Ortak ata

farklı türlerden organizmaların ortak ataları

Ortak ata, evrimsel süreçte, birden fazla canlı türünün ortak genetik öncülü olan canlı. Modern biyolojide, Dünya üzerinde yaşayan ya da soyu tükenmiş birçok canlının, diğer alt canlı türlerinin ortak atası olduğu kabul edilir. Ayrıca tüm canlıların "evrensel bir ortak ata"dan ya da "ortak gen havuzu"ndan[1] geldiği kabul edilir. Evrensel ortak ata kavramı, ilk kez 1859'da Charles Darwin'in Türlerin Kökeni kitabında ortaya atılmıştır.

KanıtlarDüzenle

Ortak biyokimyaDüzenle

Bilinen tüm yaşam formları aynı temel biyokimyasal organizasyona dayanmaktadır: DNA'da kodlanan genetik bilgi, protein ve RNA enzimlerinin etkisiyle RNA'ya kopyalanır, daha sonra ATP, NADPH ve diğerleri enerji kaynağı olarak ribozomlar tarafından proteinlere çevrilir. Sitokrom c gibi yaygın olarak paylaşılan maddelerdeki küçük dizi farklılıklarının analizi ayrıca evrensel ortak kökeni destekler.[2] Tüm organizmalarda, DNA replikasyonu gibi temel işlevleri yerine getiren enzimler olarak görev yapan 23 protein bulunur. Bu tür enzimlerden yalnızca bir tanesinin var olduğu gerçeği, tek bir ataya ait olduğuna dair ikna edici bir kanıttır.[3][4] Tüm canlı hayvanlarda ortak olan 6.331 gen tanımlanmıştır; bunlar 650 milyon yıl önce Prekambriyen'de yaşayan tek bir ortak atadan gelmiş olabilir.[5][6]

İlk canlıların ortaya çıkışıDüzenle

Hayatın ilk kez ortaya çıkışı, biyolojik evrim için temel bir ön şarttır, ancak evrimin işleyişini anlamak için hayatın kökeninin bulunması gerekli değildir, çünkü bir kez canlı organizmalar ortaya çıktığında evrim kurallarının işleyeceği öne sürülmüştür.[7] Evrim için ilk organizma sorunu henüz tam anlamıyla çözülememiştir. Ortaya çıkan ilk canlı organizma hakkında çeşitli teoriler bulunmaktadır.

Şu anki bilimsel konsensüs karmaşık biyokimyanın, basit kimyasal reaksiyonlar ile hayatı oluşturduğu yönündedir, ancak bunun nasıl olduğu henüz tam anlamıyla çözülememiştir.[8] Hayatın ilk kez ortaya çıkışı, yaşayan ilk şeylerin yapısı veya evrensel ortak atanın genetik yapısı ile ilgili bilgiler henüz eksiktir.[9][10] Dolayısıyla, hayatın tam olarak nasıl başladığı konusunda bir konsensüs bulunmamaktadır, ancak RNA gibi kendini kopyalayan moleküller[11] ve basit hücre yapıları[12] ile ilgili teoriler mevcuttur.

İnsansıların ortak atalarıDüzenle

İnsan, bonobo, şempanze, goril, gibon ve orangutanla birlikte Hominoidea (İnsansılar) süperfamilyasına dahildir. Bunlardan şempanze ve bonobo %99'luk gen ikizi olarak insanın yaşayan en yakın akrabalarıdır.[13] İnsan ile şempanzenin ortak atası yaklaşık 6 milyon yıl önce yaşamıştır.[14]

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

DipnotlarDüzenle

  1. ^ İlk canlı benzeri (İng: life-like) yaşam formlarının günümüzdeki bakterilerle kıyaslanabilir bir şekilde lateral genetik malzeme değiştokuşu yapmış olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle evrensel ortak ata yerine zaman zaman ortak gen havuzu kavramı kullanılır.
  2. ^ Knight, Robin D.; Freeland, Stephen J.; Landweber, Laura F. (2001-01). "Rewiring the keyboard: evolvability of the genetic code". Nature Reviews Genetics (İngilizce). 2 (1): 49–58. doi:10.1038/35047500. ISSN 1471-0064.  Tarih değerini gözden geçirin: |tarih= (yardım)
  3. ^ Theobald, Douglas L. (Mayıs 2010). "A formal test of the theory of universal common ancestry". Nature (İngilizce). 465 (7295): 219–222. doi:10.1038/nature09014. ISSN 1476-4687. 
  4. ^ Than, Ker (14 Mayıs 2010). "All Species Evolved From Single Cell, Study Finds". National Geographic. 
  5. ^ Zimmer, Carl (2018-05-04). "The Very First Animal Appeared Amid an Explosion of DNA". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. Erişim tarihi: 2021-10-14. 
  6. ^ Paps, Jordi; Holland, Peter W. H. (2018-04-30). "Reconstruction of the ancestral metazoan genome reveals an increase in genomic novelty". Nature Communications (İngilizce). 9 (1): 1730. doi:10.1038/s41467-018-04136-5. ISSN 2041-1723. PMC 5928047 $2. PMID 29712911. 
  7. ^ Isaak, Mark (2005). "Claim CB090: Evolution without abiogenesis". TalkOrigins Archive. 2 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2007. 
  8. ^ Peretó J (2005). "Controversies on the origin of life" (PDF). Int. Microbiol. 8 (1). s. 23–31. PMID 15906258. 24 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 1 Ağustos 2009. 
  9. ^ Luisi PL, Ferri F, Stano P (2006). "Approaches to semi-synthetic minimal cells: a review". Naturwissenschaften. 93 (1). s. 1–13. doi:10.1007/s00114-005-0056-z. PMID 16292523. 
  10. ^ Trevors JT, Abel DL (2004). "Chance and necessity do not explain the origin of life". Cell Biol. Int. 28 (11). s. 729–39. doi:10.1016/j.cellbi.2004.06.006. PMID 15563395. Forterre P, Benachenhou-Lahfa N, Confalonieri F, Duguet M, Elie C, Labedan B (1992). "The nature of the son universal ancestor and the root of the tree of life, still open questions". BioSystems. 28 (1–3). s. 15–32. doi:10.1016/0303-2647(92)90004-I. PMID 1337989. 
  11. ^ Joyce GF (2002). "The antiquity of RNA-based evolution". Nature. 418 (6894). s. 214–21. doi:10.1038/418214a. PMID 12110897. 
  12. ^ Trevors JT, Psenner R (2001). "From self-assembly of life to present-day bacteria: a possible role for nanocells". FEMS Microbiol. Rev. 25 (5). s. 573–82. doi:10.1111/j.1574-6976.2001.tb00592.x. PMID 11742692. 
  13. ^ Mary-Claire King, Protein polymorphisms in chimpanzee and human evolution, Doctoral dissertation, University of California, Berkeley (1973).
  14. ^ Chimps and Humans Very Similar at the DNA Level 26 Şubat 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. News.mongabay.com. Erişim: 6 Haziran 2009