Kahkahaçiçeği

Kahkaha çiçeği, gündüzsefası, tarla sarmaşığı veya sabah sefası güncel taksonomisi ve değişen sistematiği Convolvulaceae ailesindeki 1000'den fazla çiçekli bitki türünün ortak adıdır. Sabah sefası türleri aralarında Argyreia, Astripomoea, Calystegia, Convolvulus, Ipomoea, Lepistemon, Merremia, Operculina, Rivea ve Stictocardia'nın yer aldığı birçok cinse aittir.

Sabah sefası çiçeği
Sabah sefası çiçeği, Ipomoea nil
Sabah sefasının kapalı sarmal tomurcuğu, Ipomoea purpurea
"Mavi Yıldız" çeşidi üç renkli Ipomoea fotoğrafı Massachusetts, Haverhill'de çekildi.

TarihDüzenle

Ipomoea purpurea, Sabah sefası tohumlarının müshil özelliğinden dolayı ilk olarak Çin'de tıbbi kullanımıyla biliniyordu.

Eski Mezoamerikan uygarlıkları lateksi Castilla elastica ağacından dönüştürmek için sabah sefası türü Ipomoea alba'yı ve ayrıca zıplayan kauçuk toplar yapmak için guayule bitkisini kullandılar.[1] Sabah sefasının suyundaki kükürt Charles Goodyear'ın keşfinden en az 3000 yıl öncesinde kauçuğu vulkanize etmeye hizmet etti.[2] Meksika'daki Aztek rahiplerinin de bitkinin halüsinojenik özelliklerini kullandıkları biliniyordu (bkz. Rivea corymbosa).

DavranışDüzenle

Sabah sefası çiçekleri sabahın erken saatlerinde açar. Çiçekler genellikle "taç yapraklar"ın görünür kıvrılma göstermesinden birkaç saat önce solmaya başlar. Bu bitki gün boyunca tam güneşe maruz kalmayı ve mesik(orta nemli tundra) topraklarını tercih eder. Ipomoea muricata gibi bazı sabah sefaları gece açan çiçeklerdir.

Avustralya çalılık arazileri gibi bazı yerlerde bazı sabah sefası türleri kalın kökler geliştirir ve yoğun çalılıklarda büyüme eğilimindedir. Uzun, sürünen dallarla hızla yayılabilirler. Diğer bitkileri dışarıda bırakarak, örterek ve boğarak, sabah sefası ciddi bir istilacı ot sorununa dönüştü.[3]

YetiştirilmesiDüzenle

Yetiştirmede çok yıllık bitkiler don olmayan yerlerde, yıllık bitkilerde daha soğuk iklimlerde ama bazı türleri ise kış soğuğuna dayanan yerlerde yetiştirilebilir. Yıllık olan bazı türleri vardır, örn. Ipomoea nil), birçok tohum ve bazı çok yıllık türler örn. I. indica keserek çoğaltılır. Geceleri çiçek açan bazı ay çiçekleri de sabah sefası ailesindendir.

Hızlı büyümeleri, kıvrılma alışkanlıkları, çekici çiçekleri ve fakir, kuru topraklara dayanmaları nedeniyle bazı sabah sefaları kafeslenip desteklendiğinde bina duvarlarında yazın gölge yapmak için mükemmel sarmaşık olurlar böylece binayı daha serin tutar ve ısıtma ve soğutma maliyetlerini azaltır.

Çağdaş batı yetiştiriciliğindeki popüler çeşitler arasında 'Sunspots, türkçe: Güneş Lekeleri', 'Heavenly Blue, türkçe: Göksel Mavi', moon flower, türkçe: ay çiçeği, cypress vine, türkçe: selvi asması ve cardinal climber, türkçe: kardinal tırmanıcı bulunur. Selvi asma ebeveyn olarak kardinal tırmanıcı ile melezdir.

Çoğu sabah sefası bahçede kendi kendine tohum verir. İlkbaharın sonlarına kadar çimlenmeyi geciktiren sert tohum kabukları vardır. Ilık suda önceden ıslatılarak çimlenme iyileştirilebilir.

Mutfakda kullanımlarıDüzenle

Şablon:Stereo image

Su ıspanağı, su sabah sefası, su konvolvulusu, ong-choy, kang-kung veya bataklık lahanası olarak bilinen Ipomoea aquatica özellikle Doğu ve Güneydoğu Asya mutfaklarında sevilen bir yeşil sebzedir. ABD'de Ipomoea aquatica federal, zararlı ot olup izinsiz yetiştirmek, ithal etmek, bulundurmak veya satmak yasadışı olabilir. Ancak bitkinin mutfakta kullanımı için pazarı vardır.[4] 2005 yılı itibarıyla Teksas eyaleti su ıspanağının birçok kültürde çok değerli bir sebze olduğunu kabul etti ve su ıspanağının kişisel tüketim için yetiştirilmesine izin verdi çünkü kısmen Teksas'ta 15 yıldan fazla yetiştirildiği bilinmektedir.[5] O kadar çok isme sahip olduğu için ithalat denetimlerinden kolayca geçebilir ve genellikle Asya veya özel ürün pazarlarında vardır.

Ipomoea türü ayrıca tatlı patatesi (Ipomoea batatas ) içerir. "sabah sefası" terimi genellikle Ipomoea batatas olarak genişletilmese de bazen bahçecilik bağlamında yumrulu sabah sefası olarak bahsedilebilir. Bazı Ipomoea batatas çeşitleri yenilebilir yumrudan ziyade süs değerleri için yetiştirilir.

Kimya ve etnobotanikDüzenle

Pek çok sabah sefası türünün tohumları psychedelic ergonovine ve ergine (LSA) gibi ergoline alkaloidleri içerir. Ipomoea tricolor ve Turbina corymbosa tohumları (syn. R. corymbosa ), psychedelics olarak kullanılır.[6] Sabah sefasının tohumları büyük dozlarda alındığında LSD'ye benzer etki yaratabilir ve çoğu zaman yüzleri bulabilir. Kimyasal LSA bazı ülkelerde yasal olmamasına rağmen tohumlar birçok bahçecilik mağazasında bulunur; ancak bazıları ticari kaynaklardan elde edilen tohumların bazen bir tür veya formda böcek öldürücü veya metil cıva ile kaplanabileceğini iddia etmektedir (ikincisi Birleşik Krallık ve ABD'de yasadışı olmasına rağmen).[7] Bu böcek ilacı kaplaması özellikle karaciğer bozukluğu öyküsü varsa tehlikeli olabilir ve ayrıca sinirsel hasara da neden olabilir.[8][9] Bu nedenle Terrence McKenna bu amaçla kullanmak için kendi Heavenly Blue sabah sefası tohumlarını yetiştirmeyi , hasatını ve herhangi bir pestisit kaplama olasılığından kaçınmayı savundu.

Fotoğraf GalerisiDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Prehistoric Polymers: Rubber Processing in Ancient Mesoamerica". 25 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  2. ^ "Rubber processed in ancient Mesoamerica, MIT researchers find – MIT News Office". 25 Nisan 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 29 Mart 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2020. 
  4. ^ "USDA weed factsheet" (PDF). 12 Haziran 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2020. 
  5. ^ "Texas Register - The Portal to Texas History". The Portal to Texas History. 26 Temmuz 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2020. 
  6. ^ Vargas (3 Mayıs 2006). "A '60s Buzz Recycled". washingtonpost.com. The Washington Post. 23 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2010. 
  7. ^ CRC Ethnobotany Desk Reference. CRC Press. 1999. s. 431. ISBN 0-8493-1187-X. 
  8. ^ "The Washington Post takes another bad drug trip". Slate Magazine. 19 Mayıs 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2014. 
  9. ^ "DrugScope". 31 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2014. 

Ek okuma kaynaklarıDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle