Haydarpaşa Garı

İstanbul, Türkiye'de bir tren istasyonu

Haydarpaşa Garı, İstanbul'un Anadolu Yakası'nda, Kadıköy ilçesi Rasimpaşa Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait ana tren istasyonudur.

Haydarpaşa Garı
Haydarpasa 1470090 Nevit.JPG
Haydarpaşa Garı (Ön Cephe)
Diğer adlar Haydarpaşa Tren Garı
Konum Rasimpaşa Mahallesi, Haydarpaşa Gar Sokak, 34716
Kadıköy, İstanbul
Türkiye
Koordinatlar 40°59′46″K 29°1′7″D / 40.99611°K 29.01861°D / 40.99611; 29.01861
Sahip TCDD
İşletmeci TCDD Taşımacılık
Uzaklık 576,615 kilometre (358,292 mi) (Ankara Garı)
Platformlar 2 kenar platform
2 ada platformu
Raylar 20
Tren işletmecileri TCDD Taşımacılık
Bağlantılar Turyol (Haydarpaşa)
Yapı
Yapı türü Hemzemin
Otopark Evet
Bisiklet altyapısı Hayır
Engelli erişimi Hayır
Mimar Otto Ritter, Hellmuth Cuno[1]
Mimari tarz Neoklasik[1]
Diğer bilgiler
Durum Geçici olarak kapalı
Ücret bölgesi 1. Bölge
Tarihçe
Açılış 22 Eylül 1872 (Demiryolu hattı ve ilk gar - CFOA)[1][2][3][4][5][6]
19 Ağustos 1908 (Mevcut gar - CFOA)[1][3][4][5][6]
29 Mayıs 1969 (Haydarpaşa banliyösü)[4][7]
Kapanış 19 Haziran 2013 (Tren seferleri durduruldu)[8][9]
24 Temmuz 2014 (Kapatıldı)[8][9]
Elektriklendirme 25 kV AA Katener (1969)
Hizmetler
Demiryolu ulaşımı
Toplu ulaşım

Günümüzde TCDD 1. Bölge Müdürlüğü'ne ev sahipliği yapan ve İstanbul-Haydarpaşa - Ankara demiryolu'nun başlangıç noktasında yer alan garın ilk binası, Osmanlı İmparatorluğu Nâfia Nezâreti tarafından inşa edilerek 22 Eylül 1872'de hizmete girmiştir. Zamanla artan trafik sebebiyle yetersiz kalmaya başlayan bu gar binasının yerine Alman mimarlar Otto Ritter ve Hellmuth Cuno tarafından neoklasik Alman stili ile tasarlanan ve Chemins de Fer Ottomans d'Anatolie / Osmanlı Anadolu Demiryolları (CFOA) Şirketi tarafından inşa edilen mevcut gar binası ise 19 Ağustos 1908'de hizmete girmiştir.[1][2][3][4][5][6]

Haydarpaşa Garı'nın iç görünümü

TCDD tarafından elektrifikasyon altyapısıyla yenilenerek 29 Mayıs 1969'da tekrar hizmete giren[4][7] istasyon, 1969 - 2013 yılları arasında B2 (Haydarpaşa - Gebze) Banliyö Treni'ne hizmet vermiş, Marmaray projesinin inşası kapsamında 19 Haziran 2013'te kapatılmıştır.[8][9] İstasyona ait tüm tren hatları 24 Temmuz 2014'te Pendik Tren İstasyonu'na, 12 Mart 2019'da ise Söğütlüçeşme Tren İstasyonu'na ve Halkalı Tren İstasyonu'na devredilmiştir.

Ankara - İstanbul YHD ve Marmaray çalışmaları kapsamında garda gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları bittiğinde garın Yüksek Hızlı Trenlere hizmet vermesi planlanmaktadır.

HatlarDüzenle

TCDD

HizmetlerDüzenle

GüzergâhDüzenle

İptal Edilen Hizmet
TCDD
Önceki İstasyon Banliyö Trenleri Sonraki İstasyon Sefer Sayısı
Başlangıç   (Haydarpaşa - Gebze) Söğütlüçeşme
Gebze yönünde
İptal edildi

TarihçeDüzenle

 
Geceleyin tadilatı devam eden Temmuz 2022 Haydarpaşa Garı

Adını 16. yüzyılda vezirlik yapmış Hadım Haydar Paşa'dan aldığı tahmin edilen arazide[4] yer alan Haydarpaşa Garı'nın ilk binası, Osmanlı İmparatorluğu Nâfia Nezâreti tarafından Osmanlı Anadolu Demiryolları için inşa edilerek 22 Eylül 1872'de hizmete girmiştir. Kırma çatılı iki katlı merkez bina ve iki ana kanat ile teras çatılı tek katlı iki yan kanattan oluşan bu bina, daha sonra yapılan kapsamlı eklemelerle teras çatılı üç katlı merkez bina ve iki katlı iki ana kanat ile kırma çatılı iki katlı iki yan kanattan oluşan bir görünüm kazanmıştır. Bu bina, 10 Temmuz 1894'te gerçekleşen depremde hasar görmüş ve Chemins de Fer Ottomans d'Anatolie / Osmanlı Anadolu Demiryolları (CFOA) Şirketi tarafından teras çatılı iki katlı merkez bina ve iki ana kanattan oluşacak şekilde yeniden inşa edilmiştir.[1][2][3][4][5]

 
Beşiktaş vapuru üzerinden Haydarpaşa Garı (26 Ağustos 2014)
Haydarpaşa Garı ve çevresi (Şubat 2013)
 
13 Ekim 1923 tarihli Resimli Gazete mecmuasında Demir Yolları Müfettiş-i Umumisi Miralay Behiç Bey ve rüfekası Haydarpaşa Garı'nı İngilizlerden teslim alma merasimine iştirak ederken.

CFOA Şirketi tarafından işletilen hatların genişlemesi ve Bağdat Demiryolu'nun inşasının başlaması üzerine artan trafik sebebiyle yetersiz kalmaya başlayan bu gar binasının yerine Alman mimarlar Otto Ritter ve Hellmuth Cuno tarafından neoklasik Alman stili ile tasarlanan ve Chemins de Fer Ottomans d'Anatolie / Osmanlı Anadolu Demiryolları (CFOA) Şirketi tarafından inşa edilen mevcut gar binasının inşasına 30 Mayıs 1906'da başlanmıştır. Garın inşasında Alman ustalar ve İtalyan taş ustaları birlikte çalışmıştır. Gar, II. Abdülhamid devrinde 19 Ağustos 1908'de hizmete girmiş, ancak resmî açılışı V. Mehmed'in doğum günü kutlamalarına istinaden 4 Kasım 1909'da yapılmıştır. Ayrıca gar ile birlikte bir Alman girişimcinin teşebbüsleriyle üzerinde anıt yer alan bir mendirek inşa edilmiş ve ticari malların yükleme ve boşaltma işlemleri için çeşitli tesisler yapılmıştır. I. Dünya Savaşı sırasında 1917'de gar deposunda bulunan mühimmatlara yapılan bir sabotaj sonucu çıkan yangınla binanın büyük bir bölümü hasar görmüş ve bina onarılarak günümüzdeki şeklini almıştır.[1][2][3][4][5]

CFOA Şirketi, 1924'te ilk devlet demiryolu şirketi olan Chemins de fer d'Anatolie Baghdad / Anadolu-Bağdat Demiryolları (CFAB) Şirketi tarafından idare edilmeye başlanmış, 1927'de ise satın alınarak feshedilmiş ve şirketin işlettiği hatlar ve tren istasyonları Devlet Demiryolları ve Limanları İdaresi (DDYL)'nin denetimine girmiştir. DDYL ise 1929'da yerini -o sıralar adı Devlet Demiryolları Umum Müdürlüğü olan- TCDD'ye bırakmıştır.[2]

TCDD tarafından elektrifikasyon altyapısıyla yenilenerek 29 Mayıs 1969'da tekrar hizmete giren[4][7] gar, 1976'da aslına uygun olarak geniş çapta onarımdan geçmiştir. Ancak 1979'da gerçekleşen Independenta tanker kazası sonucu meydana gelen patlama nedeniyle binanın Otto Linneman tarafından yapılan kurşunlu vitrayları hasar görmüştür. Kazadan sonra başlayan ve 1983'te tamamlanan restorasyon çalışmaları kapsamında garın dış cephesi ve kuleleri onarılmıştır. 28 Kasım 2010'da garın çatısında çıkan yangından dolayı binanın çatısı çökmüş ve 4. katı kullanılamaz hâle gelmiştir.[5][10]

Ankara - İstanbul YHD ve Marmaray projesinin inşası kapsamında 19 Haziran 2013'te gardaki tren seferlerine ara verilmiş[8][9], 24 Temmuz 2014'te ise tren seferleri tamamen iptal edilmiştir. Garda gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları sırasında peronların altında Kalkedon Antik Kenti'ne ait tarihi kalıntılar bulunmuş ve yapılan incelemeler sonucunda bölgenin arkeopark hâline getirilmesine ve kalıntıların koruyucu kaplama ile kaplanarak yerinde sergilenmesine karar verilmiştir.[11] Ayrıca gar Yüksek Hızlı Trenlere hizmet verecek şekilde kullanılmasına da karar verilmiştir ve bu kapsamda restorasyon işleri ve ray serim çalışmaları sürmektedir.[12]

GörsellerDüzenle

Konuyla ilgili yayınlarDüzenle

  • Yavuz, M. Eine vergleichende Studie über den Bahnbau und die Bahnhofsarchitektur der Anatolischen Bahnen und der Bagdadbahn mit ihren Vorbildern im Deutschen Reich [Anadolu- Bağdat Demiryollarındaki İstasyon Binaları ile Bunların Almanya İmparatorluğu’ndaki Öncü Modelleri Arasında Mukayeseli Bir Araştırma], Doktora Tezi, Ruhr Üniversitesi, Tarih Fakültesi, Sanat Tarihi Enstitüsü, Bochum, Almanya.
  • Yavuz, M. "Large Railway Station Buildings in Ottoman Geography: From Rumeli to Hidjaz", XI. International Symposium on Mediterranean Archaeology (SOMA), 24-29 April 2007 in İstanbul-Turkey. (Edited by Çiğdem Özkan aydın), BAR İnternationals Series 1900, Oxford/England 2009, s. 431-438.
  • Yavuz, M. "Hellmuth Cuno", Anadolu-Bağdat Demiryollarının Yapımında Görev Alan Mimar ve Mühendisler“, Uluçam Armağanı, Ankara 2008, 299-311.

Ayrıca bakınızDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c d e f g "Haydarpaşa railway station" [Haydarpaşa Garı]. Trains of Turkey. 16 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022. 
  2. ^ a b c d e "A Short History of Turkish Railways" [Türk Demiryollarının Kısa Tarihi]. Trains of Turkey. 31 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022. 
  3. ^ a b c d e "CFOA History" [CFOA Tarihi]. Trains of Turkey. 10 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022. 
  4. ^ a b c d e f g h i Kösebay Erkan, Yonca (2007). Anadolu Demiryolu Çevresinde Gelişen Mimari ve Korunması (Doktora Tezi). İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022. 
  5. ^ a b c d e f Koday, Saliha (2000). "Haydarpaşa-Gebze Arasındaki Demiryolu Banliyö Ulaşımı". Türk Coğrafya Dergisi, 35. İstanbul. ss. 261-276. 23 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022. 
  6. ^ a b c Özaydın, Gülşen; Tezer, Saadet Tuğçe. "İstasyon Binalarının Kentteki Anlamı Üzerine Düşünceler". arkitera.com. 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022. 
  7. ^ a b c "TCDD History - Electrification" [TCDD Tarihi - Elektrifikasyon]. Trains of Turkey. 10 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022. 
  8. ^ a b c d "19 Haziran 2013 tarihinden itibaren Haydarpaşa-Pendik-Haydarpaşa arasında işletilen banliyö tren seferlerine 24 ay süreyle ara verilmiştir". TCDD. 1 Ağustos 2013. 16 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022. 
  9. ^ a b c d "Haydarpaşa - Pendik banliyö hattı kapanıyor". rayhaber.com. 10 Haziran 2013. 13 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022. 
  10. ^ Erdem, Mehmet Akif (28 Kasım 2010). "Haydarpaşa Garı'nda yangın: Tarihi çatı tamamen yandı". Milliyet. Doğan Haber Ajansı (DHA). 8 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022. 
  11. ^ "Khalkedon'un yeni kalıntıları (Tarihi bulgular)". NTV. 31 Temmuz 2019. 5 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022. 
  12. ^ Eğri, Ramazan; Şimşek, Gamze (8 Şubat 2021). "Haydarpaşa Garı'yla ilgili önemli gelişme: Sona gelindi". Hürriyet. Demirören Haber Ajansı (DHA). 8 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022.