Rudolf Hess

Alman politikacı

Walter Richard Rudolf Hess (26 Nisan 1894; İskenderiye, Mısır Hidivliği – 17 Ağustos 1987; Berlin, Batı Almanya), Nazi Almanyası'nın önde gelen isimlerindendi. Aralık 1933'ten itibaren SS-Ehrenführer (SS onursal lideri) olarak Obergruppenführer formasını giyme hakkına sahipti. Adolf Hitler'in Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisindeki vekiliydi.

Rudolf Hess
Rudolf Heß
Führer Vekili
Stellvertreter des Führers
Görev süresi
21 Nisan 1933 - 12 Mayıs 1941
Führer Adolf Hitler
Yerine gelen Martin Bormann
(Parteikanzlei Şefi olarak)
Vekil Martin Bormann
Kişisel bilgiler
Doğum Rudolf Walter Richard Heß
26 Nisan 1894(1894-04-26)
İskenderiye, Mısır Hidivliği, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 17 Ağustos 1987 (93 yaşında)
Spandau, Batı Berlin, Batı Almanya
Partisi Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi (1920-1941)
Evlilik(ler) Ilse Pröhl
(22 Haziran 1900 - 7 Eylül 1995)
20 Aralık 1927'de evlendi.
Çocuk(lar) Wolf Rüdiger Heß
(18 Kasım 1937 - 14 Ekim 2001)
Bitirdiği okul Münih Üniversitesi
Ödülleri Планка Золотой партийный знак НСДАП.svg Demir Haç (1. Sınıf) Demir Haç (2. Sınıf)
İmzası
24 Kasım 1945 günü Nürnberg hapishanesinde çekilen fotoğrafı

Sovyetler Birliği ile savaşın arefesinde Birleşik Krallık ile barış görüşmeleri yapmak üzere uçağıyla İskoçya'nın Glasgow şehrindeki Maryhill kışlasına gitti ancak tutuklandı. Nürnberg mahkemelerinde yargılandı ve Spandau hapishanesinde ömür boyu hapse mahkûm oldu. 1987 yılında burada öldü.

İlk yıllarıDüzenle

Hess, Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Mısır Hidivliği’nin İskenderiye kentinde doğdu. Çok başarılı bir tüccar ve katı bir disiplin sahibi olan babası Fritz Hess, oğlunu disiplini az olduğu gerekçesi ile Protestan mektebi yerine özel hocalarla okuttu. Genç Hess babasının aksine, kendine güveni olmayan, çabuk sıkılan, yalnızlığı seven ve kesinlikle disiplinsiz biriydi. Kendisinin Gökbilim veya Fizik eğitimi almak istemesine karşın, babası oğlunun kendisi gibi iyi bir tüccar olmasını istiyordu. 1908 yılında ailesi Almanya’ya taşınma kararı alınca Hess İsviçre’deki Ticaret Okulu’na yatılı olarak başladı.

I. Dünya Savaşı'ndaDüzenle

1914 yılında I. Dünya Savaşı patlak verince Hess bu vatani görev için orduya gönüllü katıldı ve 7. Bavyera Sahra Topçu Alayı’nda piyade olarak görev aldı. Burada çok cesur ve başarılı işler çıkarttığı için İkinci Derece Şeref Madalyası aldı.

Savaş sırasında iki defa ciddi şekilde yaralandı ve daha güvenli olacağı düşüncesiyle İmparatorluk Hava Kuvvetlerine başvuruda bulundu. İlk talebi reddedilmesine karşın yılmadı ve ikinci başvurusunda İmparatorluk Hava Kuvvetlerine Teğmen rütbesiyle katıldı. Burada kısa süre görev alabildi çünkü savaş bitmiş ve Almanya teslim olmuştu.

Savaşlar arası dönemDüzenle

Savaştan sonra Münih'te İktisat, Coğrafya ve Jeopolitik okudu. Thule Cemiyeti ve Epp Gönüllüler Birliği üyesi oldu. 1 Temmuz 1920'de Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi'ne katıldı (Üye no: 16). Münih'teki Birahane Darbesi'ne kadar partinin içerisinde normal görevler aldı. Fakat adını Hitler’le beraber hapis yatması ile duyurdu. Birahane Darbesine katıldığı için kalebentlik cezasına çarptırıldı. Hitler’in Kavgam (Mein Kampf) kitabının yazım ve düzenleme işlerini kendisi yürüttü.

Hapisten çıktıktan sonra Rudolf Hess, Hitler'in sekreteri oldu.

20 Aralık 1927'de 27 yaşındaki Hannoverli Ilse Pröhl ile evlendi. 1937 yılında Wolf Rüdiger Hess adında bir oğulları oldu.

1932'de NSDAP'nin Merkez Komitesi Başkanı oldu. Hitler 30 Ocak 1933'te iktidara gelip Başbakan olduktan sonra, 21 Nisan 1933'te Hitler'in Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi'ndeki vekilliğine atandı. Aynı yıl SS-Obergruppenführer onursal rütbesi aldı. 1938'de Gizli Hükûmet Konseyi üyesi, 1939'da ise Savunma Bakanlığı Konseyi üyesi oldu.

Barış misyonuna teşebbüsDüzenle

Savaş ilerledikçe, Hitler'in dikkati dış meselelere ve savaşın gidişatına odaklandı. Doğrudan savaşa dahil olmayan Hess, halk işlerinden ve Hitler'in dikkatinden giderek daha fazla uzaklaştı; Martin Bormann, birçok görevinde Hess'in yerini başarıyla almış ve Hitler'in yanında Hess'in konumunu almıştı. Ayrıca, 1941'de Sovyetler Birliği'nin işgal edilmesi planlanan Barbarossa Operasyonu için yapılan planlar ilerledikçe Almanya'nın iki cephede bir savaşla karşı karşıya kalacağından endişe duyan Hess, İngiliz hükûmetiyle müzakere masasında kendisi ile görüşmek üzere İngiltere'ye seyahat etmeye karar verdi.[1][2][3]

31 Ağustos 1940'ta Hess, Karl Haushofer ile bir araya geldi. Haushofer, Hess'e Kral VI. George'un Winston Churchill'e karşı olduğuna inandığını ve onu görevden alacağını ve ilk fırsatta Kanada'ya göndereceğini söyledi. Haushofer, Kral ile ya General Ian Hamilton ya da Hamilton Dükü aracılığıyla temas kurmanın mümkün olduğuna olan inancından bahsetti.[4] Hess, hiç tanışmadığı Hamilton Dükü ile iletişime geçmeleri gerektiğine karar verdi. Hess, Hamilton'ı Almanya ile savaşa karşı çıkan bir partinin liderlerinden biri olduğu gibi yanlış bir inanca sahipti ve çünkü Hamilton, Haushofer'in bir arkadaşıydı. Hess'in talimatı üzerine Haushofer, Hamilton'a Eylül 1940'ta bir mektup yazdı, ancak mektup MI5 tarafından engellendi ve Hamilton mektubu Mart 1941'e kadar görmedi.[5][6][7]

Hess'in karısına yazdığı 4 Kasım 1940 tarihli bir mektup, Hamilton'dan cevap almamasına rağmen, planına devam etmek istediğini göstermektedir. Messerschmitt'te baş test pilotu olan eğitmen Wilhelm Stör'ün yanında Ekim 1940'ta iki koltuklu çift motorlu bir uçak olan Messerschmitt Bf 110'da eğitime başladı. Birçok ülkeler arası uçuş gerçekleştirme de dahil olmak üzere pratikler yapmaya devam etti ve iyi işleyen belirli bir uçak buldu -bir Bf 110E-1/N- o andan itibaren bu uçak özel kullanımı için yedekte tutuldu. Bu uçağa bir radyo pusulası, oksijen dağıtım sisteminde değişiklikler ve uzun menzilli yakıt tanklarının takılmasını istedi ve bu talepleri Mart 1941'e kadar gerçekleştirildi.[8] Artık bundan sonraki amacı kendisinin kullandığı Messerschmidt Bf-110 uçağıyla Almanya adına barış görüşmeleri yapmak için gizlice İngiltere'ye uçmaktı.

İskoçya'ya kaçışıDüzenle

 
Hess'in İskoçya'da düşen uçağı

Almanya ve Kuzey Denizinin hava raporlarını son bir kontrolden geçiren Hess, özel olarak hazırlanmış uçağıyla 10 Mayıs 1941 tarihinde saat 17:45'te Augsburg-Haunstetten havaalanından havalandı.[9] Yüzbaşı rütbesini taşıyan deri bir uçuş kıyafeti giydi, yanında bir miktar para ve tuvalet malzemeleri, bir meşale, bir kamera, haritalar ve çizelgeler ve 28 farklı ilacın yanı sıra yorgunluk ve yorgunluğun önlenmesine yardımcı olacak dekstroz tabletleri aldı.[1][10][11]

Başlangıçta Bonn'a doğru bir rota belirleyen Hess, kendisini yönlendirmek ve rota üzerinde küçük düzeltmeler yapmak için yerdeki önemli noktaları kullandı. Frizya Adaları yakınlarındaki sahile ulaştığında, İngiliz radarının menzilinden uzak durmak için döndü ve yirmi dakika boyunca doğu yönünde uçtu. Daha sonra, başlangıçta düşük irtifada, ancak yolculuğun çoğunu 5.000 fitte (1.500 m) seyahat ederek Kuzey Denizi boyunca 335 derecelik bir yolculukla geçirdi. 20:58'de Northumberland, Bamburgh kasabası yakınlarındaki Kuzey Doğu İngiltere kıyılarına yaklaşma niyetiyle yönünü 245 dereceye çevirdi. Başlangıçta sahile yaklaştığında henüz gün batımı olmadığından, Hess geri adım attı ve hava kararana kadar 40 dakika ileri geri zikzaklar çizdi. Bu sıralarda yardımcı yakıt depoları tükendi, bu yüzden onları denize bıraktı. Yine bu saatlerde, 22:08'de, Newcastle upon Tyne yakınlarındaki Ottercops Moss'taki İngiliz Ölçüm Yurt istasyonu, onun varlığını tespit etti ve bu bilgiyi Bentley Manastırı'ndaki Filter Odasına iletti. Kısa süre sonra başka istasyonlar tarafından tespit edildi ve uçak "Raid 42" olarak belirlendi.[12]

Zaten havada bulunan Kraliyet Hava Kuvvetlerine (RAF) bağlı 72. Filo, 13 Nolu Grup RAF'dan iki Spitfire müdahale girişiminde bulunmak için gönderildi, ancak ülkeye izinsiz giren uçağı bulamadı. Acklington'dan saat 22:20'de gönderilen üçüncü bir Spitfire da uçağı tespit edemedi; o zamana kadar hava karanlıktı ve Hess son derece düşük bir irtifa ile uçuyordu, o kadar alçaktı ki, Chatton'daki Kraliyet Gözlemci Kolordusu (ROC) istasyonunda görevli gönüllü onu bir Bf 110 model uçak olarak doğru bir şekilde tanımlayabildi ve rakımını (15 m) olarak belirtti. ROC görevleriyle takip edilen Hess, İskoçya'ya uçuşuna yüksek hızda ve düşük irtifada devam etti ama gideceği yeri, Dungavel House'u bulamadı. Bu yüzden yönünü belirlemek için batı kıyısına yöneldi ve sonra iç bölgelere döndü. Saat 22:35'te Ayr'da bulunan 141. Filo RAF'tan gönderilen bir Boulton Paul Defiant takip etmeye başladı. Hess'in neredeyse yakıtı bitmişti, bu yüzden 6.000 fit'e (1.800 m) tırmandı ve saat 23:06'da uçaktan paraşütle atladı. Ya uçaktan atlarken ya da yere çarptığında ayak bileğinden yaralandı. Uçak, Dungavel House'un yaklaşık 12 mil (19 km) batısında saat 23:09'da yere düştü.[13] Uçaktan inmeye zorlanmasaydı, gideceği yere daha yakın olacaktı.[13] Hess, bu başarının hayatının en gurur verici anı olduğunu düşünüyordu.[14]

Hess, Almanya'dan ayrılmadan önce Hitler'e İngilizlerle barış müzakerelerini başlatma niyetlerini ayrıntılı olarak yazdığı bir mektubu yardımcısı Karlheinz Pintsch'e vermişti.[15] Pintsch, mektubu 11 Mayıs'ta öğleden sonra Berghof'ta Hitler'e teslim etti.[15] Mektubu okuduktan sonra Hitler'in, Berghof'un tamamında çığlığı duyuldu.[16] Hitler, müttefikleri İtalya ve Japonya'nın Hess'in hareketini Hitler'in İngilizlerle barış müzakerelerini gizlice açma girişimi olarak algılayacağından endişe ediyordu. Hitler, böyle olmadığı ile ilgili güvence vermek için Benito Mussolini ile temasa geçti.[16] Bu nedenle Hitler, Alman basınına Hess'i, Hitler'in bilgisi veya otoritesi olmadan tamamen kendi başına İskoçya'ya uçmaya karar veren bir deli olarak nitelendirmesi emrini verdi. Müteakip Alman gazeteleri Hess'i "kandırılmış, dengesiz" olarak tanımladı ve bu da zihinsel sağlığının I. Dünya Savaşı sırasında meydana gelen yaralanmalarından dolayı etkilendiğini yazdılar. Hermann Göring ve Propaganda Bakanı Joseph Goebbels de dahil olmak üzere hükûmetin bazı üyeleri gazetelerde yazılan bu haberin bu durumun daha da kötüleştiğine inanıyorlardı, çünkü eğer Hess gerçekten zihinsel olarak hasta olsaydı, önemli bir hükûmet pozisyonuna atanmamış olması gerekirdi.[17]

Hitler, Hess'i tüm parti görevlerinden çıkardı ve eğer Almanya'ya dönerse görüldüğü yerde gizlice vurulmasını emretti. Hess'in eski görevlerini Martin Bormann'a verdi ve Führer vekilliği görevini kaldırarak ona Parti Şansölyeliği Başkanı unvanını verdi.[17][18] Bormann, Hess'in ayrılışının sağladığı fırsatı kendisine önemli bir güç sağlamak için kullandı.[19] Bu arada Hitler, Aktion Hess isimli bir mücadele başlattı. 9 Haziran civarında yüzlerce astrolog, inanç şifacısı ve okültistin tutuklandı. Bu mücadele, Goebbels ve diğerlerinin Hess'i karalamak ve okült uygulayıcılarını günah keçisi yapmak için yürüttüğü propaganda çabasının bir parçasıydı.[20]

Hem Hitler hem de Hess ile tanışan ABD'li gazeteci Hubert Renfro Knickerbocker, Hitler'in, Winston Churchill'e Sovyetler Birliği'nin yaklaşan işgalini bildiren ve müzakere edilmiş bir barış ve hatta Bolşevik karşıtı bir ortaklık öneren bir mesaj iletmesi için Hess'i gönderdiğini iddia etti.[21] Sovyet lideri Joseph Stalin, Hess'in uçuşunun İngilizler tarafından yapıldığına inanıyordu. Stalin, uçuş hakkında önceden hiçbir bilgi sahibi olmadıklarında ısrar eden Churchill'e konuyu açıkladığı 1944 gibi geç bir tarihte bu inancı sürdürdü.[22] Bazı kaynaklar Hess'in resmi bir görevde olduğunu bildirirken, Churchill daha sonra The Grand Alliance adlı kitabında kendi görüşüne göre görevin yetkilendirilmediğini belirtti. Churchill, "Bize kendi özgür iradesiyle geldi ve yetkisi olmasa da bir elçi niteliğinde bir şeye sahipti" dedi. Churchill, Hess'in planından "çılgınca bir iyilik" olarak bahsetti.[23]

Savaştan sonra Albert Speer, Hess ile uçuşunun mantığını tartıştı ve ona "bu fikir bir rüyada doğaüstü güçler tarafından ilham edildi. İngiltere'nin imparatorluğunu garanti edeceğiz; karşılığında bize Avrupa'da özgür bir el verecek."[24] Hess, Spandau cezaevindeyken gazeteci Desmond Zwar'a Almanya'nın iki cephede birden savaşı kazanamayacağını söyledi. "Tek bir çıkış yolu olduğunu biliyordum - ve bu kesinlikle İngiltere'ye karşı savaşmamaktı. Führer'den uçma izni almasam da söylemem gereken şeyin onun onayını alacağını biliyordum. Hitler, İngiliz halkına büyük saygı duyuyordu ... "[25] Hess, İskoçya'ya uçuşunun "savaşı kazanmanın en hızlı yolunu" başlatmayı amaçladığını yazdı.[26]

Teslim olmasıDüzenle

Hess, Glasgow'un güneyindeki Waterfoot'taki Floors Çiftliği'ne indi. Paraşütüyle mücadele ederken, onu görüp yanına koşan David McLean adlı çiftçiye kendisini "Yüzbaşı Alfred Horn" olarak sahte bir isim ile tanıttı ve Hamilton Dükü için önemli bir mesajı olduğunu söyledi. McLean, Hess'e yakınlardaki kulübesine kadar götürerek yardım etti ve esiri Busby, Doğu Renfrewshire'deki karargahlarına kadar eşlik eden yerel Yurt Muhafızları birimiyle temasa geçti. Daha sonra gece yarısından sonra Giffnock'taki polis karakoluna götürüldü; üstü arandı ve eşyalarına el konuldu. Hess defalarca, Kraliyet Gözlemci Birliği'nin bölge komutanı Binbaşı Graham Donald'ın bir tercümanın yardımıyla yaptığı sorgulama sırasında Hamilton Dükü ile görüşmeyi talep etti. Sorgudan sonra Hess, yaralarının tedavi edildiği Glasgow'daki Maryhill Kışlası'na gözaltına alındı. Bu zamana kadar onu esir alanlardan bazıları, adının Horn olduğunda ısrar etmeye devam etmesine rağmen, Hess'in gerçek kimliğinden şüpheleniyordu.[27][28]

 
Hess'in Bf 110 uçağının gövdesinin bir parçası. İmparatorluk Savaş Müzesi, (2008)

Dük Hamilton, ertesi sabah Maryhill Kışlası'na geldi ve Hess'in eşyalarını inceledikten sonra mahkumla tek başına buluştu. Hess ona hemen gerçek kimliğini itiraf etti ve kaçış nedenini ana hatlarıyla açıkladı. Hamilton, Hess'e konuşmaya bir tercümanın yardımıyla devam etmeyi umduğunu söyledi; Hess, İngilizceyi iyi konuşabiliyordu, ancak Hamilton'u anlamakta güçlük çekiyordu.[29][30] Hamilton'a "insanlık görevinde" olduğunu ve Hitler'in İngiltere ile "savaşı durdurmak" istediğini söyledi.[31]

Toplantıdan sonra Hamilton, bir istihbarat görevlisinin eşliğinde Messerschmitt'in kalıntılarını inceledi, ardından Turnhouse'a döndü ve burada hafta sonu Ditchley'de olan Churchill'le görüşmek için Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla düzenlemeler yaptı. O gece bazı ön görüşmeler yaptılar ve Hamilton, ertesi gün Churchill ile beraber Londra'ya geri dönerek ona eşlik etti ve her ikisi de Savaş Kabinesi üyeleriyle bir araya geldi. Churchill, bir gecede Buchanan Kalesi'ne taşınan mahkumu kesin olarak teşhis etmesi için, Hess ile daha önce tanışmış olan dışişleri uzmanı Ivone Kirkpatrick'i Hamilton'a gönderdi.[29][32] Bu toplantı sırasında kullanmak üzere kapsamlı notlar hazırlayan Hess, onlarla Hitler'in genişleme planlarından ve İngiltere'nin denizaşırı mülklerini elinde tutmasına izin verilmesi karşılığında Nazilerin Avrupa'da özgürce dizginlenmesine izin verme ihtiyacı hakkında uzun uzadıya konuştu. Kirkpatrick, önümüzdeki birkaç gün içinde Hess ile iki görüşme daha düzenlerken, Hamilton görevine geri döndü. Rudolf Hess, görevinin görünürdeki başarısızlığından dolayı hayal kırıklığına uğramasına ek olarak, tıbbi tedavisinin yetersiz olduğunu ve onu esir alanların zehirlemek için planlar yaptıklarını iddia etmeye başladı.[33]

Hess'in uçuşu, varış noktası veya kaderi ile ilgili, ilk olarak 12 Mayıs akşamı Almanya'daki Münih Radyosu tarafından duyuruldu. 13 Mayıs'ta Hitler, haberi bizzat Mussolini'ye vermesi için Dışişleri Bakanı Joachim von Ribbentrop'u gönderdi ve İngiliz basınına aynı gün olaylar hakkında tam bilgi verme izni verildi. 14 Mayıs'ta karısı Ilse Hess, sonunda kocası ile ilgili haberleri Alman radyosunda yayınlanınca, kocasının yolculuktan sağ çıktığını öğrendi. [34]

Uçağın gövdesinin iki bölümü başlangıçta David McLean tarafından gizlendi ve daha sonra ondan geri alındı. Bir parçası, onu ABD'deki bir savaş müzesine veren İngiltere Savaşı Derneği'nin eski sekreter yardımcısına satıldı; Bu 17,5x23 inç (44x58 cm) parça daha sonra Bonhams tarafından açık artırmada satıldı.[35] Yakıt deposunun bir kısmı ve bir payanda 2014 yılında Bonhams aracılığıyla satışa sunuldu.175 by 23 inç (444 by 58 cm) Diğer enkazlar 11-16 Mayıs 1941 tarihleri arasında 63 Bakım Birimi tarafından kurtarıldı ve depolanmak üzere Oxford'a götürüldü. Uçağın burnunda dört makineli tüfek vardı, ancak cephanesi yoktu.[36] Motorlardan biri RAF Müzesi'nde sergilenirken, İmparatorluk Savaş Müzesi'nde başka bir motor ve gövdenin bir kısmı sergilenmektedir.[37]

Yargılanma ve hapisDüzenle

Savaş esiriDüzenle

Hess, Buchanan Kalesi'nden kısa bir süre Londra Kulesi'ne ve ardından Surrey'deki Mytchett Place adlı müstahkem bir konak olan ve önümüzdeki 13 ay kaldığı "Camp Z" olarak adlandırılan Mytchett Place'e transfer edildi.[38][39] Churchill, Hess'e iyi davranılması emrini verdi, ancak gazete okumasına veya radyo dinlemesine izin verilmedi. Sahada üç istihbarat görevlisi konuşlandırıldı ve 150 asker nöbet tuttu. Haziran ayı başlarında Hess'in ailesine mektup yazmasına izin verildi. Ayrıca Hamilton Dükü'ne bir mektup hazırladı, ancak hiçbir zaman teslim edilmedi ve onunla tekrar görüşme talepleri geri çevrildi.[40] National Archives'da yayınlanan Foreign Office dosyalarına göre, MI6'nın önde gelen Alman uzmanı ve Berlin'deki eski İngiliz Pasaport Kontrol Görevlisi Binbaşı Frank Foley, Hess'in bir yıl süren başarısız sorgulamasının sorumluluğunu üstlendi.[41] Bu dönemde Hess'i tedavi eden psikiyatrist Dr. Henry V. Dicks ve Dr. John Rawlings Rees, onun deli olmadığını, zihinsel olarak dengesiz olduğunu, hipokondriya ve paranoyaya eğilimli olduğunu belirtti.[42] Hess barış teklifini, 9 Haziran 1942'de yaptığı bir röportajda, daha sonra Lord Şansölye olarak görev yapan 1. Viscount Simon olan John Simon'a tekrarladı. Lord Simon, mahkumun zihinsel durumunun iyi olmadığını kaydetti; Hess zehirlendiğini ve uyumasının engellendiğini iddia etti.[43] Akşam yemeğini gardiyanlarından birininki ile değiştirmekte ısrar ediyor ve onları analiz için yiyeceklerin örneklerini göndermeye ikna etmeye çalışıyordu.[44]

Hess İskoçya'dayken, Churchill ve diğer İngiliz liderlerin zihinlerini kontrol eden ve onları Almanya'ya karşı mantıksız bir nefretle dolduran "gizli bir gücün" varlığını keşfettiğini iddia etti. Hess, gücün Hitler'in zihnini de kullandığını ve onun kötü askeri kararlar almasına neden olduğunu iddia etti. Yahudilerin Himmler de dahil olmak üzere başkalarının zihinlerini kontrol etmelerine izin veren psişik güçlere sahip olduğunu ve Holokost'un Almanya'yı karalama amaçlı bir Yahudi komplosunun parçası olduğunu söyledi.[45]

16 Haziran 1942 sabahı erken saatlerde Hess, muhafızların yanından koşarak kaçtı ve Mytchett Place'deki merdiven korkuluğunun üzerinden atlayarak intihara teşebbüs etti. Aşağıdaki taş zemine düştü ve sol bacağının uyluk kemiğini kırdı. Yaralanma, koltuk değnekleriyle yürümesine izin verilmeden önce altı hafta daha yatak istirahati ile bacağın 12 hafta boyunca çekişte kalarak tutulmasını gerektirdi. Hess'i değerlendiren Kraliyet Ordusu Tıbbi Birlikten Yüzbaşı Munro Johnson, yakın gelecekte başka bir intihar girişiminin meydana gelebileceğini belirtti. Hess bu sıralarda hafıza kaybından şikayet etmeye başladı. Bu belirti ve giderek düzensizleşen davranışlarının bir kısmı kısmen bir hile olabilirdi, çünkü eğer akıl hastası ilan edilirse, Cenevre Sözleşmeleri hükümlerine göre ülkesine geri gönderilebilirdi.[46][47]

Hess, 26 Haziran 1942'de Galler'in güneyinde bulunan Maindiff Mahkeme Hastanesine taşındı ve sonraki üç yıl burada kaldı. Bu tesis, ek güvenliği ve daha az korumaya ihtiyaç duyulması nedeniyle seçilmişti. Hess'in arazide yürüyüş yapmasına ve çevredeki kırsal bölgelere araba ile gezmesine izin verildi. Gazetelere ve diğer okuma materyallerine erişimi vardı; mektuplar ve dergiler yazdı. Akıl sağlığı, Dr Rees'in bakımı altında kaldı. Hess hafıza kaybından şikayet etmeye devam etti ve 4 Şubat 1945'te kendisini bir ekmek bıçağıyla bıçaklayarak ikinci bir intihar girişiminde bulundu. Yarası ciddi değildi, iki dikiş atılmasını gerektiriyordu. Almanya'nın savaşı kaybettiği için umutsuzca gelecek haftalar yemek yemedi, sadece zorla beslenmekle tehdit edildiğinde yemeye devam etti.[48][49]

Almanya, 8 Mayıs 1945'te kayıtsız şartsız teslim oldu. Savaş suçlusu olarak suçlanan Hess, Uluslararası Askeri Mahkeme huzuruna çıkarıldı ve 10 Ekim 1945'te Nürnberg'e nakledildi.[50]

Nürnberg MahkemeleriDüzenle

 
Rudolf Hess (ön sırada soldan ikinci), Nürnberg mahkemesinde.
 
Hess, Nürnberg'deki hücresinde, Kasım 1945

II. Dünya Savaşı'nın Müttefik Devletleri, Kasım 1945'ten Ekim 1946'ya kadar başlıca savaş suçlularının yargılanmasıyla başlayan bir dizi askeri mahkeme ve duruşma düzenledi. Hess, hepsi dört suçla suçlanan 23 sanığın bu ilk grubuyla yargılandı: uluslararası savaşı düzenleyen yasaları ihlal ederek suç işlemek, barışa karşı suç, savaş suçları ve insanlığa karşı suç işlemek için komplo kurmak.[51]

Hess Nürnberg'e vardığında, İngilizler tarafından zehirlendiğini söyleyerek yanında getirdiği yiyecek örneklerini gösterdi; bunları duruşma sırasında savunması için kullanmayı teklif etti. Tesisin komutanı, Birleşik Devletler Ordusu'ndan Albay Burton C. Andrus, kendisine özel bir muameleye izin verilmeyeceğini söyledi; örnekler mühürlendi ve müsadere edildi.[52][53] Hess'in günlükleri, mahkemenin geçerliliğini kabul etmediğini ve sonucun önceden belli bir sonuç olduğunu düşündüğünü gösteriyor. Mahkemeye getirildiğinde zayıftı, 65 kilogram (143 lb) ağırlığındaydı ve iştahı zayıftı, ancak sağlıklı olduğu kabul edildi. Robert Ley adlı sanıklardan biri 24 Ekim'de hücresinde kendini asmayı başardığı için kalan mahkumlar günün her saati izlendi.[54][55] Daha önceki intihar girişimleri nedeniyle, Hess hücresinden çıktığı her defasında bir nöbetçiye kelepçelendi.[56]

Hess, gelişinden hemen sonra, ölüm cezasından kaçınma umuduyla sahte olabilecek hafıza kaybı yaşamaya başladı. Nürnberg'deki baş psikiyatrist, ABD Ordusu'ndan Douglas Kelley, sanığın "temel paranoid ve şizoid kişiliğe aşılanmış, kısmen gerçek ve kısmen sahte olan, esasen histerik tipte gerçek bir psikonevrozdan muzdarip olduğu" görüşünü verdi ama onu yargılanmaya uygun buldu.[57][58] Eski sekreterlerini getirmek ve eski haber filmlerini göstermek de dahil olmak üzere hafızasını tetiklemek için çaba gösterildi, ancak bu uyaranlara cevap vermemekte ısrar etti.[55][57] Hess'in 30 Kasım'da mahkemeye ifade vermesine izin verildiğinde, taktik olarak hafıza kaybı numarası yaptığını kabul etti.[59][60]

İddia makamının Hess aleyhindeki davası 7 Şubat 1946'dan itibaren Mervyn Griffith-Jones tarafından sunuldu. Hess'in konuşmalarından alıntı yaparak, Hess'in Hitler'in uluslararası hukuka aykırı bir saldırı savaşı yürütme planlarından haberdar olduğunu ve kabul ettiğini göstermeye çalıştı. Hess, zorunlu askerlik hizmeti gerektiren kararname, Nürnberg ırk yasaları ve fethedilen Polonya topraklarını Reich ile birleştiren bir kararname de dahil olmak üzere önemli hükûmet kararnamelerini imzaladığı için, rejimin eylemlerinin sorumluluğunu paylaşması gerektiğini ilan etti. Almanya'nın Sovyetler Birliği'ni işgalinden yalnızca altı hafta önce Hess'in İskoçya'ya yaptığı seyahatin zamanlamasının, Hess tarafından İngilizleri savaşın dışında tutma girişimi olarak görülebileceğini belirtti. Hess, savcılık davasının yarısında, Şubat ayının sonunda hafıza kaybı semptomları göstermeye başladı.[61]

 
Hess (solda) ve Joachim von Ribbentrop Nürnberg Duruşmaları'ndaki sanıklar sandalyesinde

Hess'in savunması için dava, 22-26 Mart tarihleri ​​arasında avukatı Dr. Alfred Seidl tarafından sunuldu. Hess, imzaladığı birçok kararnamenin sorumluluğunu kabul ederken, bu konuların egemen bir devletin iç işleyişinin bir parçası olduğunu ve dolayısıyla bir savaş suçları davasının kapsamı dışında olduğunu söyledi. NSDAP/AO'nun başı olan Ernst Wilhelm Bohle, Hess'in adına tanıklık etmesi için kürsüye çağırıldı. Griffith-Jones, örgütün çeşitli ülkelerdeki casusluğu hakkında sorular sunduğunda, Bohle casusluk gibi savaşçı faaliyetlerin izni veya bilgisi olmadan yapıldığına tanıklık etti. Seidl, NSDAP/AO'nun casusluk yaptığı ve savaşı kışkırttığı iddialarını çürüten diğer iki tanığı, eski Stuttgart belediye başkanı Karl Strölin ve Hess'in kardeşi Alfred'i çağırdı. Seidl, 25 Temmuz'da savunma davasının bir özetini sundu ve burada komplo suçlamasını çürütmeye çalışarak tüm önemli kararları Hitler'in tek başına verdiğine işaret etti. Hess'in, Mayıs 1941'de Almanya'dan ayrıldıktan sonra meydana gelen hiçbir olaydan sorumlu tutulamayacağını belirtti. Bu arada Hess zihinsel olarak çevresindeki olanlardan koptu, ailesinin ziyaretlerini reddetti ve gazete okumayı da reddetti.[62] Hess, kapanış açıklamalarının son gününde 31 Ağustos 1946'da mahkeme heyetine karşı tekrar konuştu ve burada uzun bir açıklama yaptı.[63][64]

Rudolf Hess Nürnberg Mahkemesi'nde kendisine verilen son söz hakkında şunları söylemiştir:

« Milletimin binlerce yıllık tarihinde getirmiş olduğu en büyük evladının [Hitler] hizmetinde çalışmaktan büyük ayrıcalık duydum. Eğer hayatımın bu bölümünü silme gücü bende olsaydı, yine de yapmazdım. Mutluyum ki; Führer'in sadık bir takipçisi, bir Alman ve bir nasyonal sosyalist olarak milletime karşı bütün görevlerimi yerine getirdim. Hiçbir şeyden pişman değilim. Eğer her şeye yeniden başlama şansım olsaydı, sonunda korkunç bir ölüm olacağını bilsem de yine yaptıklarımı yapardım. İnsanların ne düşündüğü umurumda değil. Mahşer günü iradesi sonsuz olan Tanrı'ya hesap vereceğim. Yalnızca 'O'na hesap vereceğim, ve biliyorum, 'O' beni affedecek. »

Mahkeme, 30 Eylül'de karar vermeden önce yaklaşık iki ay boyunca müzakere etti ve sanıklara 1 Ekim'de bireysel olarak cezaları açıklandı. Hess iki nedenle suçlu bulundu: barışa karşı suçlar (bir saldırı savaşını planlamak ve hazırlamak) ve diğer Alman liderlerle suç işlemek için komplo kurmak. Savaş suçlarından ve insanlığa karşı suçlardan suçsuz bulundu. Duruşmada hapis cezası alan yedi Nazi den biri olarak ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. Bu yedi kişi, uçakla 18 Temmuz 1947'de Berlin'deki Spandau'daki Müttefik askeri hapishanesine nakledildi.[65][66] Mahkemenin Sovyet üyesi Tümgeneral Iona Nikitchenko, Hess'in cezasına muhalefet eden bir belge sundu; ölüm cezasının gerekli olduğunu belirtti.[67]

Spandau HapishanesiDüzenle

Spandau, Birleşik Krallık, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği temsilcilerinden oluşan Almanya'nın askeri işgalinden sorumlu yönetim organı olan Müttefik Kontrol Konseyi'nin kontrolüne alındı. Her ülke, dönüşümlü olarak bir ay boyunca hapishane gardiyanı tedarik etti. Mahkumlara tıbbi muayeneler yapıldıktan sonra - Hess vücudunun aranmasını reddetti ve zorla tutulması gerekti[68] - hapishane kıyafetleri verildi ve kaldıkları süre boyunca kendilerine hitap edilen numaralar verildi. Hess 7 numaraydı. Hapishanenin küçük bir kütüphanesi vardı ve mahkumların ek okuma materyalleri için özel talepte bulunmalarına izin verildi. Yazma materyalleri sınırlıydı; her mahkuma, mektuplar için ayda dört parça kağıt alma izni verildi. İzinsiz birbirleriyle konuşmalarına izin verilmedi ve tesiste çalışmaları, temizlik ve bahçe işlerine yardımcı olmaları bekleniyordu.[69] Mahkumlar, birbirinden yaklaşık 9 metre aralıklarla her gün bir saat süreyle cezaevi çevresinde açık havada yürüyüşe çıkarıldı. Zaman geçtikçe bazı kurallar daha rahat hale getirildi.[68]

 
Spandau Hapishanesi'nde gardiyanların değiştirilmesi, 1980'lerin ortası

Ziyaretçilerin ayda yarım saat gelmesine izin verildi ancak Hess, Batı Berlin'deki İngiliz Askeri Hastanesi'nde delinmiş ülser nedeniyle hasta olduğu Aralık 1969'a kadar ailesinin kendisini ziyaret etmesini yasakladı. Bu sırada oğlu Wolf Rüdiger Hess 32 yaşında ve Ilse Hess 69 yaşındaydı; Hess'i 1941'de Almanya'dan ayrıldığından beri görmemişlerdi. Bu hastalıktan sonra ailesinin düzenli olarak ziyaret etmesine izin verdi. Torunlarının fotoğraflarını ve filmlerini sık sık getiren kayınpederi Andrea, özellikle hoş karşılanan bir ziyaretçi oldu.[70][71] Hess'in tutsak olduğu süre boyunca hem zihinsel hem de fiziksel sağlık sorunları devam ediyordu. Karın ağrıları olduğunu iddia ederek gece ağlıyordu. Yemeğinin zehirlendiğinden şüphelenmeye devam etti ve hafıza kaybından şikayet etti.[72][73] 1957'de onu muayene eden bir psikiyatrist, bir akıl hastanesine nakledilecek kadar hasta olmadığına karar verdi.[74] Hess, 1977'de tekrar intihara teşebbüs etti.[75]

Hess, hastanede kaldığı süre dışında, hayatının geri kalanını Spandau Hapishanesinde geçirdi.[76] Mahkum arkadaşları Konstantin von Neurath, Walther Funk ve Erich Raeder 1950'lerde sağlık durumlarının kötüleşmesi nedeniyle serbest bırakıldılar;[77] Karl Dönitz, Baldur von Schirach ve Albert Speer ceza sürelerini doldurdular ve serbest bırakıldılar; Dönitz 1956'da, Schirach ve Speer 1966'da ayrıldı.[78] 600 hücreli hapishane, 1966'dan Hess'in 1987'deki ölümüne kadar, tahmini yıllık maliyeti 800.000 DM olan tek mahkum için tutulmaya devam etti.[79] 1980'lerde koşullar ilk yıllara göre çok daha iyiydi; Hess'in hücre bloğunda daha özgürce hareket etmesine, kendi rutinini belirlemesine ve televizyon, film, kitap okuma ve bahçecilik dahil kendi faaliyetlerini seçmesine izin verildi. Bahçeye kolayca ulaşabilmesi için bir asansör kuruldu ve 1982'den itibaren kendisine bir sağlık görevlisi sağlandı.[71]

Hess'in avukatı Alfred Seidl, 1947 gibi erken bir tarihte serbest bırakılması için çok sayıda itirazda bulundu. Bunlar, esas olarak Sovyetlerin teklifi defalarca veto etmesi nedeniyle reddedildi. Spandau Batı Berlin'de bulunuyordu ve varlığı Sovyetlere şehrin bu bölümünde bir yer sağlamıştı. Ek olarak, Sovyet yetkilileri Hess'in 1941'de ülkelerine bir saldırının yaklaştığını bilmesi gerektiğine inanıyorlardı.[80] 1967'de oğlu Wolf Rüdiger Hess, babasının tahliyesi için bir kampanya başlattı ve Birleşik Krallık'taki Geoffrey Lawrence ve Batı Almanya'daki Willy Brandt gibi politikacıların desteğini topladı, ancak mahkumun ileri yaşına ve sağlığı kötüye gitmesine rağmen işe yaramadı.[81][82] 1967'de Wolf Hess, Eylül ayına kadar Hess'in serbest bırakılmasını isteyen bir dilekçeyle 700 imza toplayan bir dernek kurdu. 1974'e gelindiğinde 350.000 kişi dilekçeyi imzalamıştı.[83] Amerikalı tarihçi Norman Goda, Hess'i serbest bırakmak için kampanya yürütenlerin, tutukluluğunun acımasızlığını rutin olarak abarttığını yazdı.[84] Goda, Wolf Hess'in babasını serbest bırakma çabalarının, babasının suçlu olup olmadığı sorusuyla babasının insani gerekçelerle salıverilmeyi hak edip etmediği sorusunu birleştirerek nihayetinde geri teptiğini belirtir.[85] Wolf, İngiltere'nin işlediği "savaş suçunu" gizlemek için babasını haksız yere hapsettiğini savundu ve eğer Churchill, Hess'in Mayıs 1941'de barış teklifini kabul etseydi milyonlarca hayatın kurtarılabileceğini savundu.[86] 1973'te İsrail dışişleri bakanı Abba Eban, Hess'in savunucularının iddia ettiği kadar kötü muamele görmediğini ve cezasının tamamını çekmesi gerektiğini iddia etti.[84]

Eylül 1979'da yapılan tıbbi testler, Hess'in potansiyel olarak ölümcül prostat kanserinden muzdarip olduğunu gösterdi.[87] 8 Eylül 1979 tarihli bir mektupta Hess, serbest bırakılmadığı takdirde tedaviyi reddedeceğini, "haksız yere mahkum edilmiş bir adam" olarak özgürlüğü hak ettiğini ve ölürse, onun ölümü İngiltere, Fransa, Sovyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri liderlerinin vicdanına olacağını açıkladı.[87] Cyrus Vance şöyle yazdı: "Mantıksızlığın başlangıcını temsil etmenin ötesinde, Hess'in iyi düşünülmüş girişimi tıbbi durumunu serbest bırakmaya zorlamak için kullanmaktır".[87] İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Carrington, Hess'in serbest bırakılması için çağrıda bulundu, ancak Sovyet Dışişleri Bakanı Andrey Gromıko, Hess'in hiçbir zaman "pişman olmanın gölgesini bile göstermediği" ve hala masum olduğunu iddia ettiği gerekçesiyle reddetti.[88] Gromıko, birçok kişinin Hess'in serbest bırakılmasını yanlış bir mahkumiyetin teyidi olarak kabul edeceğini de söyledi. Hess'in Batı Almanya'daki neo-Nazi gruplarına başvurması, Sovyetlerin onun serbest bırakılmasını düşünme konusundaki isteksizliğini daha da artırdı.[89]

Hess özür dilemeyen bir Nazi ve Yahudi düşmanı olmaya devam etti; bu genellikle, onu zararsız bir yaşlı adam olarak tasvir eden, serbest bırakılmasını savunanlar tarafından göz ardı edildi.[90] Hess, serbest bırakılırsa medyaya hiçbir açıklama yapmayacağına söz vererek kendini serbest bırakma çabalarını daha da engelledi ve yapmayı planladığı açıklamaların taslaklarını defalarca yazdı. 25 Haziran 1986'da bir Sovyet muhafız, Spandau'daki papaz Charles Gabel'i Hess tarafından yapılan bir açıklamayı dışarıya kaçırmaya çalışırken yakaladı ve Gabel'in kovulmasına neden oldu. Hess belgeyi başlangıçta 1946'daki Nürnberg duruşmasında açılış adresi olarak yazmıştı ve yargıçlar onu kısa kestikten sonra tam olarak teslim edememişti. Hess, Ekim 1946'da açıklamanın bir kopyasını Sir Oswald Mosley'e postalamaya çalıştı, ancak mektup ABD'li gardiyanlar tarafından ele geçirildi.[91] Hess'in açıklaması (hem 1946 versiyonu hem de 1986 versiyonu) Almanya'nın Sovyetler Birliği'ne yönelik saldırısının önleyici olduğunu iddia ediyordu; Sovyetler Birliği'nin Almanya'ya saldırmayı planladığına dair çok büyük kanıtlar olduğunu iddia etti. Açıklamasında, İngiltere'yi Sovyetlerin "Avrupa medeniyetine" ve tüm dünyaya yönelik tehlikesinden haberdar etmek amacıyla İskoçya'ya uçuşunu Hitler'e bildirmeden yapmaya karar verdiğini söyledi. Uyarısının İngiltere'nin Almanya ile savaşı bitirmesine ve Sovyetler Birliği'ne karşı mücadeleye katılmasına neden olacağına inanıyordu.[92]

Yıllar boyunca tek dostu 1964'te hapishanenin komutanı olarak atanan ABD'li Yarbay Eugene K. Bird idi. İkisi arasında yüzlerce saat süren tartışmalardan sonra, aralarında dostane bir ilişki gelişmişti. Mart 1971'de, Berlin'deki Bird'ün amirleri, Hess hakkında bir kitap yazarken Bird'ün Hess ile işbirliğinden haberdar oldular. Ev hapsine alındı ve sonunda Spandau Hapishanesi Komutanı olarak görevinden istifa etti. Bu olay aslında askeri kariyerine de son verdi. Bird 1974'te Hess ile ilişkisini anlattığı bir kitap yazdı.

Ölüm ve sonrasıDüzenle

Hess, 17 Ağustos 1987'de 93 yaşında, hapishane bahçesinde okuma odası olarak kurulan bir yazlık evde öldü. Lambalardan birinden bir uzatma kablosu aldı, bir pencere mandalına bağladı ve kendini astı. Cebinde, yaptıkları her şey için ailesine teşekkür eden kısa bir not bulundu. Öldüğünde 93 yaşındaydı ve Almanya'daki en yaşlı mahkûmdu. Dört Mihver ülkesi, 17 Eylül'de ölümün intihar olduğuna karar veren bir bildiri yayınladı. Başlangıçta nasyonal sosyalizm sempatizanları tarafından ve medyanın ilgisini veya gösterileri önlemek için gizli bir yere gömüldü. Ölümünün hemen ardından Spandau hapishanesi, bir neo-Nazi türbesi haline gelmesini önlemek için yıkılmıştır. Rudolf Hess 17 Mart 1988'de Wunsiedel'de bir aile mezarlığına yeniden gömüldü. 1995 yılında Rudolf Hess'in ölen eşi de onun yanına gömülmüştür.[93]

Hess'in avukatı Alfred Seidl, kendisini öldürecek kadar yaşlı ve zayıf olduğunu düşünüyordu. Oğlu Wolf Rüdiger Hess defalarca babasının İngiliz Gizli Haber Alma Servisi tarafından savaş sırasında İngilizlerin işledikleri savaş suçları hakkında bilgi vermesini engellemek için öldürüldüğünü iddia etti. Abdallah Melaouhi, 1982'den 1987'ye kadar Hess'in sağlık görevlisi olarak görev yapmıştı; benzer bir konuda kendi yayınladığı bir kitap yazdıktan sonra yerel bölge parlamentosunun Göçmenlik ve Entegrasyon Danışma Konseyi'ndeki görevinden ihraç edildi. İngiliz hükûmeti tarafından 1989 yılında yapılan bir soruşturmaya göre, mevcut kanıtlar Hess'in öldürüldüğü iddiasını desteklemedi ve Başsavcı Sir Nicholas Lyell daha fazla soruşturma yapılması için hiçbir gerekçe görmedi.[94] Otopsi sonuçları, Hess'in kendini öldürdüğü sonucunu destekledi.[95][96][97] 2012'de gizliliği kaldırılan ve yayınlanan bir rapor, Hess'in öldürülüp öldürülmediğine dair soruların tekrar sorulmasına yol açtı. Tarihçi Peter Padfield, cesedin üzerinde bulunan intihar notunun, Hess'in 1969'da hastaneye kaldırıldığı sırada yazılmış gibi göründüğünü yazdı.[98]

Almanya ve Avrupa'daki neo-Naziler, Wunsiedel'de her yıl gerçekleşen Hess'in ölüm yıl dönümü için bir anma yürüyüşü, benzeri gösteriler ve toplantılar düzenlediler. Bu toplantılar, 1991 yılından 2000 yılına kadar neo-Naziler tarafından diğer şehirler ve ülkelerde (örneğin, Hollanda ve Danimarka gibi) yapıldı. Neo-Nazi hac ziyaretlerini durdurmak için, mahalle konseyi 2011'de süresi dolduğunda mezar alanının kira sözleşmesinin uzatılmasına izin vermemeye karar verdi.[99] Ailesinin nihai rızasıyla Hess'in mezarı 20 Temmuz 2011'de yeniden açıldı. Kalıntıları yakıldı ve külleri aile üyeleri tarafından denize saçıldı.[100] "Ich hab's gewagt" ("Cesaret ettim") kitabesini taşıyan mezar taşı yıkıldı.[101] Spandau Hapishanesi, neo-Nazi tapınağı haline gelmesini önlemek için 1987'de yıkıldı.[95]

Spandau mahkumunun aslında Hess olmadığına dair bir efsane 2019'da çürütüldü. Walter Reed Ordu Tıp Merkezi'nden Sherman McCall ve Salzburg Üniversitesi'nden Jan Cemper-Kiesslich tarafından yapılan bir DNA testi çalışması, mahkumun Y kromozom DNA markörleri ile Hess'in yaşayan erkek akrabasınınkiler arasında yüzde 99.99'luk bir eşleşme gösterdi.[102]

Komplo teorileriDüzenle

Rudolf Hess'in ölümüne ilişkin çeşitli çelişkiler vardır. İngiliz kaynaklarına göre Hess elektrik kablosuyla kendisini asarak intihar etmiş fakat Hess'in ailesinin iddialarına göre 93 yaşında yaşlı bir adamın bunu yapması imkânsızdır. Çeşitli çevrelere göre İngiliz MI6 ajanları tarafından hapishane bahçesinde vurularak infaz edilmiştir. Bunun sebebi o günlerde Hess'in çeşitli çevrelerden artık tahliye edilmesi isteğiydi. Çok yaşlanmış olduğu için batılı devletler onu serbest bırakmak istedilerse de Sovyetler'e bunu kabul ettiremediler. Eylül 2013'te İngilizler, Rudolf Hess'in öldürüldüğünü doğruladı.[103]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b Evans 2008, s. 167.
  2. ^ Shirer 1960, s. 837.
  3. ^ Sereny 1996, s. 321.
  4. ^ Herwig 2016, s. 176.
  5. ^ Nesbit & van Acker 2011, ss. 29–30.
  6. ^ Shirer 1960, s. 836.
  7. ^ Manvell & Fraenkel 1971, s. 82.
  8. ^ Nesbit & van Acker 2011, ss. 32–37.
  9. ^ Nesbit & van Acker 2011, s. 44.
  10. ^ Bird 1974, s. 15.
  11. ^ Nesbit & van Acker 2011, s. 39.
  12. ^ Nesbit & van Acker 2011, ss. 46–51.
  13. ^ a b Manvell & Fraenkel 1971, s. 101.
  14. ^ Manvell & Fraenkel 1971, s. 97.
  15. ^ a b Evans 2008, s. 168.
  16. ^ a b Childers 2017, s. 478.
  17. ^ a b Shirer 1960, s. 838.
  18. ^ Evans 2008, s. 169.
  19. ^ Childers 2017, ss. 478–479.
  20. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 126–127, 131–132.
  21. ^ Knickerbocker 1941, s. 161.
  22. ^ Nesbit & van Acker 2011, ss. 107–108.
  23. ^ Churchill 1950, s. 55.
  24. ^ Speer 1971, s. 241.
  25. ^ Boyes 2010.
  26. ^ Zwar 2010, s. 127.
  27. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 101–105.
  28. ^ Nesbit & van Acker 2011, ss. 58–61.
  29. ^ a b Manvell & Fraenkel 1971, ss. 105–107.
  30. ^ Nesbit & van Acker 2011, ss. 61–63.
  31. ^ Shirer 1960, s. 835.
  32. ^ Nesbit & van Acker 2011, ss. 61–68.
  33. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 116–117, 124.
  34. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 119–120.
  35. ^ Bonhams 2014.
  36. ^ Bonhams 2015.
  37. ^ The Scotsman 2014.
  38. ^ Nesbit & van Acker 2011, s. 71.
  39. ^ Manvell & Fraenkel 1971, s. 128.
  40. ^ Nesbit & van Acker 2011, ss. 82, 88, 95.
  41. ^ Smith 2004.
  42. ^ Manvell & Fraenkel 1971, s. 136.
  43. ^ Nesbit & van Acker 2011, s. 89.
  44. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 139–140.
  45. ^ Goda 2007, ss. 262–263.
  46. ^ Nesbit & van Acker 2011, ss. 92–95.
  47. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 139–140, 149.
  48. ^ Nesbit & van Acker 2011, ss. 95–97.
  49. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 142–145.
  50. ^ Nesbit & van Acker 2011, s. 97.
  51. ^ Evans 2008, s. 741.
  52. ^ Bird 1974, s. 34.
  53. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 151–152.
  54. ^ Sereny 1996, s. 573.
  55. ^ a b Bird 1974, ss. 37–38.
  56. ^ Manvell & Fraenkel 1971, s. 153.
  57. ^ a b Manvell & Fraenkel 1971, ss. 154–155.
  58. ^ Chesler 2014.
  59. ^ Manvell & Fraenkel 1971, s. 159.
  60. ^ Bird 1974, s. 43.
  61. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 162–163.
  62. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 165–171.
  63. ^ Bird 1974, s. 49.
  64. ^ Pick 2012, s. 282.
  65. ^ Manvell & Fraenkel 1971, s. 173.
  66. ^ Nesbit & van Acker 2011, s. 98.
  67. ^ Manvell & Fraenkel 1971, s. 175.
  68. ^ a b Sereny 1996, s. 604.
  69. ^ Bird 1974, ss. 68–71.
  70. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 186, 195.
  71. ^ a b Nesbit & van Acker 2011, ss. 100–101.
  72. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 186–187, 195.
  73. ^ Speer 1976, ss. 193, 197, 234, 305.
  74. ^ Speer 1976, s. 314.
  75. ^ Nesbit & van Acker 2011, s. 100.
  76. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 195, 200.
  77. ^ Speer 1976, ss. 258, 278, 310.
  78. ^ Speer 1976, ss. 300, 446.
  79. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 189, 197.
  80. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 189–192.
  81. ^ Manvell & Fraenkel 1971, ss. 192–195.
  82. ^ Hess 1987, ss. 325–327.
  83. ^ Goda 2007, ss. 237, 243.
  84. ^ a b Goda 2007, s. 222.
  85. ^ Goda 2007, ss. 248–249.
  86. ^ Goda 2007, s. 249.
  87. ^ a b c Goda 2007, s. 250.
  88. ^ Goda 2007, s. 252.
  89. ^ Goda 2007, ss. 253–254.
  90. ^ Goda 2007, ss. 260–261.
  91. ^ Goda 2007, s. 263.
  92. ^ Goda 2007, ss. 261–262.
  93. ^ Nesbit & van Acker 2011, ss. 101–103.
  94. ^ Milmo 2013.
  95. ^ a b Greenwald & Freeman 1987.
  96. ^ Nesbit & van Acker 2011, s. 132.
  97. ^ Bild 2009.
  98. ^ Rojas & Wardrop 2012.
  99. ^ Dowling 2011.
  100. ^ http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2011/07/110721_top_nazi_grave.shtml
  101. ^ BBC News 2011.
  102. ^ Knapton 2019.
  103. ^ https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/adolf-hitler-s-nazi-deputy-rudolf-hess-murdered-by-british-agents-to-stop-him-spilling-wartime-secrets-8802603.html

Dış bağlantılarDüzenle