Ana menüyü aç

Edirne (il)

Türkiye'nin bir ili

Edirne, Türkiye'nin Marmara Bölgesi'nin Trakya yakasında yer alan, doğuda Kırklareli ve Tekirdağ, güneyde Çanakkale ve Ege Denizi, batıda Evros (Yunanistan) ve kuzeyde Hasköy (Bulgaristan) ile çevrili ildir.

Edirne
Edirne'nin Türkiye'deki konumu
Ülke Türkiye
Bölge Marmara Bölgesi
İdare
 • Belediye Başkanı Recep Gürkan [1] (CHP)
 • Vali Ekrem Canalp [2]
Yüzölçümü
 • Toplam 6,098 km² (2.354 mil²)
Rakım 62 m (203 ft)
Nüfus
 (2014)[3]
 • Toplam 400,280 [3]
Zaman dilimi UTC+2 (DAZD)
 • Yaz (YSU) UTC+3 (DAZD)
Alan kodu (+90) 284
Plaka kodu 22

Edirne ilinin geneli düzlük olup il sınırları içerisindeki herhangi bir yükselti 500 metreyi aşmadığı için ilde dağ bulunmamaktadır. Korudağ Edirne'de bilinmesine rağmen bu yanlış bir bilgidir. %25'i ormanlık olan ve topraklarının %57'sinde tarım yapılan ilin en önemli akarsuyu, Karaağaç hariç olmak üzere Türk-Yunan sınırını çizen Meriç'tir.

İlin iklimi güneyden kuzeye doğru çıkıldıkça sertleşir; Ege Denizi'ne kıyısı olan güney kesiminde daha çok ılıman Akdeniz iklimi yaşanırken il merkezinin de bulunduğu kuzey kesiminde sert kışlarıyla kendini gösteren karasal iklim hâkimdir.

EtimolojiDüzenle

Edirne adı, kentin Latince ve Yunanca ismi olan Hadrianoupolis (Hadrianus'un kurduğu şehir, Hadrianus'un şehri) sözcüğünün Türkçede Edrenebol, Edrene ve Edirne olarak evrimleşmesiyle bugünkü hâlini almıştır. Başka bir ihtimal de, gene Hadrianoupolis'ten türetilmiş olan, şehrin Bulgarca adı Odrin'den evrimleşmiş olmasıdır.[kaynak belirtilmeli]

Kültür ve eğitimDüzenle

 
Edirne Şehir Girişi

1357'den beri düzenlenen Kırkpınar Yağlı Güreşleri yaz aylarında birçok yerli ve yabancı turisti çeker.

Cumhuriyet'in kuruluşu ile beraber Edirne'de eğitim kurumları da hızlı bir gelişme göstermiş, son yıllarda Edirne, eğitimde gelişmişlik düzeyi açısından Türkiye'nin önde gelen kentleri arasına girmiştir. Edirne'de okur-yazar oranı cumhuriyet dönemi boyunca Türkiye genelinin üzerinde olmuştur. Son yıllarda gerçekleştirilen kurslarla okur-yazarlık oranı %99'a ulaşmıştır.

2014 yılı itibarıyla bünyesinde 39.696 öğrenciye eğitim veren Trakya Üniversitesi de Edirne'de yer almaktadır.[4]

FolklorDüzenle

Edirne ilinde Trakya'nın diğer illerindeki gibi 9/8'lik ritmin ağır bastığı halk türküleri yaygındır. Diğer Ardında Sümbüllü Bağlar, Karakuşun Yüksektendir Oyunu, Kızılcıklar Oldu Mu, Evreşe yolları dar, Püskül Pencereden Uçtu, Yüksek Yüksek Tepelere Ev Kurmasınlar vardır.

Edirne ilinde yaşayanların, kendilerine özgü kıvrak ezgilerle bezeli ve yöre düğünlerinin ayrılmaz bir parçası olan Roman havaları da Edirne folklorunun tamamlayıcı bir parçasını oluşturur. Bunların en tanınmışları: Güm Güm Teke, Kako Sali, Anako, Yağmur Yağdı, Maşa Satarım gibi.

Görülecek yerlerDüzenle

Edirne il merkezinde tarihi yapılar Türkiye'nin diğer kentlerine nispeten daha iyi korunmuştur. Kentte görülecek yerler Roma-Bizans dönemi ve Osmanlı-Türk dönemi adı altında iki ayrı başlık altında toplanabilir.

Roma-Bizans dönemiDüzenle

Kentin tarihinin bu kısmından günümüze fazla eser kalmamıştır; şehirde bu döneme ait biricik yapı, 19. yüzyıl sonlarına kadar ayakta kalmış Roma dönemine ait Hadrianopolis surlarının yıkıntıları ve de eskiden üzerinde 1893 yılında inşa edilmiş ve 1953 senesinde depremde zarar gördüğü ve kentin silüetini bozduğu gerekçesiyle dönemin belediye reisince dinamit kullanılarak yıktırılmış bir de saat kulesi bulunan Makedonya Kulesi'dir. Makedonya Kulesi adı Osmanlının ünlü seyyahı Evliya Çelebi'nin Seyahatnâme adlı eserinde geçmektedir.

Osmanlı-Türk dönemiDüzenle

Kent bu dönemden kalma yapılar bakımından oldukça zengin olup bunlar dini ve sivil yapılar olmak üzere iki altbaşlıkta toplanabilir.

Dinî yapılarDüzenle

 
Eski Camii Dış Duvarı

Bu yapılar içerisinde en görkemlisi klasik Osmanlı mimarisinin doruk noktası sayılan ve Mimar Sinan'ın 'ustalık eserim' dediği Selimiye Camii'dir (1575). Bunun dışında Eski Cami (1414) ve Üç Şerefeli Cami (1447) klasik dönem öncesi Osmanlı mimarisinin anıtları olarak kent merkezini süslemektedir. Şehirde görülebilecek diğer tarihî camiler Muradiye Camii (1426), Ayşekadın Camii, Darülhadis Camii, Defterdar Camii, Hıdır Ağa Camii, Gazimihal Camii ve Şahmelek Camii'dir.

Edirne kentinin biraz dışında yer alan İkinci Beyazıt Kulliyesi (1488) mimarisiyle olduğu kadar zihinsel engellilerin tedavi edildiği, günümüzde Sağlık Müzesi olarak kullanılan şifahanesi ile de dikkat çekmektedir.

Ayrıca kentte Kaleiçi'nde bulunan İtalyan Kilisesi, Kıyık'ta bulunan Sveti Georgi Bulgar Kilisesi ve Kirişhane'de bulunan Sveti Helena-Konstantin Kilisesi günümüze kadar gelmiş ve ayinler hâlâ yapılmaktadır.

Kaleiçinde bulunan Edirne Büyük Sinagogu vardır. Türkiye sınırları içerisindeki en büyük ve Avrupa'nın 3. büyük sinagogu olan yapı, 26 Mart 2015 tarihinde 46 yıl aradan sonra yeniden ibadete açılmıştır.[5]

Sivil yapılarDüzenle

Sivil yapılar içerisinde anıtsal niteliğe sahip olanların başında Edirne'nin köprüleri gelir; bunların en eskisi Tunca Irmağı üzerindeki Gazi Mihal Köprüsü'dür (1420). Bu köprü yakınında Yıldırım ve Seferşah isminde iki küçük köprü daha bulunur. Kent merkezinden Karaağaç'a giden yol üstünde ilk karşılaşılan köprü Tunca Köprüsü (1615), ikincisi ise Meriç nehri üzerinde kurulu Meriç veya Mecidiye Köprüsü'dür (1842).

Edirne'deki en uzun köprü, il merkezi dışında Ergene nehri üzerinde yer alan ve ilçe merkezine ismini vermiş olan Uzun Köprü'dür.

Günümüzde bir kısmı otel olarak kullanılan tarihî Rüstem Paşa Kervansarayı (1554) da Edirne'nin görülmesi gereken anıtlarından birini teşkil eder. Bu binada yapılan restorasyon çalışması, 1980'de Ağa Han Ödülü almıştır.[6]

15. yüzyıldan kalma Edirne Sarayı, 93 Harbi'nde cephanelik olarak kullanılmış ve kentin düşeceğinin anlaşılmasından sonra cephaneler Rusların eline geçmesin diye havaya uçurulmuştur. Bu patlamadan sonra sadece Adalet Kasrı denilen kısmı sağlam kalmıştır. Kalıntıları Kırkpınar Yağlı Güreşlerinin düzenlendiği Sarayiçi semtindedir.

Edirne'de bulunan sivil tarihî yapılar arasında sayıları hızla azalan eski Edirne evleri de önemli yer tutar. Çoğu Kaleiçi semtinde bulunan ve neredeyse tümü ahşap olan bu evlerin bazıları son yıllarda restore edilmektedir.

DemografiDüzenle

İl Nüfusu: 401.701'dir. Bu nüfusun %76,7'si şehirlerde yaşamaktadır (2016). İlin yüzölçümü 6.145 m²'dir. İlde km²'ye 65 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 205'tir.) İlde geçen yıla göre nüfus azalmıştır: %-0,21.

2016 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 9 İlçe, 16 belediye, bu belediyelerde 94 mahalle ve ayrıca 254 köyü vardır.

Edirne il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[7] 303.234 43
  %34     102.171
201.063     %66  
1970[8] 316.425 45 %4 
  %38     119.978
196.447     %62  
1975[9] 340.732 48 %8 
  %40     135.792
204.940     %60  
1980[10] 363.286 47 %7 
  %42     153.236
210.050     %58  
1985[11] 389.638 48 %7 
  %46     178.610
211.028     %54  
1990[12] 404.599 47 %4 
  %52     210.421
194.178     %48  
2000[13] 402.606 47 -%0 
  %57     230.908
171.698     %43  
2007[14] 396.462 48 -%2 
  %66     259.809
136.653     %34  
2008[15] 394.644 48 -%0 
  %66     262.039
132.605     %34  
2009[16] 395.463 48 %0 
  %67     264.213
131.250     %33  
2010[17] 390.428 48 -%1 
  %67     261.920
128.508     %33  
2011[18] 399.316 48 %2 
  %68     272.294
127.022     %32  
2012[19] 399.708 48 %0 
  %69     276.579
123.129     %31  
2013[20] 398.582 48 -%0 
  %70     279.508
119.074     %30  
2014[21] 400.280 48 %0 
  %71     283.845
116.435     %29  
2015[22] 402.537 48 %1 
  %72     289.433
113.104     %28  
Güncel Nüfus Değerleri Tablosu (2018):[23]Düzenle

Edirne ili nüfusu: 411.528'dir. Bu nüfusun % 77,6' sı şehirlerde yaşamaktadır (2018 sonu). İlin yüzölçümü 6.145 km2'dir. İlde km2'ye 67 kişi düşmektedir. (Bu sayı Merkez ilçede 214’dür.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 1,15 olmuştur.

01 Şubat 2019 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 9 İlçe, 16 belediye, bu belediyelerde 95 mahalle, ayrıca 253 köy bulunmaktadır.

Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Enez (% 4,33)- Süloğlu (-% 1,35)

İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus 2018 N.Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli % Alanı km2 Yoğunluk
Enez 10.886 4,33 1 3 4.275 19 6.611 39,3 455 24
Havsa 18.947 0,35 1 6 8.680 22 10.267 45,8 545 35
İpsala 27.498 0,35 3 12 13.873 19 13.625 50,5 741 37
Keşan 84.442 3,30 3 19 69.457 45 14.985 82,3 1.098 77
Lalapaşa 6.680 1,20 1 1 1.626 27 5.054 24,3 497 13
Meriç 14.201 2,90 3 6 7.665 21 6.536 54,0 438 32
Merkez 180.327 0,79 1 24 167.443 37 12.884 92,9 844 214
Süloğlu 7.062 -1,35 1 4 3.817 10 3.245 54,0 342 21
Uzunköprü 61.485 -0,70 2 20 42.355 53 19.130 68,9 1.185 52
EDİRNE 411.528 1,15 16 95 319.191 253 92.337 77,6 6.145 67

KonumDüzenle

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[24] Alanı km² Rakım mt. Merkeze km[25] Ulaşan Yollar[25]
Edirne Merkez 844 50   -01, E E80/  ,   -01, 22-02
Enez 1953 455 18 171 E E90/  -01 (İpsala)=>22-58
Havsa 1954 545 78 27   -01, E E87/  -01, E E80/  =>22-26
İpsala 1928 741 18 122 E E90/  -01
Keşan Cumh.önce 1.098 122 112 E E90/  -01, E E87/  -02, 22-51
Lalapaşa 1945 497 161 24 Edirne=>  -01, 22-01
Meriç Cumh.önce 438 42 87   -01(Uzunköprü)=>22-33, 22-36
Süloğlu 1990 342 151 33 Edirne=>22-02, 22-01, 22-25
Uzunköprü Cumh.önce 1.185 32 64 E E87/  -01, 22-31, 22-32, 22-33
EDİRNE Cumh.önce 6.145

SporDüzenle

Ana madde: Edirne'de spor

2018-2019 Sezonu sonunda, Futbol takımları Edirnespor ve Uzunköprüspor, BAL(Bölgesel Amatör Lig) da kalmışlardır. Edirnespor un basketbol erkekler 1. Ligi takımı küme düşmüştür. Voleybol kadın bölgesel ligde 2.takımı yer almıştır.

Edirnespor, Ziraat Türkiye Kupası 'nda ilk turda, Basketbol Federasyon kupasında gruplarda elenmiştir.

Önemli spor tasisleri: 25 Kasım Stadyumu (5.000), Mimar Sinan Spor Salonu (2.000), Keşan olimpik Açık Yüzme Havuzu (600)

KaynakçaDüzenle

  1. ^ http://www.edirne.bel.tr/s/baskanin-ozgecmisi-1.html
  2. ^ "Yeni Valiler Kararnamesi Resmi Gazete'de yayımlandı: 39 ilin valisi değişti". Haberturk.com. 27 Ekim 2018. 25 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018. 
  3. ^ a b http://rapory.tuik.gov.tr/06-08-2015-22:55:05-666882658530472902003021794.html
  4. ^ http://oidb.trakya.edu.tr/pages/ogrenci-sayilari#.VcUpz_krLIU
  5. ^ "BÜYÜK EDİRNE SİNAGOGU 46 YIL SONRA YENİDEN İBADETE AÇILDI". Milliyet. 26 Mart 2015. Erişim tarihi: 27 Mart 2015. 
  6. ^ http://webarsiv.hurriyet.com.tr/2004/10/29/544880.asp
  7. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  20. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  21. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  22. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  23. ^ TÜİK 1 Şubat 2019 verileri
  24. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  25. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü

Dış bağlantılarDüzenle