Kırım Tatarcası

(Kırım Türkçesi sayfasından yönlendirildi)

Kırım Tatarcası (qırımtatarca veya qırımtatar tili), Türk dillerinin Kıpçak koluna ait bir dildir. Ancak bazı Oğuz grubuna ait özelliklere de sahiptir. Romanya'nın Dobruca yöresinde konuşulan şekline Romanya Tatarcası adı verilir.

Kırım Tatarcası
qırımtatarca, qırımtatar tili
Telaffuz [qɯrɯmtɑtɑrˈd͡ʒɑ]
Bölge Kırım
Etnik köken Kırım Tatarları
Konuşan sayısı 475,540  (2006)[1]
Dil aileleri
Türk dilleri
Yazı sistemi Kiril alfabesi Latin alfabesi Arap alfabesi
Resmî durumu
Resmî dil

 Rusya

 Ukrayna[3]

Onaylanmış azınlık dili  Romanya[4]
Dil kodları
ISO 639-1 -
ISO 639-2 crh
ISO 639-3 crh
Crymean Tatar lang.png
Kırım Tatarcası'nın konuşulduğu yerler.

Ana unsurlarını Kıpçakçadan almış, ama başka Türk lehçeleriyle de etkileşimde bulunmuştur. Osmanlı Devleti ile sıkı ilişkileri olan Kırım Hanlarının ve ileri gelenlerinin genellikle İstanbul'da eğitim almaları Oğuz lehçelerinin etkilerini getirmiştir. Gaspıralı'nın çalışmaları ile bu etkiler iyice yerleşmiştir. Rus idaresine girilmesi ile de Rusça'dan etkilenmiştir. Ayrıca sürgün zamanından dolayı Özbekçeden alınmış etkileri de görülmüştür.

AğızlarıDüzenle

Kırım Tatarcasının; Yalıboyu, Tat (Bahçesaray) ve Çöl (Kuzey) olmak üzere başlıca üç ağzı vardır.[5]

Yalıboyu ağzıDüzenle

Yalıboyu ibaresi Kırım'ın güneyinde Karadeniz kıyısında kalan ve dağlardan dolayı da iç kesimlerle irtibatı daha az olan bölgeyi ifade etmektedir. Bu bölgede yer alan Sudak ve başka bazı kaleler Kırım Hanlığı topraklarında olmasına rağmen doğrudan İstanbul (Osmanlı) tarafından yönetilmekteydi. Bu nedenle Anadolu'da yaşayan pek çok insan memuriyet, askerlik ve çeşitli geçim vasıtaları temini amacıyla bu bölgeye yerleşmişlerdir. Ayrıca deniz yoluyla doğrudan Osmanlı limanlarıyla bağlantılı olmaları nedeni ile de önemli bir etkileşim olmuştur. Tüm bunların sonucunda ortaya çıkan Yalıboyu ağzı, Türkiye Türkçesine oldukça yakın özellikler göstermiştir. Bir anlamda Türkiye Türkçesinin bir ağzıdır denilebilir.

Bahçesaray ağzıDüzenle

Bu ağız bir yandan Kıpçak özellikleri taşırken bir yandan da gerek gramer gerekse kelime hazinesi bakımından Oğuz grubunun özelliklerini de oldukça fazla barındıran bir geçiş ağzıdır. Türkiye Türkçesi konuşan insanlar tarafından küçük bir çabayla anlaşılabilir. Kabul edilen edebi dil Bahçesaray ağzıdır ve mahalli dilde yazılmayan eserlerin çoğu bu ağızda kaleme alınmaktadır.

Çöl ağzıDüzenle

Çöl ağzı, Kırım'ın kuzeyinde kalan bozkır bölgesinde yaşayan halkın konuştuğu dildir. Tamamen kıpçak özellikler taşır. Nogayca ve Kazakçaya yakındır ve Türkiye Türkçesi konuşan insanlar tarafından anlaşılması daha zordur.

EğitimDüzenle

Kırım'da Kırım Millî Üniversitesinde ve Kırım Devlet Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesinde Kırım Tatarca öğretmenlik ve edebiyat bölümleri mevcuttur. Ayrıca Kırım boyunca 16 adet ilk ve orta öğretim okulunda Kırım Tatarca dersleri seçmeli olarak verilmektedir.

Oğuz dilleri ve Kırım TatarcasıDüzenle

Kırım Tatarcası Türkçe Azerice
Uğız tilinde Tirkin şavdusunun 12.Oguzunda yaptu. Oğuz dilinde Türkmence*nin 12.Oğuzunda 1225 yılında işgal edilmiştir. Oğuz dilində Türkməncənin 12-ci Oğuzunda 1225-ci ildə işğal edilmişdir.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ http://www.ethnologue.com/language/crh
  2. ^ a b Kırım ve Sivastopol'un kime ait olduğu konusu Mart 2014 tarihinden beri tartışmalıdır. Ukrayna ve uluslararası camianın büyük çoğunluğu bölgeyi Ukrayna'nın bir parçası olarak görürken, Rusya bu iki siyasi yapıyı Rusya Federasyonu'nun bir parçası olarak görmekte, bölgede de de facto kontrolü sağlamaktadır.
  3. ^ "To which languages does the Charter apply?". European Charter for Regional or Minority Languages. Council of Europe. s. 2. 27 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2014.  Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım)
  4. ^ "Reservations and Declarations for Treaty No.148 - European Charter for Regional or Minority Languages". Council of Europe. 31 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Aralık 2016. 
  5. ^ Крымскотатарский язык

Dış bağlantılarDüzenle