Kartli Krallığı

Kartli Krallığı (Gürcüce : ქართლის სამეფო, kartlis samepo) Batı Gürcistan'ın Kartli bölgesinde başkenti Tiflis olan Geç Orta Çağ / Yakın Çağ Gürcü monarşisidir. 1478 yılında Gürcistan Krallığı'nın dağılma süreciyle ortaya çıkmış ve Bagrationi Hanedanı'nın Kahetili kolunun başarısı sayesinde 1762 yılında komşusu Kaheti Krallığı ile birleşene dek varlığını sürdürmüştür. Bu dönemin çoğunda krallık Safevi hanedanlıklarının vasalıydı ancak belirli aralıklarla özellikle 1747 yılından sonra bağımsızlığını sürdürmüştür.

Kartli
ქართლის სამეფო(Gürcüce)
kartlis samepo
Kartli Krallığı
1478-1762
Kartli bayrağı
Prens Vahuşti'nin Atlasına göre arması
1490 yılında Kartli Krallığı
1490 yılında Kartli Krallığı
Başkent Tiflis
Yaygın diller Gürcüce
Hükûmet Feodal Monarşi
• 1478–1505
II. Konstantine (ilk)
• 1744–1762
II. Teymuraz (son)
Tarihçe  
• Kuruluşu
1478
• Safevi Devleti vasalı
1555-1747
• Kartli-Kaheti Krallığı'nın Birleşmesi
1762
• Dağılışı
1762
Öncüller
Ardıllar
Gürcü Krallığı
Kartli-Kaheti Krallığı
Günümüzdeki durumu  Gürcistan Rusya
 Ermenistan

TarihiDüzenle

Gürcistan Krallığı'nın birbirleriyle savaşan devletlere bölünmesiDüzenle

1450'li yıllarda Gürcistan Krallığı'nda kraliyet ailesi ve asiller arasında ayrılıkçı hareketler ortaya çıkmaya başladı. Bu bütün krallıkta büyük bir istikrarsızlığa sebep oldu. Bu dönemin ayırt edici özelliği feodaller arası rekabet, ayrılıkçılık ve iç savaştır.

Gürcistan Krallığı'nın asıl bölünmesi ise 1463 yılında VIII. Giorgi'nin Çihori Muharebesi'nde isyancı asilzade VI. Bagrat tarafından yenilmesi tarihine uzanır. Gürcü ulusal birliğinden geriye kalan bir izi daha sonra kendisini İmereti kralı ilan ederek yok etti. Bu hareket bütün eski Gürcü birleşik monarşisi ve devletinin parçalanmasının başlangıcına yol açtı. Bu parçalanma bölgenin geri kalanının ortak tarihinde çeşitli şekillerde daha önce tekrarlanmıştı.

VIII. Giorgi, 1465 yılındaki yenilgisinin ardından Samtshe prensi II. Kvarkvare tarafından esir alındı. Bunu bir fırsat olarak gören Bagrat 1466 yılında Doğu Gürcistan sınırını geçerek kendisini bütün Gürcistan'ın kralı ilan etti.

Kvarkvare, Bagrat'ın gücünün artmasından endişe ederek VIII. Giorgi'yi serbest bıraktı ancak devrik kral yeniden otoritesini sağlayacak güce sahip değildi. Kendisini sadece Kaheti kralı ilan etti. Aşağı Kartli bölgesini diğer bir taht talibi olan yiğeni II. Konstantine'ye bıraktı. 1469 yılında II. Konstantine kendisini Aşağı Kartli yöneticisi ilan ederek Bagrat'a karşı mücadele etti.

VI. Bagrat 1478 yılında II. Konstantine tarafından yeniden otoritesi sınana dek Kartli'yi yönetmeye devam etti.

Batı Gürcistan'da GelişmelerDüzenle

VI.Bagrat'ın oğlu II. Aleksandre Batı Gürcistan'ın soylu aileleri Dadiani, Gurieli, Şervaşidze ve Gelovani hanedanlıkları reislerini İmereti Krallığı tahtına geçmek için bir araya topladı ancak daha sonra II. Vamek'in teklifi ile reddedilerek II. Konstantine'nin Batı Gürcistan'a davet edilmesine karar verildi bunun üzerine II. Aleksandre dağlık batı bölgeleri Raça ve Leçhumi'ye çekildi.

II. Konstantine yerel düklerin de yardımıyla Kutaisi şehrini ele geçirdi ve kısa bir süreliğine Batı Gürcistan'ın Kartli ile yeniden birlikteliğini sağladı. 1481 yılında Samtshe'yi de hakimiyeti altına almayı başardı ve kendisini bütün Gürcistan'ın kralı ilan etti.

Ancak rakip feodaller birbirlerine üstünlük sağlamak için mücadeleye devam ettiler.

II. Kvarkvare 1483 yılında II. Konstantine'yi Aradeti Muharebesi'nde yenilgiye uğrattı. 1484 yılında hükümdarlığı kabul edilmeyen eski varis II. Aleksandre kendisini Batı Gürcistan'ın kralı ilan etti. Bu sırada Megrelya Prensliği'nin yeni feodal derebeyi II. Liparit, II. Konstantine'yi yeniden Batı Gürcistan'a davet etti.

Ancak II. Konstantine, 1487 yılında Akkoyunlu hükümdarı Sultan Yakub'un Kartli'yi işgal etmesiyle bu seferi iptal etti ve Kartli'ye yöneldi.

Bunu fırsat bilerek II. Aleksandre Kutaisi'yi ele geçirdi ve Batı Gürcistan'da kendi otoritesini restore etti. Daha sonra II. Konstantine Kaheti, İmereti kralları ve Samtshe prensi ile bir mutabakat gerçekleştirdi böylece bu Gürcistan'ın uzun bir dönem boyunca krallıklar ve prensliklere bölünmesini şekillendirdi.

Daha Sonraki GelişmelerDüzenle

Bu yeni devletler uzun süre barış içinde kalmadılar. II. Giorgi, tahta geçmesinin ardından X. David'i tahttan devirmek ve krallığını fethetmek amacıyla Kartli'ye bir sefer düzenledi. Davit'in kardeşi Bagrat krallığı başarıyla savundu ve bir pusuda II. Giorgi'yi esir almayı başardı.

X. Davit'in kendi daha az başarılı mevkidaşı İmereti Kralı II. Aleksandre'nin akınlarıyla yüzleşmesiyle barış batıda da uzun sürmedi.

1513 yılında Kartli Krallığı komşusu Kaheti'yi kısa bir süreliğine fethetmeyi başardı. 1520 yılında ise Kaheti Krallığı yerel asilzade Kahetili Levan ve tahtın varisi II. Giorgi tarafından yeniden restore edildi. [1]

1555 yılında Amasya antlaşması ile Kartli, Kaheti ve doğu Mesheti Safevi hakimiyetine ve batıda kalan topraklar ise Osmanlı hakimiyetine geçti. İki yüzyıl boyunca Kartli Safevi Devleti'nin bir parçası idi. Bağımsızlığını kaybetmesi dolayısıyla düzenli olarak haraç ödüyor ve İran şahına köleler, atlar ve şaraplar olmak üzere hediyeler yolluyordu.[2]

18. Yüzyıl : Bölünük Gürcü Krallıkları Osmanlı ve Safevi Vasallığı AltındaDüzenle

1747 yılında Nadir Şah bir suikaste uğradı. Bu istikrarsızlıkdan yararlanarak kendilerine başarılarından dolayı Nadir Şah tarafından Kartli ve Kaheti krallıkları verilmiş olan II. Teymuraz ve oğlu II. İrakli Safevilerden de facto bağımsızlıklarını ilan ettiler.

1762 yılında II. Teymuraz'ın ölümünün ardından oğlu II. İrakli Kartli'nin de kontrolünü üzerine aldı ve birleşik Kartli-Kaheti Krallığı'nı kurdu.

HükümdarlarDüzenle

Portresi Kral Hükümdarlık yılları Aile bağlantıları
  II. Konstantine 1484–1505 I. Aleksandre'nin torunu
  X. Davit 1505–1525 II. Konstantine'in oğlu
IX. Giorgi 1525–1527 X. Davit'in kardeşi
Luarsab 1527–1556 X. Davit'in oğlu
  I. Simon 1556–1569

1578–1599

I. Luarsab'ın oğlu
XI. Davit 1569–1578 I. Simon'un kardeşi
X. Giorgi 1599–1606 I. Simon'un oğlu
II. Luarsab 1606–1615 X. Giorgi'nin oğlu
VII. Bagrat 1615–1619 XI. Davit'in oğlu
II. Simon 1619–1630 VII. Bagrat'ın oğlu
  I. Teymuraz 1630–1634 (Kartli, I.Teymuraz'ın Kaheti Krallığı'nın parçasıydı)
  I. Rostom 1633–1658 XI. Davit'in oğlu
V. Vahtang 1658–1675 II. Konstantine'nin torununun çocuğu
  XI. Giorgi 1675–1688

1703–1709

V. Vahtang'ın oğlu
  I. Erekle 1688–1703 I. Teymuraz'ın oğlu
Kayhosro 1709–1711 XI. Giorgi'nin yeğeni
I. Yese 1714–1716

1724–1727

Kayhosro'un kardeşi
  VI. Vahtang 1716–1724 Kayhosro ve I. Yese'nin kardeşi
  II. Teymuraz 1744–1762 I. Erekle'nin torunu

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Georgian Soviet Encyclopedia, Vol. 10, pg. 466–469, Tb., 1986
  2. ^ Berdzenishvili, ed., 1973, pp. 252–254