Ana menüyü aç

Pertek, (Kürtçe: Pêrtag, Pêrtage veya Pertaq,[2] Doğu Anadolu Bölgesi'nde Tunceli iline bağlı bir ilçedir.

Pertek
Türkiye'de yeri
İlin haritası
Ülke Türkiye
İl Tunceli
Coğrafi bölge Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Kaymakam Muhammed Emin Nasır [1]
 • Belediye başkanı Ruhan Alan (CHP)
Yüzölçümü
 • Toplam 947 km² (365 mil²)
Rakım 1.100 m (3.600 ft)
Nüfus
 (2016)
 • Toplam -
 • Kır
-
 • Şehir
-
Zaman dilimi [[UTCUTC+03.00]] (UDAZD)
Posta kodu 62500
İl alan kodu 0428
İl plaka kodu 62

Tunceli ilinin güneyinde yer alır. Elâzığ il sınırları ile arasındaki Keban Baraj Gölü ile ayrılmaktadır. Elâzığ il merkezine en yakın ilçedir ve baraj gölü üzerinde feribot işletmeciliğine sahiptir. Elâzığ il merkezine önce feribot, ardından araçla 25 dakikalık (27 km) mesafede, Tunceli il merkezine ise dağlık bir yoldan 50 dakikalık (55 km) bir mesafededir. 1916'da Tunceli vilayeti teşekkül edilince Tunceli'nin ilçesi durumuna gelen Pertek, 1937 yılında diğer ilçelerle birlikte Elâzığ'dan yönetilmeye başlanmıştır. 1947'de Tunceli'nin tekrar il olarak teşekkülü ile birlikte Pertek de diğer ilçelerle birlikte Tunceli ilinin bir ilçesi durumuna gelmiştir.[3]

Köken bilimiDüzenle

Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde "Pertek kalesi üzerinde tunçtan bir karakuş heykeli vardır. Her yıl Nevruz gününde, kanat çırpıp bütün Kürt kavimlerini bu şehrin pazarına toplamak için işaret verirmiş. Bunun içinde bu şehre Pertek denirmiş, Halid Bin Velid bu şehri ele geçirince bu heykeli yıkmış ancak kalenin üzerinde heykelin yeri hala belli olmakta" diye geçer.[4] Ayrıca Perteq kelimesi Kürtçe kuş kanadı anlamına gelir. Bununla birlikte, Pertek ilçesinde mahalle ve bazı köy adlarının halk tarafından halen Ermenice olarak zikredilmesi (Şebşebik, Sağmınik, Sıptınik, Şorğu, Titenik, Xirnik, Margek, Axzunik, Horik,...), Pertek adının aslında Ermenice olduğu ve "Kalecik" anlamına geldiği iddiasına da kanıt olarak sunulmuştur[5].

NüfusDüzenle

2007 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre toplam 11.869 kişinin yaşadığı Pertek'te nüfusun %50,82'si ilçe merkezinde, %49,18'i ise köylerde yaşamaktadır. Nüfusun cinsiyete göre dağılımına bakıldığında toplam erkek nüfusun 6.165, toplam kadın nüfusun ise 5.704 olduğu görülmektedir.

İlçe nüfusunda özellikle 1990 yılından sonra büyük oranda düşme olduğu görülmektedir. Genellikle göçler, yakınlığı sebebiyle Elâzığ'a yapılmaktadır. Bu düşüşün en büyük sebebi işsizliğin yol açtığı geçim sıkıntısıdır. [6]

Yıllara göre nüfus verileri[7][8]
Yıl 1955 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1997 2000 2007
Toplam 18.833 20.366 - - - 21.568 21.449 18.833 12.456 13.199 11.869
Şehir - 3.069 - - - 4.400 5.031 5.428 6.405 5.737 6.032
Köy - 17.297 - - - 17.168 16.418 13.405 6.051 7.462 5.837

EkonomiDüzenle

Hayvancılık, tarım ve Keban Baraj Gölü üzerindeki feribot işletmeciliği ilçeye önemli bir ekonomik getiri sağlamaktadır. Arpa, buğday, şeker pancarı ve nohut gibi tarım faaliyetlerinin yanı sıra, süt, peynir, kırmızı et, bal ve yumurta üretimiyle hayvancılık, ilçe ekonomisinin başlıca gelir kaynağıdır.

KöylerDüzenle

      Köy       Eski adı Nüfus**
Pınarlar Nahiyesi
Beydamı Balışer 163
Biçmekaya Xarsik 117
Çalıözü Vasgert 103
Çataksu Avdan/Dolukan 76
Çimenli Xirnek 210
Günboğazı Margik 165
Kacarlar Qeceran 128
Karagüney Gadosa 193
Koçpınar Qocpixar 73
Konurat Xaxi 25
Pirinççi Pirinçi 123
Pınarlar* Paşavank 374
Sumak Zimeq 68
Tozkoparan Tanz 179
Yeğencik Misadariç 203(***)
Yeniköy İngiko/Gola Qurde 170
Yukarıyakabaşı Horik 75
      Köy       Eski adı Nüfus**
Dere Nahiyesi
Ardıç Sağman Dersimi 172
Bakırlı Şuşenk 67
Dere* Ormkex/Rumkıx 100
Elmakaşı Poxteris 143
Kayabağ Axzunik 85
Kazılı Kazulu/Qazeli 89
Söğütlütepe Gulbari 107
Sürgüç Sürgec 74
Ulupınar Ulupar 108
Yalınkaya Çarxik 118
Yamaçoba Erindeg/Yerindag 68
      Köy       Eski adı Nüfus**
Akdemir Nahiyesi
Akdemir* Avşeker 218
Aşağıgülbahçe Kurmes 107
Ayazpınar Titinik 225
Ballıdut Koxpinik 31
Bulgurtepe Celador 75
Çukurca Baravan 233
Gövdeli Taxsiyan 30
Konaklar Doxikan 255
Yukarıgülbahçe Orcan 40
      Köy       Eski adı Nüfus**
Merkez Nahiyesi
Çakırbahçe Coravan 133
Demirsaban Sefkar 100
Dereli Dereli 119
Dorutay Zeve 278
Geçityaka Çüçke 178
Kolankaya Kave/Çerçemler 40
Korluca Resikan/Til 43
Mercimek Mercimek 102
Sağman Sökmen 162

Etnik dağılım, dil ve kültürDüzenle

19. yüzyılın sonuna Şavak]]lılar) yaşamaktadır. Gerek mezhep gerekse etnisite olarak mozaik bir yapıya sahip olan Pertek'in etnik dağılımına dair kesin bir oran verilmesi mümkün olmamakla birlikte, 2007 yılında, Ankara Üniversitesi-Etnoloji Anabilim Dalı tarafından yapılan bilimsel bir araştırmaya göre Türk-Sünnilerinin yoğun olarak ilçe merkezinde, Kürt-Alevilerinin ise yoğun olarak Pertek'e bağlı köylerde ikamet ettiği söylenebilir. Bazı köylerde Sünni Kürtler de vardır. Fakat son yıllardaki göçlerle birlikte ilçe merkezindeki Türk-Sünni ve Kürt-Alevi oranında Aleviler daha baskındır.[9][10]

Bazı Osmanlı belgelerinde, Pertek ilçe merkezi yerli halkının ve merkeze bağlı Sağman ile Dereli köylerinin Karakeçili Türkmen aşiretine mensup olduğu geçer. Karakeçili aşiretinin, Ertuğrul Gazi ve Süleyman Şah idaresinde Fırat nehrini takip ederek Anadolu'ya geldikleri ve bu göçle birlikte Karakeçililerin bir bölümünün Elâzığ ve çevresine yerleştikleri bilgisi, aynı kaynaklarda mevcuttur. Bununla birlikte bu aşiretin, Elâzığ'da toplam 44 köyü kurduğu ve Pertek merkez ilçe yerlileri ile Sağman ve Dereli köy halkının da Elâzığ'daki Karakeçili'lerin uzantısı olduğu söylenir. Bu tezi destekleyecek belgeler Osmanlı kayıtlarında bulunmaktadır.[11]. Benzer kaynaklar, Çemişgezek ilçesinin yerli halkı ve Çemişgezek'e bağlı toplam 10 köyde de aynı aşirete mensup insanların yaşadığı bilgisini verir. Özellikle Pertek ve Çemişgezek ilçelerinde yaşayan bazı insanların, köken olarak aynı aşiret ismini vermesi, merkez ilçe yerli halklarının kendilerini "Harput'luluk" kavramı dahilinde tanımlamaları ve Harput yöresinin kültürel özelliklerini taşımaları, bu kaynakları doğrular niteliktedir.

Eğitim ve sağlıkDüzenle

UlaşımDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ http://www.pertek.gov.tr/sayfa.aspx?id=1
  2. ^ Index Anatolicus
  3. ^ Pertek Belediyesi
  4. ^ Seyahatname 3. cilt sayfa 1439
  5. ^ İsmail Beşikçi (Hrsg): Resmi Tarih Tartışmaları 6: Resmi Tarihte Kürtler, s. 110
  6. ^ Pertek Kaymakamlığı
  7. ^ http://www.angelfire.com/country/cemisgezek/introduction/popilation.html
  8. ^ Pertek Kaymakamlığı, nüfus
  9. ^ http://www.ysk.gov.tr/ysk/SandikSonuclari/Tunceli/pertek-P.pdf
  10. ^ http://www.ysk.gov.tr/ysk/SandikSonuclari/Tunceli/pertek-B.pdf
  11. ^ Prof. Dr. İsmail Özçelik - Türk Kültüründe Karakeçililer Uluslararası Şöleni Bildirileri, 3 Haziran 1999, Şanlıurfa, AKM Başkanlığı, Yay. Ankara, 1999

Dış bağlantılarDüzenle