Yeni Dünya maymunları

(Platyrrhini sayfasından yönlendirildi)

Yeni Dünya maymunları veya yassı burunlu maymunlar (Platyrrhini), bir maymun grubudur. Bu grup Amerika kıtasında yaşayan tüm primatları (insan hariç) kapsar. Eski Dünya maymunları ve cadı makigiller ile birlikte kuru burunlu maymunlar grubunu oluştururlar.

Yeni Dünya maymunları
Yaşadığı dönem aralığı: 31-0 Ma
Whitneyan-Günümüz 
Cebus capucinus, Costa Rica.JPG
Beyaz omuzlu kapuçin (Cebus capucinus)
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Alt şube: Vertebrata
İnfa şube: Gnathostomata
Sınıf: Mammalia
İnfra sınıf: Placentalia-(Eteneliler)
Takım: Primates-(Primatlar)
Alt takım: Haplorrhini-(Kuru burunlu maymunlar)
İnfra takım: Simiiformes-(Simiyenler)
Parvorder: Platyrrhini - (Yeni Dünya maymunları)

E. Geoffroy,1812

Tip tür
Cebus capucinus
Linnaeus, 1758
Sınıflandırma

Metne bakınız

Tutunmak için kullanılabilen kuyruk geliştiren tek maymun türleri bu grupta bulunur.

Yeni Dünya maymunları, yaklaşık 40 milyon yıl önce Güney Amerika'yı kolonileştiren Afrika simiyenlerinin soyundan gelirler.[1]

ÖzellikleriDüzenle

Yeni Dünya maymunları genelde Eski Dünya maymunlarından biraz küçük olur. Ağırlıkları 100 Gram ile 15 Kg arası değişir. Bilimsel adlarının sebebi (Platyrrhini = Yassı burunlular veya geniş burunlular) bu gruba ait türlerin burun delikleri arasındaki mesafenin diğer maymunlarda olduğundan daha büyük olmasıdır. Grubun çoğu türleri ağaçta yaşar, ve bacakları kollarından biraz uzun olur. Uakari cinsinin dışında tüm türlerin kuyruğu uzundur. Bütün maymunların arasında tutunmak için kullanılan kuyruk geliştirmiş türler sırf bu grupta bulunur.

YayılımDüzenle

Yeni Dünya maymunlarına Meksiko'nun güneyinden Arjantin'in kuzeyine kadar varan bir coğrafyada raslanılır. En fazla tür çeşitliliği Güney Amerika'nın orta ve kuzey kısmında özellikle Amazonas ormanlarındadır. Karibik adalarında yaşamış Antil maymunları'nın soyu ise tükenmiştir.

Yaşam şekliDüzenle

Yeni Dünya maymunlarının yaşam şeklinde fazla bir ekolojik çeşitlilik yoktur; bütün türler ormanda yaşar, çoğu zamanı ağaçlarda geçirip çok nadir yere inerler. Gece maymunları dışında hepsi gündüz faaldir.

Sosyal yaşamları farklıdır. Bazıları ömürlük çiftler oluşturur, bazıları kompleks bir grup içinde yaşar, başkaları ise dişiler tarafından yönetilen gruplar kurarken yine başka cinsler çok eşli bir yaşam sürdürür.

BeslenmeDüzenle

Büyük türler genelde sırf otoburdur, küçük türler böcek ve diğer küçük hayvanlar da yer.

SınıflandırmaDüzenle

 
Marmosetgiller familyasından bir tür

Eski Dünya maymunları, Yeni Dünya maymunlarının kardeş taksonudur. İlk atalarının nasıl Amerika'ya ulaştıkları henüz tamamen aydınlatılamadı. Büyük bir olasılıkla bazen karadan koparak denize sürüklenen bir Yüzen ada ile Oligosen devrinde henüz daha dar olan Atlantik okyanusunu aştılar. Bulunan en eski fosil 26 milyon yıl önce yaşamış Branisella cinsine aitdir.

Eski sınıflandırmalarda pençeli maymunlar (Callitrichidae) ve „pençesiz maymunlar“ (Cebidae) olarak ikiye ayırılmıştılar. Ama bazı pençesizlerin kendi grubundan daha çok diğer gruptan bazı türlerle yakın akraba olduğu tespit edilince bu sınıflandırma kaldırıldı. Bugün 5 familyaya ayrılırlar:

KitaplarDüzenle

  • Thomas Geissmann: Vergleichende Primatologie. Springer, Berlin 2003. ISBN 3-540-43645-6
  • D. E. Wilson & D. M. Reeder: Mammal Species of the World. Johns Hopkins University Press, 2005, ISBN 0-8018-8221-4

Dış bağlantılarDüzenle

  1. ^ (PDF) Primate evolution