
Tekin Arıburun
(1903-1993)
Vekâleten
28 Mart 1973 6 Nisan 1973 9 gün Cumhuriyet Senatosu Başkanı
(1970-1977)
Adalet Partisi Cumhurbaşkanı Sunay'ın görev süresinin bitmesi ve 6. cumhurbaşkanı seçiminin uzaması
  İhsan Sabri Çağlayangil
(1908-1993)
Vekâleten
6 Nisan 1980 12 Eylül 1980
(görevden alındı)
159 gün Cumhuriyet Senatosu Başkanı
(1979-1980)
Adalet Partisi Cumhurbaşkanı Korutürk'ün görev süresinin bitmesi ve 7. cumhurbaşkanı seçiminin uzaması
  Hüsamettin Cindoruk
(1933-)
Vekâleten
17 Nisan 1993 16 Mayıs 1993 29 gün Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı
(1991-1995)
Doğru Yol Partisi Cumhurbaşkanı Özal'ın vefatı

Zaman çizelgesiDüzenle

Recep Tayyip ErdoğanAbdullah GülAhmet Necdet SezerSüleyman DemirelHüsamettin CindorukTurgut ÖzalKenan Evrenİhsan Sabri ÇağlayangilFahri KorutürkTekin ArıburunCevdet Sunayİbrahim Şevki AtasagunCemal GürselCelâl Bayarİsmet İnönüAbdülhalik RendaMustafa Kemal Atatürk

Görev sürelerine göreDüzenle

Kesintisiz en uzun süre Cumhurbaşkanlığı görevi rekoru Mustafa Kemal Atatürk'e aittir. Çok partili dönemde en uzun süre Cumhurbaşkanlığı görevi rekoru ise Celâl Bayar'e aittir.

Cumhurbaşkanı Görev süresi Görev başlangıcı Görev sonu Not
1 Mustafa Kemal Atatürk 15 yıl, 12 gün 29 Ekim 1923 1 Kasım 1927 Görev süresinde yaşamını yitirdi
1 Kasım 1927 4 Mayıs 1931
4 Mayıs 1931 1 Mart 1935
1 Mart 1935 10 Kasım 1938
2 İsmet İnönü 11 yıl, 192 gün 11 Kasım 1938 3 Nisan 1939
3 Nisan 1939 8 Mart 1943
8 Mart 1943 5 Ağustos 1946
5 Ağustos 1946 22 Mayıs 1950
3 Celâl Bayar 10 yıl, 5 gün 22 Mayıs 1950 14 Mayıs 1954 Görevden alındı
14 Mayıs 1954 1 Kasım 1957
1 Kasım 1957 27 Mayıs 1960
4 Recep Tayyip Erdoğan 8 yıl, 150 gün 28 Ağustos 2014 9 Temmuz 2018
9 Temmuz 2018 Görevde
5 Ahmet Necdet Sezer 7 yıl, 104 gün 16 Mayıs 2000 28 Ağustos 2007
6 Cevdet Sunay 7 yıl, 0 gün 28 Mart 1966 28 Mart 1973
Fahri Korutürk 7 yıl, 0 gün 6 Nisan 1973 6 Nisan 1980
Kenan Evren 7 yıl, 0 gün 9 Kasım 1982 9 Kasım 1989
Süleyman Demirel 7 yıl, 0 gün 16 Mayıs 1993 16 Mayıs 2000
Abdullah Gül 7 yıl, 0 gün 28 Ağustos 2007 28 Ağustos 2014
7 Cemal Gürsel 4 yıl, 153 gün 26 Ekim 1961 28 Mart 1966 TBMM tarafından görevden alındı
8 Turgut Özal 3 yıl, 159 gün 9 Kasım 1989 17 Nisan 1993 Görev süresinde yaşamını yitirdi

Eğitimlerine göreDüzenle

Mezun olduğu en üst seviye eğitim kurumuna göre Türkiye cumhurbaşkanlarının listesi aşağıdaki gibidir:

Öğrenim Cumhurbaşkanları
Doktora İstanbul Üniversitesi Abdullah Gül
Yüksek Lisans Ankara Üniversitesi Ahmet Necdet Sezer
Harp Akademisi Mustafa Kemal Atatürk
İsmet İnönü
Cemal Gürsel
Cevdet Sunay
Fahri Korutürk
Kenan Evren
Lisans[Not 1] Ankara Üniversitesi Ahmet Necdet Sezer
Deniz Harp Okulu Fahri Korutürk
İstanbul Üniversitesi Abdullah Gül
İstanbul Teknik Üniversitesi İsmet İnönü
Turgut Özal
Süleyman Demirel
Kara Harp Okulu Mustafa Kemal Atatürk
İsmet İnönü
Cemal Gürsel
Cevdet Sunay
Kenan Evren
Marmara Üniversitesi Recep Tayyip Erdoğan
Ortaokul Celâl Bayar
  1. ^ Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi 1936 yılına kadar Mülkiye Mektebi adıyla İstanbul'da faaliyet göstermiştir. Bu yüzden Ankara Üniversitesi ve Mülkiye Mektebi bazı isimler için ayrı olarak ele alınmıştır.

Yaşlarına göreDüzenle

 
Cumhuraşkanların göreve başlama yaşı

Türk cumhurbaşkanlarının göreve başlama medyan yaşı 63,5'dir. Göreve en genç başlayan Mustafa Kemal Atatürk idi (42 yaşında). En yaşlısı ise Fahri Korutürk (69).[3] Görev sonu en genç cumhurbaşkanı Abdullah Gül (63), en yaşlısı Celâl Bayar (77) idi.

70 yaşında görevinden ayrıldıktan beş ay sonra hayatını kaybeden Cemal Gürsel tüm cumhurbaşkanları arasında en kısa emeklilik süresine sahipti. Gürsel'in görevini yapmasına engel olacak duruma gelmesi üzerine, TBMM kararıyla cumhurbaşkanlığı görevine son verilmişti. Mustafa Kemal Atatürk ve Turgut Özal, görevde bulunduğu sırada hayatını kaybettikleri için cumhurbaşkanlığı sonrası emeklilik yaşamadılar.

Celâl Bayar'ın 26 yıl süren cumhurbaşkanlığı sonrası emekliliği, Türkiye cumhurbaşkanlığı tarihinin en uzun emekliliği. 103 yaşındaki Celâl Bayar, aynı zamanda ülkenin en uzun ömürlü cumhurbaşkanıydı. Aynı zamanda Süleyman Demirel ve Kenan Evren ile birlikte, 90'larına kadar yaşamış üç Türk cumhurbaşkanından biridir. Şu anda yaşayan en genç cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan (68).

Cumhurbaşkanı Doğum Cumhurbaşkanlığı Başkanlık sonrası
zaman aralığı
Ömrü
Göreve başlangıc yaşı Görev sonu yaşı Ölüm Yaşı
01 Atatürk, Mustafa KemalMustafa Kemal Atatürk 4 Ocak 1881 42 yıl, 298 gün
29 Ekim 1923
57 yıl, 310 gün
10 Kasım 1938
00,0010 gün[a] 10 Kasım 1938 57 yıl, 310 gün
02 İnönü, İsmetİsmet İnönü 24 Eylül 1884 54 yıl, 48 gün
11 Kasım 1938
65 yıl, 245 gün
27 Mayıs 1950
23 yıl, 212 gün 25 Aralık 1973 89 yıl, 92 gün
03 Bayar, CelâlCelâl Bayar 16 Mayıs 1883 67 yıl, 11 gün
27 Mayıs 1950
77 yıl, 11 gün
27 Mayıs 1960
26 yıl, 87 gün 22 Ağustos 1986 103 yıl, 98 gün
04 Gürsel, CemalCemal Gürsel 13 Ekim 1895 65 yıl, 362 gün
10 Ekim 1961
70 yıl, 166 gün
28 Mart 1966
170 gün 14 Eylül 1966 70 yıl, 336 gün
05 Sunay, CevdetCevdet Sunay 10 Şubat 1899 67 yıl, 46 gün
28 Mart 1966
74 yıl, 46 gün
28 Mart 1973
9 yıl, 55 gün 22 Mayıs 1982 83 yıl, 101 gün
06 Korutürk, FahriFahri Korutürk 3 Ağustos 1903 69 yıl, 246 gün
6 Nisan 1973
76 yıl, 247 gün
6 Nisan 1980
7 yıl, 189 gün 12 Ekim 1987 84 yıl, 70 gün
07 Evren, KenanKenan Evren 17 Temmuz 1917 65 yıl, 115 gün
9 Kasım 1982
72 yıl, 115 gün
9 Kasım 1989
25 yıl, 181 gün 9 Mayıs 2015 97 yıl, 296 gün
08 Özal, TurgutTurgut Özal 13 Ekim 1927 62 yıl, 27 gün
9 Kasım 1989
65 yıl, 186 gün
17 Nisan 1993
00,0010 gün[a] 17 Nisan 1993 65 yıl, 186 gün
09 Demirel, SüleymanSüleyman Demirel 1 Kasım 1924 68 yıl, 196 gün
16 Mayıs 1993
75 yıl, 197 gün
16 Mayıs 2000
15 yıl, 32 gün 17 Haziran 2015 90 yıl, 228 gün
10 Sezer, Ahmet NecdetAhmet Necdet Sezer 13 Eylül 1941 58 yıl, 246 gün
16 Mayıs 2000
65 yıl, 349 gün
28 Ağustos 2007
15 yıl, 150 gün 2023-01-25(Yaşamakta) 81 yıl, 134 gün
11 Gül, AbdullahAbdullah Gül 29 Ekim 1950 56 yıl, 303 gün
28 Ağustos 2007
63 yıl, 303 gün
28 Ağustos 2014
8 yıl, 150 gün 2023-01-25(Yaşamakta) 72 yıl, 88 gün
12 Erdoğan, Recep TayyipRecep Tayyip Erdoğan 26 Şubat 1954 60 yıl, 183 gün
28 Ağustos 2014
68 yıl, 333 gün(Görevde) (Görevde) 2023-01-25(Yaşamakta) 68 yıl, 333 gün
  1. ^ a b Görev süresinde yaşamını yitirdi

Grafiksel gösterimDüzenle

Bu, Türkiye cumhurbaşkanlarının yaşam süresi grafiksel gösteren bir çizelgedir. Görev sırasına göre sıralandırılmıştır.

Recep Tayyip ErdoğanAbdullah GülAhmet Necdet SezerSüleyman DemirelTurgut ÖzalKenan EvrenFahri KorutürkCevdet SunayCemal GürselCelâl Bayarİsmet İnönüMustafa Kemal Atatürk

Aşağıdaki çizelge, cumhurbaşkanlarını yaşlarına göre göstermektedir. Başkanlık yılları mavi renkle gösterilmiştir. Yaşayan cumhurbaşkanlar yeşil renkle gösterilmiştir.

Yaşayan eski cumhurbaşkanlarıDüzenle

Süleyman Demirel (1924-2015), 17 Haziran 2015'te 90 yaşında hayatını kaybederek ölen son eski cumhurbaşkanı olmuştur.

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 7 Nisan 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2020. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 7 Ocak 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2020. 
  3. ^ "Türkiye'nin 12 Cumhurbaşkanı". BİA Haber Merkezi. 23 Nisan 2018. Erişim tarihi: 9 Eylül 2022. 

Dış bağlantılarDüzenle