I. Aşot (Gürcü kralı)

I. Aşot, Büyük Aşot (Gürcüce: აშოტ I დიდი, Ashot’ I didi) (ö. MS 826/830) İberya'nın (günümüzde Gürcistan) yönetici prensi, bu göreve gelen ilk Bağratlı Hanedanı üyesi (813). Tao-Klarceti'deki topraklarından 826 yılındaki suikastına dek Bağratlı Hanedanı'na ait hükümranlık alanını büyütmek için savaştı ve Arap saldırılarına karşı Doğu Roma'nın korumasına girdi. Aşot ayrıca Bizans'tan kurpalatis (Yunanca: κουροπαλάτης) unvanını aldığından I. Aşot Kurpalatis olarak da bilinir. Hristiyan kültüründe bir patron ve kilise dostu olmasının sonucu olarak Gürcü Ortodoks Kilisesi tarafından azizleştirilmiştir.

Aşot
İberya (Gürcistan) Prensi, Kurpalatis
Georgian National Museum HDR Photos (LG G22) موزه ملی گرجستان، تفلیس.jpg
İberya (Gürcistan) Prensi
Hüküm süresi 812-326/830
Önce gelen III. Step'anoz
Sonra gelen

I. Bagrat, II. Adarnase,

Guaram Mampali
Ölüm

826/830

Nigali Vadisi
Çocuk(lar)ı

I. Bagrat, II. Adarnase, Guaram Mampali,

Kraliçe Bagrationi
Hanedan Bagrationi Hanedanı
Babası I. Adarnase
Dini Gürcü Ortodoks Kilisesi

HayatıDüzenle

Aşot, Tao-Klarceti'de (günümüzde kuzeydoğu Türkiye) Bağratlı Derebeyliği'ni kurmuş olan İberyalı asilzade Adarnase'nin oğluydu ve babası Garami ve Khosrovi kuzenlerinin soyunun tükenmesi sonucu ele geçirdiği geniş toprakları oğluna miras bırakmıştı. Aşot başta Tiflis'teki Arap hâkimiyetinin bir sonucu olarak Orta İberya'da (Şida Kartli) otorite kuramadı. 5. yüzyılda Kral I. Vakhtang Gorgasali'nin yaptırdığı söylenen Artanuji Kalesi'ni yenilediği, babasından kalan Klarceti dükalığına yerleşti ve Bizans tarafından İberya'nın Kurpalates'i ve yönetici prensi tanınarak koruma aldı. Araplar'ın ve kolera salgınının harap ettiği ülkesini diriltmek için Grigol Khandzteli'nin kurduğu yerel manastır halklarını himayesi altına aldı ve bölgeye Gürcüler'in yerleşmesini teşvik etti. Bunun sonucunda, İberya'nın politik ve dinî merkezi Orta İberya'dan güneydoğuya, Tao-Klarceti'ye taşındı[1][2].

Tao-Klarceti'deki topraklarından Gürcüler'in vatanını Arap işgalinden kurtarmak için savaştı ve her zaman başarılı olamasa da Kola, Artani, Cavakheti, Samtskhe ve Trialeti başta olmak üzere kuzeydoğudaki Şida Kartli'ye güneybatıdaki Tao'dan bağlanan toprakların çoğunu ele geçirdi[3]. Eski Khosrovi topraklarından yalnızca Kakheti eline geçmemişti[3]. Kafkaslar'daki Arap emirlerinin gittikçe daha özgürleşmesiyle Halife, Tiflis'in asi emiri İsma'il ibn Şu'ayb'a karşı gelmek için Aşot'u İberya prensi olarak tanıdı (818). Emir, Aşot'un düşmanı Kakheti prensi Grigol ve Gürcü dağ kabileleri Mtiuletliler ve Tsanaretliler'den destek aldı. Bizanslı Abhazya'nın vassal kralı II. Theodosius'un desteğini alan Aşot, emirle Ksani'de çarpıştı ve zafer kazanarak Kakhetliler'i Orta İberya topraklarından attı[2].

Bağratlı Ailesi'nin şansı Halid bin Yezid, Halife'nin Arminiya genel valisi, 827/8'de Kafkasya'daki Arap hakimiyetini güçlendirmek için adımlar atmasıyla döndü. Aşot o dönemlerde hayatta olmalıydı ve Aşot'un 826'da öldürüldüğünü savunan 11. yüzyıl kronologu Sumbat'ın verdiği bilgiler tartışmalıydı. Cinayetinin dört yıl sonra, 29 Ocak 830'da gerçekleşmiş olması daha muhtemeldir. Aşot, Araplar tarafından Orta İberya topraklarından atılınca Nigali Vadisi'ne geri çekildi ve oradaki bir kilisenin sunağında sürgünler tarafından öldürüldü[4][5].

Aşot'un ölümünün ardından mirası üç oğlu I. Bağrat, II. Adarnese ve Guaram arasında paylaştırıldı[2]. Kızı Abhazya kralı II. Theodosius'la evlendi.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Rapp, Stephen H. (2003), Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts, passim. Peeters Publishers, ISBN 90-429-1318-5
  2. ^ a b c Suny 1994, pp. 29–30.
  3. ^ a b Suny 1994, p. 29.
  4. ^ Rapp (2003), p. 356
  5. ^ Toumanoff, Cyril (1956), "Date of the death of the Kouropalates Ashot". Le Muséon, LXIX, 1—2: 83—85