Kur'an tarihi

Kuran'ın tarihi, İslamiyet'in kutsal kitabı Kuran'ın ortaya çıkışını ve ortaya çıktığı dönemdeki tarihsel özellikleri ile birlikte almaktadır.

Kuran'ın 1924 Kahire yazımı islam dünyasında yaygın kabul gören, yani günümüzde bilinen hali kabaca sureleri fatiha dışında en uzundan en kısa sureye göre sıralayan ve Halife Osman bin Affan zamanında gerçekleştirildiğine inanılan bir düzenlemedir. Kur'anı islami literatürde geçen şekliyle, Muhammedin hayat hikayesine göre endeksleyen ve sıralayan çalışmalar da siyer ve hadislerde bahsedilen esbab-ı nüzul olarak ifade edilen rivayetler doğrultusunda gerçekleştirilen çalışmalardır. Tarihsel metinlerin incelenmesi bu metinler ile kahire yazımı arasında genel inancın aksine noktalama ve sesli harfler dışında da farklılıklar olduğunu ortaya koymuştur. Dr. Daniel Brubaker en eski Kur'an metinleri üzerinde yapılan değişiklik (ünlüler ve noktalama işaretleri gibi kelimelerin küçük okuma farklılıklarının ötesinde) düzeltme ve eklemeleri konu aldığı sunumlu bir video serisini (Variant Quran) internet üzerinde yayınladı.[1]

Rivayet kültürüne dayalı eserlerin dışında tarih bilimi açısından İslamın erken tarihi, ne zaman ortaya çıktığı, hangi coğrafyada doğup dünyaya yayıldığı konusu günümüzde belirsizliğini korumakta, bu konuda Mekke'nin dışında Petra başta olmak üzere farklı coğrafyalara işaret eden tezler ileriye sürülmektedir.[2] Tartışmalarda geleneksel anlayışın işaret ettiği Hicaz bölgesi dışında; Petra, Kuzeybatı Arabistan[3], Kufe ve Hire (Güney ırak) bölgeleri de öne çıkmaktadır.[4][5] Kur'anda kullanılan dilin başlangıçta saf Arapça olmadığı ve Kur'anın yazım dönemi itibarıyla sadece Petra bölgesinde kullanılan bir Arap dil yapısının Kur'anda kullanıldığı görülmektedir.[6]

1972'de San'a Büyük Camii'sinde bulunan Sana'a el yazmalarının bir parçası.

Arkeolojik bulgular / İkinci FitneDüzenle

Muhammed'in Mekke hayatı ve bununla bağlantılı olarak Müslümanların ilk kıblesinin ve Kur'an'ın ilk yazım yerinin neresi olduğu konusu 1970'li yıllardan bu yana sarsıcı tartışmaların konusudur. Mekke'nin, rivayetlerin aksine, arkeolojik araştırmalarda İslam'ın kuruluş yıllarına göre daha yeni bir şehir olarak ortaya çıkışı, bilinen tarih kaynakları ve haritalarda adının 8. yüzyıl öncesinde geçmemesi,[7] yerinin ticaret yolları üzerinde olmaması yanında toprağının tarıma uygunsuz oluşu,[8] ayrıca erken İslam tarihi hakkında ipuçları veren Kur'an ve hadis rivayetlerinde tanımlanan bazı yer isimleri ve özellikleri ile Mekke coğrafi yapısının uyuşmaması gibi nedenlerle bazı kişiler Muhammed'in gerçek olmayan kurgusal bir kişilik olduğuna inanmışlardı. Ancak, Robert G. Hoyland tarafından derlenip bir kitap olarak yayınlanan 7.yüzyıldan kalan İslam dışı eserlerde, bugün İslam kaynaklarında yer alan Muhammed karakterinin yer alması, Muhammed'in kurgusal bir kişilik olduğu, gerçekten yaşamadığı iddialarını geçersiz kılmıştır. Örneğin, Ermeni tarihçi Sebeos'un 660'lı yıllarda, Muhammed'in ölümünden 30 yıl sonra yazdığı kroniklerinde, Araplar arasından çıkan bir peygamberden günümüz anlatılarıyla uygun bir şekilde şöyle bahsetmektedir:[9]

« O dönemde İsmailoğulları arasından Mahmed [Muhammed] isminde bir adam, bir tüccar ön plana çıktı. Hakikatin yolu hakkında vaiz olarak çıkan bu adam, söylendiğine göre Tanrı tarafından vahiy aldı ve onlara İbrahim'in Tanrısını tanımayı öğretti. Şimdi, ona emir yükseklerden geldiği için, tek bir düzende hepsi din birliği içinde bir araya geldi. Eski putperest inançlarını terk ederek, babaları İbrahim'e görünen, yaşayan Tanrı'ya döndüler. Muhammed onlara leş yememeleri, içki içmemelerini, yalan yanlış konuşmamalarını ve zina etmemelerini emretti.[10] »

Bugün, İslam peygamberi Muhammed'in yaşamadığına dair ortaya atılan iddialar akademik çevrelerde çok az kişi tarafından kabul edilmekte ve eleştirilmektedir. Patricia Crone, Michael Cook ve diğer bazı araştırmacılar metin ve arkeolojik araştırmalara dayanarak, "Mescid-i Haram"ın Mekke'de değil, Kuzeybatı Arap Yarımadası'nda bulunduğunu varsaydılar.(rivayet kültürüne dayalı klasik eserlerde ifade edildiği gibi Mekke'de değil)[3][11][12][13]

Kur'anda kullanılan dilin başlangıçta saf Arapça olmadığı ve Kur'anın yazım dönemi itibarıyla sadece Petra bölgesinde kullanılan bir Arap dil yapısının Kur'anda kullanıldığı düşünülüyor.[14] İslam'ın çıkış yıllarında Arabistan'da çok sayıda bölgesel dil ve alfabe kullanıldığı Kur'an yazımında kullanılan dil ve alfabenin Kuzeyde, (Nebati-Aramaik dil, Nebat, Suriye veya Kufe üzerine görüşler bulunuyor) gelişen, erken dönem Arapçası olduğu görülmektedir. Aynı dönem içerisinde Hicaz ve Yemen bölgelerini içine alan alanlarda Yemen dili ve alfabesi kullanılmaktaydı.[15][16] Emevi halifesi Abdülmelik zamanında Alfabe ve son şekli verilerek resmileştirilen Kur'an üzerinde çalışmalar yapılmış ve bu dil Devletin resmi dili haline getirilerek, Arap fetihleri ile de diğer bölgelere süratle yayılmıştır.(bkn.Araplaşma)[17][18][19]

ultraviyole ışık altında Kuran, Sana'a el yazmaları, U.V ve X ışınları kullanılarak çıplak gözle görülemeyen alt metinler ve metin üzerinde yapılan değişiklikler ortaya çıkartılabilmektedir.

Muaviye'nin ölümü sonrasında çıkan iç karışıklıklarda Kabe'nin Yezid'in askerlerince yıkıldığı[20] geleneksel tarih yazımında da ifade edilen bir konudur. Kanadalı arkeoloji ve İslam tarihi araştırmacısı Dan Gibson'a göre bu yıkım bugünkü Mekke şehrinde değil, bundan yaklaşık 1200 kilometre kuzeyde, Petra'da gerçekleşmişti. "Quranic Geography" ismiyle kitaplaştırdığı araştırmalarında en eski camilerin mihrap yönlerinin ve mezarlık konumlandırmalarının Petra'yı göstermeleri[21] nedeniyle, bu bulgularla ayet, hadis ve siyer kaynaklarındaki ipuçlarını bir araya getiren Gibson Muhammed'in Petra'da yaşadığına İslamın burada kurulduğuna inandı. Ona göre Kur'an'da bahsedilen “bekke” veya “mekke” sözcükleri de Petra'yı ifade eden kelimelerdi. O'na göre ilk kıble de Kudüs'teki Mescid-i Aksa değil Petra'da Al-Lat tapınağı olarak kullanılan Kabe olmalıydı.

Harici video
The Sacred City (2016) (Kutsal Şehir), Türkçe

Bu yapı Müslümanların İkinci Fitne olarak niteledikleri Abdullah bin Zübeyr ayaklanması sırasında mancınıklarla yıkılmış, İbni Zübeyr karataşı Kabe'de bulunan diğer kutsal eşyalarla birlikte alarak Emevi saldırılarından uzakta, bugünkü Mekke'nin bulunduğu yere taşımış yeni tapınağı burada inşa etmişti. Emevilere karşı Abbasilerin desteğini kazanan yeni mekan birkaç yüzyıllık bir geçiş dönemi sonunda tamamen benimsenmiş, yeni yapılan camilerin yönü Mekke'ye dönük olarak inşa edilmeye başlanmıştır. Ancak Emevi etkisinde kalan Kuzey Afrika ve Endülüs camileri yönlerini bambaşka bir yöne, Güney Afrika'ya çevirerek yeni kıbleye karşı çıkmaya devam etmişlerdir.[22][23]

Batlamyus Dünya haritası, (reconstituted Ptolemy's Geography (circa 150))

Geleneksel görüşün argümanları; Kıble ile ilgili araştırma sonuçlarına, ilk Müslümanların Kâbe'nin yerini doğru hesaplayamadıkları açıklaması getirilir.[24][25][26] Bir diğer argüman Abdullah bin Zübeyr olayı ile ilgili 7. yy. yazarı John Bar Penkaye ve 8.yy. yazarı Teofanis’in Petra'dan bahsetmemeleri, Mekke'den bahsetmeleri ve Penkaye'nin Kabe'den çölün uzak noktalarında ifadesini kullanmasıdır.[27][28][29] Bir diğer argüman Kur'an'ın putperest uygulamalarına asıklıkla atıfta bulunmasına rağmen Petra'da ve diğer Bizans eyaletlerinde pagan uygulamaların çok daha önceleri yasaklanmış olmasıydı.[30] Tarihi haritalar üzerinde Mekke adının geçmediği iddiasına ise Batlamyus haritasında kaydedilen "Macoraba"nın Mekke ile aynı şehir olduğu savı ile cevap verildi. Gelişmiş matematiksel modeller ile bu haritalara koordinatlar verildiğinde Mekke ve Macoraba şehrinin aynı yeri işaret ettiği doğrulanmıştır.[31]

Öte yandan "Batlamyus'un kendi haritalarını çizdiğine dair somut bir kanıt yoktur. Bunun yerine, daha sonraki harita yapımcılarının onu uyarlamasına izin veren bir dizi sayı ve diyagram kullanarak coğrafi verileri dijital biçimde iletti. [32] (https://en.wikipedia.org/wiki/Ptolemy%27s_world_map) Bu haritaların Batlamyusa referans veren çok daha sonraki yüzyıllara ait sürümlerinde Macoraba ve diğer yerleşimlerden bahsedilmektedir.

Dan Gibson Arabistan'ın eski haritaları üzerinde yaptığı değerlendirmelerde Batlamyus'un Dünyanın büyüklüğünü olduğundan küçük, ve Arap yarımadasını da daha kısa ve çarpık tasvir ettiğini, bu düzeltmeler yapıldığında, haritada yer alan Irmak yerleri gibi diğer belirleyici unsurları yerine koyduktan sonra Macorabanın yerinin daha da güneye kaydırılması gerektiğini ifade ediyor. Ona göre bu düzeltmeler yapıldığında Macoraba "Mahabishah" ile eşleşmektedir. [33] Rivayet kültürüne dayalı eserlerin dışında tarih bilimi açısından İslamın erken tarihi, ne zaman ortaya çıktığı, hangi coğrafyada doğup dünyaya yayıldığı konusu günümüzde belirsizliğini korumakta, bu konuda farklı coğrafyalara işaret eden bulgular ileriye sürülmektedir.[34] Tartışmalarda Petra dışında Kûfe ve Hîre (Güney Irak) bölgeleri öne çıkmaktadır. Bizans kronikleri ve Hıristiyan din adamlarının kayıtları, basılı paralar ve Abbasiler döneminde İslam’ın hikâyesinin yazılma sürecine katılan hadisçi ve tarihçilerin yaşam bölgeleri, Hire, Yathrib gibi bazı antik şehirlerin isimleri ve diğer bulgular (Kur'an'ın kültür coğrafyasına işaret eden ayet içerikleri, kullanılan yazı tipi vb.) Muhammed’in ve erken dönem İslam coğrafyasının Güney Irak bölgesi ile ilişkilendirilmesine ve Muhammed’in hayat hikâyesinin birden fazla kişinin hikâyelerinin birleşimi olabileceği kanaatine yol açmıştır.[35][3][36][37][38][39][40][41][42][43][44][45][46] (Ayrıca bkn. https://en.wikipedia.org/wiki/Islam:_The_Untold_Story)

Kuran'ın parçalarının oluşmasıDüzenle

 
Birmingham Kur'an el yazması, dünyada en eskiler arasındadır.

Kuran'ın tarihsel bölümleriDüzenle

Henüz 8. yüzyılda yaşayan birçok müslüman bilgini Kuran'ın belirli surelerini Muhammed'in hayatına uyarlamaya çalışmıştır.[47] Sebeb-i Nüzul adıyla da bilinen, Kur’an ayet ya da surelerinin indiriliş sebeplerini açıklayan İslami bilim dalı bu zamanlarda doğmuştur. Buna uygun olarak islam münevverleri, sureleri Mekke ve Medine dönemi olarak birbirinden ayıran ve bu ayetlerin tarihsel sıralamasını ortaya koyan bir kronoloji geliştirdiler.[48] Kabaca Kuran'ın başında bulunan surelerin Muhammed'in etkili olduğu geç dönemlerden, kitabın sonunda bulunan surelerin ise erken dönemlerden günümüze ulaşan sureler olduğu söylenebilir, Dolayısıyla, Kuran'ın tarihsel okumasını yapmak isteyen bir kimse, kitaba bilhassa sondaki ayetleri okuyarak başlamalıdır.

Sözü edilmesi gereken bi diğer konu, İddia edilen bu kronolojik düzenlemenin yalnızca kaba bir biçimde geçerli olduğudur. Bazı batılı bilim insanlarına göre, Kuran'da geçen belirli parça ve bölümlerin, Kuran'ın kitaplaşması öncesi eklenmiş parçalar olması da mümkündür.

Medine dönemine ait olduğu düşünülen parçalarda tipik olarak "Ey inananlar" (yā aiyuhā llaḏīna āmanū) ifadesi kullanılmaktadır. Bu parçalara örnek olarak Yunus Suresi 51,3, Enam Suresi 55, 155 ya da 55, 165 ya da Bakara Suresi 92, 104, 153, 172, 208, 254, 264, 267, 278 ve 282 verilebilir[49]

Nöldeke'nin KronolojisiDüzenle

İslami bilginlerin geliştirdiği çalışmalara ve önceleri konu ile meşgul olan Gustav Weil'in izini takip ederek, Alman oryantalist Theodor Nöldeke 1860 yılında yayınladığı eseri "Geschichte des Qorāns" (Kuran'ın tarihi) ile Kuran'ın çeşitli parçalarını tarihsel olarak bir bağlama oturtmaya çalışmaktadır. Nöldeke'ye göre 24 sure Medine dönemine aitken, geri kalan bütün sureler mekke dönemine aitti. Mekke dönemine ait olduğu düşünülen surelerin çokluğu sebebiyle Nöldeke, kullanılan dil ve içeriği göz önünde bulundurarak bu sureleri erken mekke dönemi, orta mekke dönemi ve geç mekke dönemi adını verdiği üç farklı kategoriye böldü. Nöldeke'ye göre erken mekke dönemine ait olan metinler, şairane bir dil ve ritmik kafiyelerin yanı sıra, başlarındaki tipik yeminler ile kendilerini belli etmekteydiler. Orta Mekke dönemine gelindiğine metinler daha uzun olmaya başlamış ve Allah'ın isimlerinden biri olan ar-Raḥmān daha sık bir biçimde kullanılmaya başlamıştır. Geç Mekke dönemi metinleri ise çok daha uzun ve düzyazıyı andırır biçimde yazılmış ve bu özelliğiyle de medine döneminde yazılmış metinlere benzeyen metinlerdir.[49] Nöldeke'nin sure kronolojisi şu şekildedir.

Erken Mekke Dönemi 96, 74, 111, 106, 108, 104, 107, 102, 105, 92, 90, 94, 93, 97, 86, 91, 80, 68, 87, 95, 103, 85, 73, 101, 99, 82, 81, 53, 84, 100, 79, 77, 78, 88, 89, 75, 83, 69, 51, 52, 56, 70, 55, 112, 109, 113, 114, 1
Orta Mekke Dönemi 54, 37, 71, 76, 44, 50, 20, 26, 15, 19, 38, 36, 43, 72, 67, 23, 21, 25, 17, 27, 18
Geç Mekke Dönemi 32, 41, 45, 16, 30, 11, 14, 12, 40, 28, 39, 29, 31, 42, 10, 34, 35, 7, 46, 6, 13
Medine Dönemi 2, 98, 64, 62, 8, 47, 3, 61, 57, 4, 65, 59, 33, 63, 24, 58, 22, 48, 66, 60, 110, 49, 9, 5

Nöldeke'nin Kronolojisi batı bilim dünyası ve islam bilimleri tarafından büyük ölçüde kabul edilmektedir. Nöldeke'yi temel alarak Kuran üzerine yapılan farklı çalışmalar da bulunmaktadır. Örneğin Angelika Neuwirth özellikle Orta Mekke Dönemi ayetleri üzerine araştırmalar yürütmüştür.[50]

Erken Mekke dönemi için bazı sınırlandırmalarDüzenle

Almanya'da yürütülen Corpus Coranicum çalışmaları kapsamında Nöldeke'nin kronolojisi Erken Mekke dönemini ele alan bazı noktalarda özellikle geliştirilmiştir. Bu anlamda Nicolai Sinai sureleri yapısallıklarına göre 3 farklı kategoriye ayırmaktadır. Birinci kategori 93-95, 97, 99-102, 104-108, 111 surelerini içine almakta ve 4 ila 11 ayetten oluşmaktadır. İkinci kategorideki sureler olan 73, 81-82, 84-96 ilk kategoridekine kıyasen daha uzun (15-25 ayet) ve konu olarak daha belirli iken üçüncü kategoriye ait sureler ((3a) 53, 74, 75, 77, 78, 79 (3b) 53, 74, 75, 77, 78, 79) ise bazı yerlerde 40 ayete ulaşacak derecede uzunluktadır. Nicolai Sinai'ye göre bu sureler Kuran metninin kronolojik olarak birbirini takip eden tarihsel aşamalarını oluşturmaktadırlar.[51]

Kuran'ın toplanışıDüzenle

Kuran'ın toplanışı (çam'u 'l-quran- ǧamʿu ʾl-qurʾān) islami çevrelerce Halife Ebu Bekir dönemine tarihlendirilir ve Kuran'ın HalifeÖmer döneminde toplandığı iddiaları ile çelişki içindedir. Ömer'in kızı Hafsa'ya atfedilen bir Kuran örneği gerek tarihselci çevrelerce gerekse dini otoritelerce merkezi olarak ele alınmaktadır. Burada problem teşkil eden mesele, bu Kuran'ın Halife Osman yerine Ömer'in bir kızına miras kalmış olmasıdır.

Resmi bir Kuran'ın dışında Osman'ın Zeyd bin Sabit'e yaptırdığı söylenen Kuran kopyası konusunda tarihselci çevrelerde şüphe vardır. İslami çevrelerce ise aralarında Abdullah bin Mesud ve Ubeyy bin Kâb tarafından çoğaltılan 4 farklı örnek daha bulunmaktadır. Bazı islami kaynaklar Abdullah bin Mesud tarafından çoğaltılan Kuran'ın 1, 113 ve 114üncü sureleri barındırmadığını iletmektedirler. Osman tarafından düzenlenen Kuran öncesi surelerin sıralaması bakımından birbirinden farklı Kuran versiyonları olması bu anlamda muhtemeldir.

İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi'nde ve Özbekistan'ın başkenti Taşkentte bulunan Kuran örneklerinin tarihsel yaklaşımı benimseyen çevrelerce Osman'ın düzenlediği Kuran olduğu konusuna şüphe ile yaklaşılmaktadır. Sana'a şehrinde bulunan ve 710 yılına tarihlenen bir Kuran'ın hem surelerin sıralaması hem de ortografik farklılıklar göstermesi, konu hakkındaki şüpheleri arttırmıştır.

Kuran'ın metnini eleştirel bir yaklaşımla ele alan herhangi bir yayın bulunmamaktadır. Günümüze ulaşmayı başaran erken Kuran örneklerini birbirleri ile karşılaştırıp, kataloglama işi henüz yapılmamıştır zira bu yöndeki çabalar islami çevrelerce şiddetle reddedilmektedir. Berlin Bilimler Akademisi Corpus Coranicum adını verdiği projesi çalışması ile, Kuran'ı eleştirel olarak ele alan böylesi bir çalışma hazırlamaktadır.

Modern tarihselci eleştirel yaklaşımDüzenle

Alman biliminsanı Günter Lüling Kuran'ın temelinde Hristiyan kökenli bir ana metnin varolduğu iddiasını öne sürmüştür. Bir diğer bilim insanı John Wansbrough'a göre Kuran, bilinenden daha uzun bir süre içerisinde ortaya çıkmış ve yalnızca erken döneme ait kısımları asli Kuran içeriğini yansıtmaktadır.

San'a'da bulunan ve islamiyetin yayılışının ilk dönemlerine tarihlenen kuran buluntuları, Kuran'ın tarihi yönünde çeşitli sorular ortaya çıkardı. Batı'da başta Gerd-Rüdiger Puin olmak üzere Ibn Warraq, Karl-Heinz Ohlig ve Yehuda Nevo[52] gibi biliminsanları Kuran'ın çeşitli farklı kaynakların bir araya gelmesi ile ortaya çıkan bir kitap olduğu fikrini desteklemektedirler. Takma adı ile makaleler yayınlayan ve gerçekte kim olduğu bilinmeyen Christoph Luxenberg isimli islam araştırmacısı da Kuran'ın kökeni yönünde çeşitli farklı tezler ortaya koymaktadır.[53]

Takma ad kullanarak yazan bir diğer yazar Norbert G. Pressburg Kuran tefsirinde tarihsel eleştirel metodun yerleşmesine katkı sağlamak için yazdığı eseri (Good Bye Mohammed) içerisinde Karl-Heinz Ohlig'in çalışmaları hakkında da bilgi vermektedir. Christoph Luxenberg tarafından 2002 yılında yayınlanan ancak oldukça tartışmalı olan eser Die syro-aramäische Leseart des Koran (Kuran'ın Süryo-Arami okuması) Kuran metninin kökenini sorgulamakta ve bunu yaparken de filolojik bir yaklaşım takip etmektedir.

LiteratürDüzenle

Türkçe LiteratürDüzenle

  • Mustafa Öztürk, Hadiye Ünsal, Kur'an Tarihi, Ankara Okulu Yayınları (Ankara 2016).
  • Muhammed Mustafa el-A'zami, Kur'an Tarihi, İz Yayıncılık, 2018 (Çevirmen: Ömer Türker-Fatih Serenli)

Yabancı LiteratürDüzenle

  • Gotthelf Bergsträsser: Plan eines „Apparatus Criticus“ zum Koran. Verlag der Akademie der Wissenschaften, München 1930.
  • John Burton: The collection of the Qur'ân. Cambridge University Press, Cambridge 1977, ISBN 0-521-21439-4.
  • Markus Groß, Karl-Heinz Ohlig (Hrsg.): Die Entstehung einer Weltreligion III - Die heilige Stadt Mekka - eine literarische Fiktion. INARAH - Schriften zur frühen Islamgeschichte und zum Koran. Band 7. Verlag Hans Schiler; Berlin, Tübingen 2014.
  • Etan Kohlberg und Mohammad Ali Amir-Moezzi: Revelation and Falsification: The /Kitab al-Qira'at/ of Ahmad b. Muhammad al-Sayyari. Kritische Ausgabe mit Einführung und Anmerkungen. Brill, Texts and Studies on the Qur'an, Leiden and Boston 2009. 363 S. (Englisch) + 201 S. (Arabisch).Online-Teilansicht
  • Angelika Neuwirth: Der Koran als Text der Spätantike. Ein europäischer Zugang. Verlag der Weltreligionen, Frankfurt/M. 2010, ISBN 978-3-458-71026-4.
  • Theodor Nöldeke: Geschichte des Qorans. Mit einem literarhistorischen Anhang über die muhammedanischen Quellen und die neuere christliche Forschung. Neuausg. Dietrich, Leipzig 1909/38
  1. Über den Ursprung des Qorans. 1909.
  2. Die Sammlung des Qorans. 1919.
  3. Die Geschichte des Korantexts. 1938.
  • Otto Pretzl: Die Fortführung des „Apparatus Criticus“ zum Koran. Verlad der Akademie der Wissenschaften, München 1934.
  • Gerd-Rüdiger Puin: Observations on Early Qur'an Manuscripts in San'a'. In: Stefan Wild (Hrsg.): The Qur'an as Text. A Symposium. Brill, Leiden 1996, S. 107-111. ISSN 0169-8729.
  • Nicolai Sinai: "The Qur'an as process" in Angelika Neuwirth, Nicolai Sinai, Michael Marx (Hrg.): The Qur'ān in Context. Historical and Literary Investigations into the Qur'ānic Milieu. Leiden 2011. S. 407-439.
  • William Montgomery Watt (Bearb.): Bell's Introduction to the Qur'an (Islamic Surveys; 8). University Press, Edinburgh 2005, S. 40-56, ISBN 0-7486-0597-5 (Nachdr. d. Ausg, Edinburgh 1970).

Ayrıca bakınızDüzenle

DipnotlarDüzenle

  1. ^ https://www.danielbrubaker.com/daniel-brubaker-quran-and-islam/
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya". 13 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Eylül 2020. 
  3. ^ a b c https://bora.uib.no/bora-xmlui/bitstream/handle/1956/12367/144806851.pdf?sequence=4&isAllowed=y
  4. ^ [1]
  5. ^ [2]
  6. ^ https://www.youtube.com/watch?v=gZGJIpB7A00
  7. ^ Holland, Tom; In the Shadow of the Sword; Little, Brown; 2012; s. 303: ‘Otherwise, in all the vast corpus of ancient literature, there is not a single reference to Mecca – not one’
  8. ^ Crone, Patricia; Meccan Trade and the Rise of Islam, 1987, s. 7
  9. ^ Hoyland, Robert G. Seeing Islam as Others Saw It: A Survey and Evaluation of Christian, Jewish and Zoroastrian Writings on Early Islam; s.124. The Darwin Press, Inc. (January 1, 1998).
  10. ^ R. W. Thomson (J. Howard-Johnson & T. Greenwood), The Armenian History Attributed To Sebeos Part - I: Translation and Notes, 1999, Translated Texts For Historians - Volume 31, Liverpool University Press, pp. 95-96. Diğer çeviriler için; R. G. Hoyland, Seeing Islam As Others Saw It: A Survey And Evaluation Of Christian, Jewish And Zoroastrian Writings On Early Islam, 1997, op. cit., s. 129; idem., "Sebeos, The Jews And The Rise Of Islam" in R. L. Nettler (Ed.), Medieval And Modern Perspectives On Muslim-Jewish Relations, 1995, Harwood Academic Publishers GmbH in cooperation with the Oxford Centre for Postgraduate Hebrew Studies, s. 89
  11. ^ https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/592002
  12. ^ Meccan Trade And The Rise Of Islam, (Princeton, U.S.A: Princeton University Press, 1987
  13. ^ https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5006&context=edissertations
  14. ^ https://www.youtube.com/watch?v=gZGJIpB7A00
  15. ^ https://www.youtube.com/watch?v=Nqq66xwf5uw
  16. ^ https://www.youtube.com/watch?v=_4PXucfx7FE
  17. ^ https://www.youtube.com/watch?v=jWTB59TrNqQ&t=332s
  18. ^ https://www.youtube.com/watch?v=AdxDUnJN3Ns
  19. ^ https://www.youtube.com/watch?v=k2IWyfm3510&t=2408s
  20. ^ Orhan Gökdemir, Din ve Devrim, İstanbul: Destek Yayınları. 2010. s. 64
  21. ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2021. 
  22. ^ Data on Gibson's biography taken from his Web pages, his book Qur'ānic Geography and the Amazon author information to this book: [3] 21 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., [4] 8 Nisan 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., [5] 26 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., [6] 31 Mayıs 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  23. ^ Dan Gibson: Qur'ānic Geography (2011)
  24. ^ King, David A. The Petra Fallacy
  25. ^ NDTV, 200 Mecca mosques face wrong direction?, 06/04/2009
  26. ^ BBC News, Mecca mosques 'wrongly aligned', 05/04/2009
  27. ^ S. Brock, A brief outline of Syriac Literature, Moran Etho 9, Kottayam, Kerala: SEERI (1997), pp.56-57, 135
  28. ^ Hoyland, Robert G. Seeing Islam as Others Saw It: A Survey and Evaluation of Christian, Jewish and Zoroastrian Writings on Early Islam;s. 197. The Darwin Press, Inc. (January 1, 1998).
  29. ^ Hoyland, R. (31 Aralık 2019). Seeing Islam as Others Saw It. Piscataway, NJ, USA: Gorgias Press. ISBN 978-1-4632-3960-2. 
  30. ^ Nicolai Sinai, The Qur’an: A historical-critical introduction (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2017) 61.
  31. ^ Abshire, C.; Gusev, D.; Stafeyev, S.K.; Wang, M. (2020). "Enhanced Mathematical Method for Visualizing Ptolemy's Arabia". International Web Journal on Sciences and Technologies Affined to History of Cartography and Maps. Vol. 15, No. 1: 1–25.
  32. ^ https://www.historyextra.com/period/ancient-history/ptolemys-maps-the-father-of-modern-geography/
  33. ^ https://www.youtube.com/watch?v=vTqTstNEysU
  34. ^ "Arşivlenmiş kopya". 13 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Eylül 2020. 
  35. ^ https://www.aymennjawad.org/23129/the-byzantine-arabic-chronicle-full-translation
  36. ^ https://www.youtube.com/watch?v=no-KJ4Vlf-I
  37. ^ https://www.youtube.com/watch?v=j5F0y96BQqo&list=LL&index=3
  38. ^ https://www.youtube.com/watch?v=OD7Q1uo7OoA
  39. ^ https://www.youtube.com/watch?v=WA0w3HOwCW4&list=LL&index=2
  40. ^ https://www.youtube.com/watch?v=eDQh2nk8ih4&list=LL&index=12
  41. ^ https://www.youtube.com/watch?v=P57X29bm4Dw&list=LL&index=20
  42. ^ https://www.youtube.com/watch?v=Oq7PZQ4AMw0&list=LL&index=32
  43. ^ https://www.youtube.com/watch?v=6__C7Wu8qV4&list=LL&index=53
  44. ^ https://www.youtube.com/watch?v=_LIlH4jBKyQ&list=LL&index=53
  45. ^ https://www.youtube.com/watch?v=koVaxbWBlr4&list=LL&index=122
  46. ^ https://www.youtube.com/watch?v=1rZIftnqX2k&list=LL&index=120
  47. ^ Hans-Thomas Tillschneider: Typen historisch-exegetischer Überlieferung. Formen, Funktionen und Genese des asbāb an-nuzūl-Materials. Würzburg 2011.
  48. ^ Nöldeke: Geschichte des Qorāns. Bd. I, S. 59–65.
  49. ^ a b Nöldeke: Geschichte des Qorāns. Bd. I, S. 64.
  50. ^ Neuwirth 498-501.
  51. ^ Sinai 420-424
  52. ^ Hans-Caspar Graf von Bothmer, Karl-Heinz Ohling, Gerd-Rüdiger Puin: Neue Wege der Koranforschung. In: Magazin Forschung. Universität des Saarlandes, Saarbrücken 1999, 1, S.33–46. ISSN 0937-7301.
  53. ^ Luxenberg, Die syro-aramäische Lesart des Koran, ein Beitrag zur Entschlüsselung der Koransprache. Das Arabische Buch, Berlin 2000, 2007. ISBN 3-89930-028-9.