Ef'âl-i mükellefîn


İslâm Fıkhı
ALFiqh.png

Efâl-i mükellefin, mükellefiyet çağına giren, yani buluğ olan her akıllı Müslümanın yapabileceği fiiller anlamına gelen dinî terim. Bunlar 8'e ayrılır. Bu 8 fiilden ilk 5'i yapılması; son 3'ü ise yapılmaması, yani terki istenen vazifelerdir. Yapılması istenen fiillere "emir;" terki istenenlere de "nehy" adı verilir.

Fıkıhta insan davranışları değişik kategorilere ayrılır. Farz (Mutlak zorunluluk ifade eden eylemler ve ibadetler), Vacip (Gerekli, bir alt derece zorunluluk), sünnet, müstehap (sevilen işler), helal, mekruh (çirkin karşılanan; çok çirkin, tahrimen mekruh, az çirkin, tenzihen mekruh) haram (kesinlikle yasak) gibi.

Bu eylemlerin klasik şeriat anlayışında maddi ya da manevi karşılıkları bulunur. Farz, vacip ve sünnet olarak nitelendirilen eylemlerin terki, mekruh ve haram olarak nitelendirilenlerin yapılması cezai (had ya da tâzir cezaları olarak) karşılık görür. Günümüzde bu sınıflandırmaya dayalı olarak insanların etiketlenmesi ve cezalandırılması temel insan haklarına karşı ciddi ihlaller içermektedir.[1][2][3] Örneğin; insanların sapkın, mülhid, zındık, mürted ya da en hafif deyimle fasık gibi etiketlerle suçlu ilan edilmeleri ve bunlara verilen öldürme ve diğer cezalar[4] [5][6][7][8] ile kadınların tesettür / hicap emri gereğince evlerinden (izinsiz veya beraberinde eşi veya mahrem erkek olmadan) dışarıya çıkışlarının yasaklanması vb. bu kapsamda ele alınabilir.[9]

  1. Farz, Allah'ın kesinlikle Kur'an'da açık ve net olarak ifade ettiği sözlerdir. Yapılmasında sevap vardır, yapılmamasında ise günah vardır.
  2. Vacip, Allah'ın Kur'an'da açık ve net söylemediği ama İslam'da hoş görülen davranışlardır. Yapılmasında sevap vardır, yapılmamasında ise günah vardır.
  3. Sünnet, İslam Peygamberi Muhammed'in yapılmasını hadislerde açık ve net olarak dile getirdiği davranışlardır. Yapılmasında sevap vardır, yapılmamasında ise günah yoktur.
  4. Müstehab, İslam'da yapılması höş görülen. Yapılmasında sevap olan ama terkinde günah olmayan şeylerdir.
  5. Mübah, İslam'da yapılması serbest bırakılmış şeylerdir. Yapılmasında sevap yoktur, terkinde ise günah yoktur.
  6. Haram, Allah'ın kesinlikle yapılmasını emretmediği ve çok kötü olan şeylere denir. Yapılmasında günah vardır, terkinde ise sevap vardır. Haramlardan kaçınmak, farzları yapmaktan daha büyük bir sevaptır.
  7. Mekruh, Yapılması İslam'da hoş görülmeyen ve yapılmasında günah vardır, terkinde ise sevap vardır.
  8. Müfsid, Akide veya ibadeti bozan şeylere denir. Bilerek yapılmasında günah vardır, bilmeyerek yapılmasında ise günah yoktur. Terkinde (yapılmamasında) ise sevap vardır.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Russo, Maria Sole (15 Ekim 2019). "Clash between Sharia law and human rights in light of PACE Resolution 2253" (İngilizce). Ius in itinere. 
  2. ^ Wolfgang Benedek, (Ed.) (Ağustos 2014). İnsan Haklarını Anlamak: İnsan Hakları Eğitimi El Kitabı (PDF). Mehveş Bingöllü Kılcı tarafından çevrildi. Türkiye Adalet Akademisi Yayınları. 
  3. ^ Altuğ Ergin, Berin. "İnsan Hakları ve Demokrasi" (PDF). Gedik Üniversitesi. 29 Eylül 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  4. ^ Orum, Fatih (27 Aralık 2011). "Kur'ân'â ve Geleneğe Göre Dinden Dönmenin Cezası". Süleymaniye Vakfı. 3 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ http://www.diyanet.gov.tr/turkish/basiliyayin/weboku.asp?sayfa=21&yid=4 [ölü/kırık bağlantı]
  6. ^ "Dinde Zorlama Yoktur ne demektir? İSLAMDA ZORLAMA YOK MUDUR?". İsmailağa Cemaati. 30 Mart 2012. 9 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2013. 
  7. ^ Yeniel, Necati; Kayapınar, Hüseyin. Sünen-i Ebu Davud Terceme ve Şerhi. 2. s. 112. 
  8. ^ Yıldız, Nureddin (24 Mayıs 2012). "Namaz Kılmayanın Cezası Nedir?". Fetva Meclisi. 26 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2013. 
  9. ^ Demirbağ, Nesibe (2006). "Kur'ân Perspektifinde Fıtrî, Dînî ve Ahlâkî Bir Olgu Olarak Örtünme" (PDF). T. C. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.