I. Gagik

Vasburagan'ın Artsruni hükümdarı

I. Gagik (ErmeniceԳագիկ Ա Արծրունի; 879/880 - 943) güney Ermenistan'da Vasburagan Krallığı'nın önce Kuzeybatı Vasburagan prensi (III. Gagik, 904–908) ve sonra ölümüne kadar kral olarak Artsruni hükümdarı, ayrıca Bagratuni soyundan Ermeni kralı unvanı üzerinde hak iddia etmiştir.

I. Gagik Artsruni
Vasburagan Krallığı
Van-akdam (7).jpg
Akdamar Kilisesi'nin doğu cephesinden, orta madalyonda Gagik tasviri
904–937/943
Önce gelen Ashot-Sargis Artsruni
Sonra gelen Derenik-Ashot
Doğum 879/880
Ölüm 943
Eş(ler)i Grigoradukht (daughter of Grigor Abuhamza Artsruni)
Mlke (I. Aşot'un kız torunu)[1]
Çocuk(lar)ı Derenik-Ashot
Abusahl-Hamazasp
Khedenik[2]
Hanedan Artsruni

Arka planDüzenle

7. yüzyılın sonundan itibaren, Ermenistan Arap egemenliği altındaydı ve Emevî ile daha sonra Abbâsî halifelerini temsil eden bir ostikan (vali) tarafından yönetiliyordu[3] ve 9. yüzyıldan beri Bizans İmparatorluğu'na karşı sayısız savaşa sahne oldu.[4] Arap otoritesini güçlendirmek için bu ostikanlar Ermeni emirlerinin çeşitli bölgelerine yerleştirildi; tarihi Vasburagan vilayeti buna bir istisna değildi.[5] Karşıt olarak, Ermeni soyluları bölgedeki otoritelerini kademeli olarak genişletmek için işhan (prens) makamı yarattı.[6][7]

HayatıDüzenle

Gençliği ve naiplikDüzenle

Vasburagan Prensi Grigor-Derenik Artsruni ve Ermenistan Kralı I. Aşot'un kızı Sophia Bagratuni'nin ikinci oğlu Gagik 879 veya 880'de doğdu.[8] Grigor-Derenik'in 887'de ölümü üzerine Gagik Apumrvan Artsruni, Vasburagan'ın (ve daha sonra ishksan) naibi oldu ve Grigor-Derenik'in üç çocuğu Gagik, Ashot-Sargis ve Gurgen'e verildi.[9] Gagik Apumrvan Artsruni'nin I. Smbat tarafından emredilen askeri operasyon sırasında görevden alınmasına karşılık olarak I. Gagik Artsruni, Gagik Apumrvan Artsruni'yi öldürdü ve Ashot-Sargis'e naiplik verildi.[10] Buna yanıt olarak I. Smbat, Gagik'i general rütbesine ve Gurgen'i marzpan (vali) rütbelerine terfi ettirdi.[11]

İşhanDüzenle

Gagik, 904'te ağabeyi Aşot-Sargis'in İşhan olarak yerini aldı[12] ve Gourgen'in Artsruni ailesinin güneydoğudaki mülklerini yönetmesine izin verdi; ikisi de Gurgen'in 923'teki ölümüne kadar birlikte iyi çalıştılar.[13] Çeşitli isyancı saldırılarından sonra,[14] Gagik askeri ve siyasi stratejiler oluşturmak için bir yetenek geliştirdi veVasburagan'daki Müslüman yerleşim bölgelerinin sayısını azaltmaya çalıştı.[15]

KralDüzenle

Gagik, Bagratuni I. Smbat'e karşı 908'de kral olarak tanınan Azerbaycan'ın Sâcoğulları emiri Ebul Kasım Yusuf b. Ebu Sac'ın müttefikiydi.[16] Devleti, kendisine geleneksel olarak önde gelen Ermeni hükümdar tarafından "prenslerin prensi" unvanını veren Bizans İmparatorluğu tarafından tanındı ve Ermenistan Katolikosu Hovhannes Draskhanakerttsi, Müslümanları terk ettiğinde meşruiyeti daha da güçlendi. 924'te Vasburagan için Dvin'i yönetti. Ancak, Gagik daha sonra konumunu tersine çevirdi ve Smbat'ın oğlu ve halefi II. Aşot ile ittifak kurdu. Ayrıca Akdamar Kilisesi'nin kurucusu olarak da dikkat çeker.[15]

KaynakçaDüzenle

Özel
  1. ^ Khach'atryan, Sekhpossian & Merguerian 2001, s. 110.
  2. ^ Rouben Paul Adalian, Historical Dictionary of Armenia (2010), p.110
  3. ^ Martin-Hisard 1982, s. 223.
  4. ^ Martin-Hisard 1982, s. 231.
  5. ^ Martin-Hisard 1982, s. 232.
  6. ^ Martin-Hisard 1982, s. 233.
  7. ^ Martin-Hisard 1982, s. 234.
  8. ^ "Kings of Vaspurakan" (İngilizce). Foundation of Medieval Genealogy. 14 Temmuz 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ağustos 2015. 
  9. ^ Toumanoff 1990, ss. 102-103.
  10. ^ Thierry 1982, s. 275.
  11. ^ Jones 2007, s. 23.
  12. ^ Thierry 1982, s. 276.
  13. ^ Grousset 1947, s. 422.
  14. ^ Grousset 1947, s. 423.
  15. ^ a b Jones, s. 115.
  16. ^ Grousset 1947, s. 433.
Genel
Resmî unvanlar
Yeni makam Vasburagan krallığı
908–937/943
Sonra gelen
Derenik-Ashot
Önce gelen
Ashot-Sargis Artsruni
Kuzeybatı Vasburagan prensi
904–908
Kral olarak tac giydi