Neşet Ertaş

Türk halk ozanı

Neşet Ertaş (1938;[1] Akpınar, Kırşehir - 25 Eylül 2012; İzmir), Türk halk ozanı, abdallık geleneğinin son büyük temsilcisi. "Bozkırın Tezenesi" olarak tanınır.

Neşet Ertaş
Neşet Ertaş
Genel bilgiler
Doğum adı Neşet Ertaş
Unvanı Bozkırın Tezenesi
Doğum 1938
Kırtıllar Köyü, Akpınar, Kırşehir, Türkiye
Ölüm 25 Eylül 2012 (74 yaşında)
İzmir, Türkiye
Tarzlar Türk halk müziği
Meslekler Halk ozanı
Çalgılar Bağlama, tambur,[kaynak belirtilmeli] keman[kaynak belirtilmeli]
Etkin yıllar 1950-2012
Müzik şirketi Şençalar Plak (1957)
İdobay Müzik (1997-1999)
Kalan Müzik (1999-2005)
Bayar Müzik (2005-2012)
İlişkili hareketler Muharrem Ertaş
Hacı Taşan
Çekiç Ali
Resmî site nesetertas.com.tr
Leyla Ertaş (b.1970)
Önemli çalgılar
Adil Çelik tarafından yapılan Neşet Ertaş android robotu.

1950'li yıllardan itibaren yaptığı plaklarla özellikle Orta Anadolu türkülerini ve bozlakları kayıt altına aldı. 1960'lı yıllardan itibaren bizzat kendisinin yazdığı türküleri seslendirdi. "Garip" mahlasını kullandı. 1970'li yıllarda türküleri Türkiye'de dönemin birçok sanatçısı tarafından yorumlandı ve çok popüler oldu.[2] 2009 yılında UNESCO'nun Yaşayan İnsan Hazineleri envanterine girmeye değer görüldü.[3]

YaşamıDüzenle

İlk yıllarıDüzenle

1938 yılında Kırşehir'e bağlı Çiçekdağı'nın (günümüzde Akpınar'ın) Kırtıllar köyünde doğdu. Babası abdal geleneğinin temsilcisi bir bağlama ustası Muharrem Ertaş, annesi Kırıkkale'nin Hacıaliobası köyünden Döne Ertaş'tır.[4] Küçük yaşta babasının yanında zil, cümbüş, darbuka çaldı.[5]

Sekiz yaşında ailesi ile birlikte Kırtıllar köyünden taşınarak İbikli köyüne yerleşti. 12 yaşındayken annesi Döne'yi kaybetti. Babası ve kardeşleri ile bir süre göçebe bir hayat sürdüler. Babası Muharrem Ertaş, İç Anadolu Bölgesi'ndeki Yozgat'ın Kırıksoku köyünden "Arzu" isminde bir hanımla ikinci evliliğini yaptı ve bir süre onun köyünde yaşadılar; daha sonra Yozgat'ın Yerköy ilçesine yerleştiler. Kırşehir ve ardından iki yıl Kırıkkale'de yaşadılar.

Neşet Ertaş, ilkokula gittiği bu dönemde önce keman, sonra da bağlama çalmayı öğrendi. Babası Muharrem Ertaş ile birlikte yörenin düğünlerinde sazı ile türküler söyleyen Neşet Ertaş, etkilendiği tek kişinin babası Muharrem Ertaş olduğunu söylemiştir. Ertaş, bu durumu şu şekilde ifade eder; "Babamla ben aynı ruhun insanlarıyız."[6].

Sanat yaşamıDüzenle

1950'li yılların başlarında TRT Ankara Radyosu'nda canlı olarak yayımlanan, Muzaffer Sarısözen'in yönettiği "Yurttan Sesler" programında, "Geleli gülmedim ben bu cihanaé adlı bozlağı solo çalıp okumasından sonra Neşet Ertaş'ın adı ülke genelinde duyuldu.[7] 1970'li yılların ortalarına kadar devam eden yirmi yılı aşkın süre boyunca on beş günde bir “misafir mahallî sanatçı” sıfatıyla Ankara Radyosu’na çağrılarak on beşer dakikalık solo bantlar yaptı.

1957 yılının sonunda İstanbul'a giderek ilk kayıtlarını babasının türküleri ile yaptı. Babasının Neden Garip Garip Ötersin Bülbül türküsünün adını taşıyan ilk taş plağını, diğer plakları ve halk konserleri takip etti. İki yıl İstanbul'da çalıştıktan sonra sahne hayatına Ankara'da Kazablanka Gazinosu'nda devam etti. Önce farklı türlere mensup müzisyen ve oyuncularla birlikte çıktıü+ğı konser turneleriyle, ardından tek başına çıktığı organizasyonlarla Türkiye'nin bütün şehirlerini ve pek çok ilçesini dolaştı.[7]

1962'de İzmir'in Narlıdere ilçesinde askerlik yaptı. Askerlikten döndükten sonra Ankara'da çalıştığı gazinoda tanıştığı Leyla isminde bir kızla tanışıp babasının karşı çıkmasına rağmen evlendi. Babası ile arasının bozulduğu bu dönemde onunla türküler aracılığıyla iletişim kurdu. Neşet Ertaş ve Leyla Ertaş'ın bu evlilikten Döne ve Canan adında iki kız ile Hüseyin adında bir erkek çocukları oldu. Yedi yıl evli kaldıktan sonra 1970'lerin başlarında ayrıldılar. "Cahildim dünyanın rengine kandım" türküsünü evliliğini bitmesi üzerine söyledi.[8]

1969’da Almanya’da verdiği bir konser sonrası Türkiye’ye dönerken ehliyetsiz otomobil kullanmaktan dolayı Yugoslavya’da 3 ay hapse mahkûm olan Ertaş, "Hapishanelere Güneş Doğmuyor" türküsünü bu sırada besteledi. Hapishanede olduğunu öğrenen Yaşar Kemal'in kendisine "İnce Memed romanını gönderip kapağına "Bozkırın Tezenesi. Geçmiş olsun" diye yazmasından sonra Ertaş’a hayranları "Bozkırın Tezenesi" olarak seslendi.[9]

Neşet Ertaş, 1976 yılında bir gün sahnede iken parmaklarından felç geçirdi. İki yıl süren fizik tedaviden sonuç alamadı ve işsiz kaldı. Almanya'da işçi olan kardeşinin yanına gidip tedavi olunca ailesini yanına getirdi. 1979-2003 yıllarında Almanya'da kaldı. Önce Berlin'e, sonra Köln'e yerleşti. Avrupa ülkelerinde Türk işçilerin yoğun yaşadığı hemen hemen tüm şehirlerde konserler verdi. Almanya yıllarında 20 civarında kaset çıkardı. Çoğunlukla söz ve müziği kendisine ait türküler seslendirdi. Seslendirdiği diğer eserler babası Muharrem Ertaş’tan kalanlar türkülerle söz ve müziği anonim olan çoğu Orta Anadolu yöresine ait çeşitli türküler, bozlaklar, oyun havaları ve halay ezgilerdi.[7]

Sanatçı, 2000 yılında İstanbul'da Harbiye Açık Hava Tiyatrosu'nda verdiği konserle sahne hayatına geri döndü, İzmir'e yerleşti. 2002'de devrin cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından kendisine takdim edilmek istenilen devlet sanatçısı ünvanını geri çevirdi. 2006 yılında TBMM Üstün Hizmet Ödülü'nde değer görüldü.[10] Devlet sanatçılığı ünvanını reddetmesi hakkında şunları söyledi: "O dönem Süleyman Demirel cumhurbaşkanıydı. Devlet sanatçılığı bana teklif edildi. Ben, 'hepimiz bu devletin sanatçısıyız, ayrıca bir devlet sanatçısı sıfatı bana ayrımcılık geliyor' diyerek teklifi kabul etmedim. Ben halkın sanatçısı olarak kalırsam benim için en büyük mutluluk bu. Şimdiye kadar devletten bir kuruş almadım, bir tek TBMM tarafından üstün hizmet ödülünü kabul ettim. Onu da bu kültüre hizmet eden ecdadımız adına aldım."[11]

2009 yılında Unesco Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi kapsamında yapılan ulusal envanterlerden Yaşayan İnsan Hazineleri Türkiye Ulusal Envanterine alınarak yaşayan insan hazinesi kabul edilen Ertaş, 25 Nisan 2011 tarihinde İTÜ Devlet Konservatuvarı tarafından fahri doktora ödülüne layık görüldü. Bağlamadaki tavrı ve türküleri konservatuvarlarda ders olarak okutuldu.

ÖlümüDüzenle

25 Eylül 2012 tarihinde İzmir'de tedavi gördüğü hastanede ileri evrede prostat kanseri nedeniyle yaşamını yitirdi.[12] Cenazesi Kırşehir Bağbaşı Mezarlığı'nda babası Muharrem Ertaş'ın mezarı yanına defnedildi. Mezar taşında ''Sakin ol ha, insanoğlu. İncitme canı, her can bir kalp, Hakk'a bağlı. İncitme canı, incitme.'' yazılıdır.

HatırasıDüzenle

Sanatçının hayatı ve eserleri Erol Parlak tarafından iki ciltlik kitap yayımlanmıştır.

Hayatı, ilk olarak 1999'da Bilge Tokel danışmanlığından hazırlanan ve TRT'de yayımlanan "Bozkırın Tezenesi Neşet Ertaş" adıyla belgesel filme konu oldu. Ardından Nebil Özgentürk tarafından hazırlanan "Bir Yudum İnsan-Neşet Ertaş" (2001) adlı belgesel, Can Dündar tarafından hazırlanan "Garip-Neşet Ertaş" (2005) adlı üç bölümlük belgesel, Cengiz Özkarabekir'in "Tek Başına-Neşet Ertaş Belgeseli" (2010) çekildi.

Neşet Ertaş’ın adı Kırşehir'deki caddelerde, okullarda bulunmaktadır, ayrıca babası Muharrem Ertaş’la birlikte bir de anıtı bulunuyor. Adil Çelik tarafından yapılmış Android heykeli Kırşehir Neşet Ertaş Gönül Sultanları Kültür Evi'ndedir.[13] Yaşamı, Neşe Dert Aşk adıyla oyunlaştırıldı[14]

EserleriDüzenle

Tek parçalarDüzenle

1957-1979 Yılları arasında Kendisinin bile bilmediği birçok plak albüm yapmıştır. Bazıları şunlardır;

  • Çoban
  • Hareli Gelin
  • Diloylu Halay Havası
  • Varıp Bir Kız On Yaşına Değince
  • Şeytanın Atına Binip Yeldirme
  • Bir Leyla Misali
  • Yardan Tatlısı Bulunmaz
  • Engeller Koymuyor Yar Sana Varsam
  • Ceylan
  • Vefasız Yar Aşkına (vay bana vah bana)
  • Kıbrıs Destanı (Kıbrıs Barış Harekâtından Sonra Yazmış Olduğu Türküsü)
  • Giyindim Kuşandım Gittim Düğüne
  • Aşk Elinden Ağlayan
  • Sar Leyla Leyla (ayrıldığı karısına yazmıştır)
  • Hasta Düştüm
  • Tor Şahin Misali
  • Uyma Sakın
  • Yolcu (Bu dünyaya gelen yolcu)

AlbümleriDüzenle

  • 1957 - Neden Garip Garip Ötersin Bülbül
  • 1960 - Gitme Leylam
  • 1979 - Türküler Yolcu
  • 1985 - Sazlı Oyun Havaları
  • 1987 - Türkülerle Yaşayan Efsane Deyişler Bozlaklar Türküler
  • 1988 - Gönül Ne Gezersin Seyran Yerinde
  • 1988 - Kendim Ettim Kendim Buldum
  • 1988 - Kibar Kız
  • 1989 - Hapishanelere Güneş Doğmuyor
  • 1989 - Sazlı Sözlü Oyun Havaları
  • 1990 - Gel Gayri Gel
  • 1992 - Şirin Kırşehir
  • 1993 - Kova Kova İndirdiler Yazıya
  • 1995 - Seçmeler 2
  • 1995 - Seçmeler 3
  • 1995 - Seher Vakti
  • 1995 - Altın Ezgiler 3
  • 1995 - Benim Yurdum
  • 1997 - Nostalji 1
  • 1998 - Ölmeyen Türküler 2
  • 1999 - Ölmeyen Türküler 3
  • 1998 - Gönül Yarası

Neşet Ertaş Külliyatı (15 serilik)Düzenle

  • 1999 - Zülüf Dökülmüş Yüze 1 Kayıt tarihi:1969-1974
  • 1999 - Gönül Dağı 2 Kayıt tarihi: 1969-1974
  • 1999 - Mühür Gözlüm 3 Kayıt tarihi: 1969-1974
  • 1999 - Zahidem 4
  • 1999 - Neredesin Sen
  • 2000 - Garibin Dünyada Yüzü Gülemez 5 Kayıt tarihi: 1969-1974
  • 2000 - Niye Çattın Kaşlarını 6 Kayıt tarihi: 1969-1974
  • 2000 - Çiçekdağı 7 Kayıt tarihi: 1969-1974
  • 2000 - Ayaş Yolları 8
  • 2000 - Sevsem Öldürürler 9 Kayıt tarihi: 1974-1986
  • 2000 - Ağla Sazım 10 Kayıt tarihi: 1974-1986
  • 2000 - Hata Benim 11
  • 2001 - Dostlara Selam 12
  • 2001 - Sabreyle Gönül 13
  • 2002 - Yar Gönlünü Bilenlere 14
  • 2002 - Vay Vay Dünya 15
  • 2003 - Gurban Olduğum
  • 2008 - Neşet Ertaş 2008

BelgeselDüzenle

  • Can Dündar, Garip: Neşet Ertaş Belgeseli, Kalan Müzik
  • TRT İç Yapım, Bozkırın Tezenesi, TRT
  • Cine5 İç Yapım, Portreler Neşet Ertaş belgeseli, Cine5

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Kendi sesinden hayatı: Bin dokuz yüz otuz sekiz cihana, Kırtıllar köyünde geldin dediler". 15 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ekim 2012. 
  2. ^ Meriç, Murat. "Bir Neşet Ertaş hikâyesi…". Independent Türkçe, 25 Eylül 2019. Erişim tarihi: 21 Mart 2021. 
  3. ^ "Neşet Ertaş". Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü web sitesi,. 17 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2021. 
  4. ^ Sami, Talip. "Âşık Veysel Şatıroğlu, Neşet Ertaş ve Âşık Mahzuni Şerif Eserleriyle Foucault'cu Söylem Analizi Üzerine Bir Çalışma: Yaşam Doyumu ve Ölüm Arzusu Analizi". Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi Cilt 4 , Sayı7, Yıl 2018. 24 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2021. 
  5. ^ Mutlu, Erol; Tosun, Ulaş. "Gör ki neler geldi o 'garip' başa". Agos gazetesi, 4 Nisan 2008 tarihli röportaj. 5 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2021. 
  6. ^ "Neşet Ertaş'a saygılarla". TRTTürk. 22 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2012. 
  7. ^ a b c Tokel, Bayram Bilge. "Ertaş, Neşet". İslamansiklopedisi.org. Erişim tarihi: 21 Mart 2021. 
  8. ^ "Bozkırın Terenesi Neşet Ertaş". Trthaber.com, 2018. 26 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2021. 
  9. ^ "Devletin değil milletin sanatçısı". Haberturk.com sitesi, 26 Eylül 2012. 27 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2021. 
  10. ^ "Neşet Ertaş'a TBMM'den ödül". Hürriyet gazetesi, 2 Mayıs 2006. 5 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2021. 
  11. ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2012. 
  12. ^ "Neşet Ertaş'ı kaybettik". 27 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2012. 
  13. ^ "Neşet Ertaş, sevenleriyle buluşacak". Hürriyet Gazetesi. 11 Eylül 2014. 13 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2016. 
  14. ^ "Merakla Beklenen Oyun 'Neşe,Dert,Aşk' Sahnede!." Tiyatro Dünyası, 8 Mayıs 2015. 29 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Kasım 2018. 

Ayrıca bakınızDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle