Türkiye'deki Kırım Tatarları

Türkiye'deki Kırım Tatarları Kırım, Dobruca, Bulgaristan ve Bucak bölgelerinden Türkiye'ye göç etmiş olan Kırım Tatarları ve Romanya Tatarları'dır.

TarihçeDüzenle

1783 yılından sonra Rus İmparatorluğunun Kırımı ilhak etmesiyle ayrı dönemlerde kafileler halinde Osmanlı Devleti topraklarına göç ettiler. Önce Dobruca (günümüzdeki Romanya'nın Karadeniz kıyı bölgesi ve Bulgaristan'ın kuzeydoğusu) ile Bulgaristan ve Balkanların diğer bölgelerine göç ettiler.

1853 - 1856 yılları arasındaki Kırım Savaşı döneminde ikinci, 93 Harbi'nden sonra ise üçüncü bir göç dalgasıyla Anadolu'ya yerleştiler.[1]

DağılımDüzenle

Peter Alford Andrews ve Rüdiger Benninghaus'a göre, Kırım Tatarlarının Türkiye'deki dağılımı: Eskişehir'de yaklaşık 36 köy, Ankara'da yaklaşık 4 köy ve Adana'da yaklaşık 3 köy olmakla beraber Anadolu'nun farklı bölgelerine yayılmışlardır. E.J. Klay'e göre, Çorum ilinin Kalecikkaya köyünde 500 kişi. Asimilasyon sonucunda zamanla çoğunluk nüfusuna karıştılar. İlaveten Edirne ili Havsa ilçesi Taptık köyü ile Kırklareli ili Babaeski İlçesi Kofalça (yeni adı Mutlu) köyünde Kırım Tatar göçü ile kurulmuştur.[1] Çorum ilinin Mecitözü ilçesine bağlı Beyözü köyü, 500 kişilik Tatar göçü ile kurulmuştur.

DillerDüzenle

Türkiye'deki Kırım Tatarları "Kırım Tatarcası" konuşurlar. Kırım Tatarcası ise 3 şiveye ayrılır. Kırım'ın güney sahilinden gelenler Yalıboyu şivesi, Bahçesaray civarında Tat şivesi, steplerdan gelenler ise Çöl şivesini kullanırlardı. Karayca (Karaimce) artık Türkiye'de kullanılmamaktadır.[1]. Türkiye'deki Kırım Tatarları'nın büyük bir bölümü "Çöl şivesi" konuşmaktadırlar.

DinlerDüzenle

İslamın Sünni mezheplerinden Hanefiliğe bağlıdırlar. Az sayıda Yahudi (Karaim ya da Kırımçak).[1]

KöylerDüzenle

Aksaray iliDüzenle

  • Hamidiye (Alaca) Kasabası
  • Bahçesaray Mahallesi
  • Altınkaya ( Çardak ) Köyü

Adana iliDüzenle

Ankara iliDüzenle

Antalya iliDüzenle

Konyaaltı

Balıkesir iliDüzenle

  • Bandırma: Orhaniye Köyü (eski adıyla Poyralı köyü)

Edirne iliDüzenle

ÇorumDüzenle

Eskişehir iliDüzenle

Giresun iliDüzenle

  • Dereli : Akkaya köyü ve Sarıyer mahallesi (30-40 hane Kırım Tatarı)[4]

İstanbul iliDüzenle

Kayseri iliDüzenle

Kahramanmaraş iliDüzenle

  • Andırın, Tatarlı köyü: (750 hane Tatar)

Kastamonu iliDüzenle

  • Tosya, BüyükKızılca köyü
  • Çatalzeytin, Kayadibi köyü
  • İnebolu, Özlüce Köyü

Kırklareli iliDüzenle

Kırıkkale iliDüzenle

Kocaeli iliDüzenle

Konya iliDüzenle

Ordu iliDüzenle

  • Ünye: Yavi Köyü, Dağdibi ve Paskara mahallesi (yaklaşık 30 Hane) - Köydeki Tatar aileleri büyük olasılıkla Kazan Tatarlarıdır. Çünkü kendilerinin Tataristandan geldiklerini belirtmektedirler.[11]

Tekirdağ iliDüzenle

  • Muratlı: Ballıhoca - Köydeki Tatarların çoğunun soyadı Elma ile bitmektedir; Birelma, İkielma, Üçelma şeklinde.

Hayrabolu Emiryakup köyü tamamı Kırım Tatarı 87 hane köyde üç katı Tekirdağ ve İstanbulda yaşıyor

Uşak iliDüzenle

Yozgat iliDüzenle

  • Sorgun: Tuzlacık[12] adındaki köy Kırım ve dolaylarından gelmiş Kırım Tatarlarından oluşmuştur. Çok eski dönemde Türk(Osmanlı)-Rus savaşları neticesi Rus işgaline giren Kırım'da yaşayan Tatarlar Türkiyeye göç etmiştir. Son yıllarda Tuzlacık köyündeki Kırım Tatarları çevre yerlere göç etmişler ve köydeki Tatar nüfusu hem azalmış hem de yerli Türkmenlerle kaynaşarak erimeye başlamıştır[13].
  • Yerköy: Beserek[14] köyü 1861 yılında Kırım Tatar Türkleri tarafından kurulmuştur. Kırım Tatarcası köy halkı tarafından halen konuşulmaktadır.

Yalova iliDüzenle

Zonguldak iliDüzenle

  • Çaycuma, Muharremşah köyü
  • Merkez, Osmanlı köyü
  • Ereğli, Ömerli köyü
  • Devrek, Özpınar köyü
  • Devrek, Yazıcıoğlu köyü

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c d Peter Alford Andrews, Rüdiger Benninghaus,Ethnic groups in the Republic of Turkey, Vol. 2, Dr. Ludwig Reichert Verlag, 1989, Wiesbaden, ISBN 3-88226-418-7, p. 87. 22 Mayıs 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Peter Alford Andrews, Türkiye'de Etnik Gruplar, ANT Yayınları, Aralık 1992, ISBN 975-7350-03-6, s.116-118.
  2. ^ a b c d e f g h i j k l "Henryk Jankowski, "Crimean Tatars and Noghais in Turkey", International Committee for Crimea". 7 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mayıs 2010. 
  3. ^ https://tr.wikipedia.org/wiki/Hac%C4%B1umur,_Edirne
  4. ^ https://m.facebook.com/pages/category/Author/Bütün-Yönleriyle-Dereli-351382254997007/
  5. ^ "Diasporadaki Köylerimiz". kirimdernegi.org.tr. 12 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2022. 
  6. ^ "Diasporadaki Köylerimiz". kirimdernegi.org.tr. 12 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2022. 
  7. ^ "Kırım Tatarları ve Nogaylar Örneğinde Deşt-i Kıpçak'ın Kayıp Batı Ucundan Anadolu'ya Etnik Devamlılık ve Geçişkenlik". Journal of International Eastern European Studies. KOÇ ÜNİVERSİTESİ, İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TARİH BÖLÜMÜ. 28 Aralık 2020. 9 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2022. 
  8. ^ "Diasporadaki Köylerimiz". kirimdernegi.org.tr. 12 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2022. 
  9. ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Nisan 2016. 
  10. ^ "Arşivlenmiş kopya". 16 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2014. 
  11. ^ https://m.facebook.com/ünye-yavi-köyü-mensupları-246291663423/about/?ref=page_internal&mt_nav=1
  12. ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2011. 
  13. ^ https://tr-tr.facebook.com/tuzlacikkoyu facebook sayfasında Tuzlacık köyü halkının bilgileri
  14. ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2011. 

Ayrıca bakınızDüzenle