Diokletian sonrası Roma eyaletleri listesi

Vikimedya liste maddesi

Diokletian Sonrası Roma Eyaletleri Listesi tablo halinde Roma İmparatorluğunun bölgesel idari yapısının Roma İmparatoru Diokletian'ın MS 395 yılında gerçekleştirdiği idari reformlar sonrasındaki gelişimi hakkında başlıca önemli bilgiler içermektedir. O yılda Roma İmparatorluğu Batı ve Doğu Roma İmparatorluğu olmak üzere ikiye ayrımıştır. Roma İmparatorluğu'nun Diokletian'ın idari reformlarına kadar idari yapıda meydana gelen gelişmeleri Diokletian'a Kadar Roma Eyaletleri Listesi'nde verilmektedir. Verilerin çokluğu ve daha kolay anlaşılabilmesi için bu tür bir ayrım yaparak derlenmeleri gerekliydi.

MS 395 yılında Roma İmparatorluğu haritası

İmparator Diokletian'un idari reformu kapsamında, o zamanda kadarki mevcut 46 eyaletten, 85 tane, çoğunlukla daha küçük birim oluşturulmuştur. Bu birimler, bir tanesi hariç (Alpes Graiae ve Alpes Poeninae eyaletlerinin Alpes Graiae et Poeninae eyaletine birleştirilmesi) bölünme sonucu meydana getirilmiştir. Sınırlarda önemli ölçüde değişiklik de yapılmamıştır (istisna: Gallia Narbonensis ve Alpes Cottiae eyaletlerine ait toprakların katıldığı Alpes Maritimae eyaleti). Bu reformların beraberinde getirdiği daha önemli bir gelişme ise, o zamana kadar herhangi bir eyalete ait olmama önceliğine sahip olan İtalya yarımadasının sekiz birime bölümnesiydi. Daha sonraki bir reformda ise bu şekilde oluşturulan 93 eyaletin sayısı 119'a yükseltildi ve bu sefer de yeni eyalet yapısı öncelikle bölünmelerin yanı sıra sadece bir tane birleşme sonucu (Numidia Cirtensis ve Numidia Militiane eyaletlerinin Numidia eyaletine dönüştürülmesi) elde edilmişti.

Eyalet sayısının bu kadar yüksek oranda çoğalması, yetki sıralamasında yeni bir hiyerarşik düzeyin oluşturulması gereğini beraberinde getirmişti. Bu ihtiyaç eyaletlerin gruplar halinde Dioecesis (piskoposluk) çatısı altında toplayarak yanıt verilmişti. İmparator I. Konstantin altında ise, askeri görevlerinden azledilen pretoryan valilerini sivil görevlerle görevlendirdiğinde, bir hiyerarşik düzey daha ilave edildi.

Yönetim HiyerarşisiDüzenle

Bu şekilde Roma İmparatorluğu 4. yüzyılın sonunda aşağıdaki yönetim yapısına kavuşmuştur:

  • 1. Seviye: İmparator
  • 2. Seviye: Eyaletler
Praefectus praetorio per Orientem
Praefectus praetorio Illyrici, Italiae et Africae
Praefectus praetorio Galliarum
  • 3. Seviye: Dioecesis'ler (Piskoposluklar)
  • 4. Seviye: Vilayetler

395 yılında gerçekleşen bölünme, valileri doğrudan etkilemişti, çünkü "Illyricum, Italia et Africa" eyaletinin bölünmesi gerekiyordu. Bölünme sonrası Praefectus praetorio Galliarum (Galya Eyaleti) ve Praefectus praetorio Italiae et Africae (İtalya ve Afrika Eyaleti) Batı Roma İmparatorluğu'na ait, Praefectus praetorio per Orientem (Doğu Eyaleti) ve Praefectus praetorio Illyrici (Adria/Balkan Eyaleti) Doğu Roma İmparatorluğu'na aitti.

Diokletian'ın reformu sonrası on iki piskoposluktan oluşan yeni bir yönetim yapısı ortaya çıkmıştı. Bunlar:

Roma İmparatorluğu (bölünme öncesi)

Dioecesis Orientis (Doğu Piskoposluğu - 13 Eyalet)
Dioecesis Pontica (Pontus Piskoposluğu - 8 Eyalet)
Dioecesis Asiana (Asya Piskoposluğu - 6 Eyalet)
Dioecesis Thraciae (Trakya Piskoposluğu - 6 Eyalet)
Dioecesis Moesiae (Mosya (Bulgaristan/Sırbistan Piskoposluğu - 10 Eyalet)
Dioecesis Pannoniarum (7 Eyalet)
Dioecesis Italiae (İtalya Piskoposluğu - 13 Eyalet)
Dioecesis Africae (Afrika Piskoposluğu - 6 Eyalet)
Dioecesis Britanniae (Britanya Piskoposluğu - 4 Eyalet)
Dioecesis Galliae (Galya Piskoposluğu - 8 Eyalet)
Dioecesis Viennensis (Viyana Piskoposluğu - 5 Eyalet)
Dioecesis Hispaniae (İspanya Piskoposluğu (İber Yarımadası) - 7 Eyalet)

İmparatorluk bölündüğünde yönetim yapısı 4 eyalet, 15 dioecesis (piskoposluk) ve 119 vilayetle aşağıdaki gibiydi:

Doğu Roma İmparatorluğu

Prafectus praetorio per Orientem (Doğu Eyaleti)
Dioecesis Aegypti (Mısır Piskoposluğu - 6 vilayet)
Dioecesis Orientis (Doğu Piskoposluğu - 15 vilayet)
Dioecesis Pontica (Pontus Piskoposluğu - 13 vilayet)
Dioecesis Asiana (Asya Piskoposluğu - 9 vilayet)
Dioecesis Thraciae (Trakya Piskoposluğu - 6 vilayet)
Praefectus praetorio Illyricum (Batı Balkan/Adria Eyaleti)
Dioecesis Macedoniae (Makedonya Piskoposluğu - 7 vilayet)
Dioecesis Daciarum (Daçya (Romanya) Piskoposluğu - 5 vilayet)

Batı Roma İmparatorluğu

Praefectus praetorio Italia et Africa (İtalya ve Afrika Eyaleti)
Dioecesis Pannoniarum (13 vilayet)
Dioecesis Italiae Annonariae (Kuzey İtalya Piskoposluğu - 7 vilayet)
Dioecesis Italiae Suburbicariae (Güney İtalya Piskoposluğu - 10 vilayet)
Dioecesis Africae (Afrika Piskoposluğu - 6 vilayet)
Praefectus praetorio Galliarum (Galya Eyaleti)
Dioecesis Britanniae (Britanya Piskoposluğu - 4 vilayet)
Dioecesis Galliae (Galya Piskoposluğu - 10 vilayet)
Dioecesis Septem Provinciarum (7 vilayet)
Dioecesis Hispaniae (İspanya (İberiya Yarımadası) Piskoposluğu - 7 vilayet)

Değişiklikler: "Orientis" Piskoposluğu "Orientis" ve "Aegypti" Piskoposluklarına, "Moesiae" Piskoposluğu, "Macedoniae" ve "Daciarum" Piskoposluklarına ve "Italia" Piskoposluğu, "Italia Annonariae" ve "Italia Suburbicariae" Piskoposluklarına bölünmüştü; "Viennensis" Piskoposluğunun adı ise "Septem Provinciae" olarak değiştirilmişti.

TabloDüzenle

Eski eyalet adı Diokletian ve I. Konstantin zamanındaki eyaletler Piskoposluk İmparatorluk bölündüğü zamanki eyaletler (395) Piskoposluk Yaklaşık olarak günümüzde kapsadığı bölgeler
Achaea Achaea Moesia Achaea Macedonia Mora Yarımadası, Attika
Aegyptus Thebais Oriens Thebais Aegyptus Yukarı Mısır
Aegyptus Iovia Oriens Aegyptus Aegyptus Batı Nil deltası
Aegyptus Herculea Oriens Augustamnica Aegyptus Doğu Nil deltası
Arkadya Aegyptus Orta Mısır
Africa proconsularis Proconsularis Zeugitana Africa Africa proconsularis Africa Kuzey Tunus
Valeria Byzacena Africa Byzacena Africa Güney Tunus
Tripolitana Africa Libya'nın batı kıyıları
Alpes Cottiae Alpes Cottiae Italia Alpes Cottiae Italia annonaria Cottius Alpları
Alpes Maritimae Alpes Maritimae Viennensis Alpes Maritimae Septem Provinciae Fransa'nınAlpes-Maritimes
, Alpes-de-Haute-Provence ve Hautes-Alpes Departmanları
Alpes Poeninae Alpes Graiae et Poeninae Galliae Alpes Graiae et Poeninae Galliae Savoy, Wallis kantonu/İsviçre
Aquitania Novempopulana Viennensis Novempopulana Septem Provinciae Gaskonya/Fransa
Aquitania Viennensis Aquitania prima Septem Provinciae Auvergne/Fransa
Aquitania secunda Septem Provinciae Poitou şehri, Charente departmanı/Fransa
Arabia Petraea Arabia Oriens Arabia Oriens Ürdün
Asia Asia Asiana Asia Asiana Doğu Ege Bölgesi/Türkiye
Hellespontus Asiana Çanakkale Boğazı'nın Doğu kıyıları/Türkiye
Lydia Asiana Lydia Asiana Türkiye'nin batısı
Caria Asiana Caria Asiana Türkiye'nin güney batısı
Insulae Asiana Insulae Asiana Ege adaları
Phrygia Asiana Phrygia Pacatiana Asiana Türkiye'nin batısı
Phrygia salutaris Asiana Türkiye'nin batısı
Baetica Baetica Hispania Baetica Hispania Endülüs/İspanya
Bithynia et Pontus Bithynia Pontica Bithynia Pontica İstanbul/Türkiye
Paphlagonia Pontica Paphlagonia Pontica Batı Karadeniz bölgesi/Türkiye
Honorias Pontica  
Diospontus Pontica Helenopontus Pontica Sinop/Batı Karadeniz bölgesi/Türkiye
Britannia inferior Flavia Caesariensis Britannia Flavia Caesariensis Britannia Orta ve Kuzey İngiltere
Britannia Superior Britannia I Britannia Britannia I Britannia  
Britannia II Britannia Britannia II Britannia  
Maxima Caesariensis Britannia Maxima Caesariensis Britannia  
Cappadocia Cappadocia Pontica Cappadocia I Pontica Orta Anadolu/Kapadokya/Türkiye
Cappadocia II Pontica Orta Anadolu/Kapadokya/Türkiye
Pontus Polemoniacus Pontica Pontus Polemoniacus Pontica Trabzon/Karadeniz bölgesi/Türkiye
Armenia minor Pontica Armenia I Pontica Türkiye'nin doğusu
Armenia II Pontica Türkiye'nin doğusu
Cilicia Cilicia Oriens Cilicia I Oriens Doğu Akdeniz bölgesi/Türkiye
Cilicia II Oriens Doğu Akdeniz bölgesi/Türkiye
Isauria Oriens Isauria Oriens Orta Akdeniz bölgesi/Türkiye
Creta et Cyrene Creta Moesia Creta Macedonia Girit adası
Libya superior Oriens Libya superior Aegyptus Libya'nın kuzey doğusu
Libya inferior Oriens Libya inferior Aegyptus Mısır'ın kuzey batısı
Cyprus Cyprus Oriens Cyprus Oriens Kıbrıs
Dalmatia Dalmatia Pannonia Dalmatia Pannonia Dalmaçya, Bosna
Epirus Epirus Vetus Moesia Epirus Vetus Macedonia Yunanistan'ın kuzey batısı
Galatia Galatia Pontica Galatia salutaris Pontica Orta Anadolu/Türkiye
Galatia Pontica Orta Anadolu/Türkiye
Pisidia Pontica Pisidia Pontica Güney Anadolu/Türkiye
Lycaonia Pontica Güney Anadolu/Türkiye
Gallia Belgica Belgica I Gallia Belgica I Gallia Mosel nehri bölgesi/Fransa/Almanya/Lüksemburg
Belgica II Gallia Belgica II Gallia Belçika, Marne nehrine kadar Kuzey Fransa
Gallia Lugdunensis Sequania Gallia Maxima Sequanorum Gallia Batı ve Doğu İsviçre, Yura Dağlığı
Lugdunensis I Gallia Lugdunensis I Gallia Burgonya/Fransa
Lugdunensis II Gallia Lugdunensis II Gallia Normandiya/Fransa
Lugdunensis III Gallia Bretanye/Fransa, Loire nehrinin güney bölgesi
Senonia Gallia Paris, Orléans/Fransa
Gallia Narbonensis Narbonensis Viennensis Narbonensis I Septem Provinciae Languedoc/Fransa
Viennensis Viennensis Viennensis Septem Provinciae Rhône Vadisi/Fransa
Narbonensis II Septem Provinciae Var/Fransa, Vaucluse, Drôme Departmanı/Fransa
Germania Inferior Germania II Gallia Germania II Gallia Maas bölgesi/Fransa/Belçika/Hollanda
Germania Superior Germania I Gallia Germania I Gallia Alsas'ın kısımları/Fransa,Almanya'nın
Renanya-Palatina ve Baden-Württemberg eyaletleri
Italia (önceleri eyalet sayılmıyordu) Venetia et Histria Italia Venetia et Histria Italia annonaria Venedik bölgesi ve İstria/İtalya
Aemilia et Liguria Italia Aemilia Italia annonaria Batı Emilia-Romagna bölgesi/İtalya
Liguria Italia annonaria Ligurya/İtalya
Flaminia et Picenum Italia Flaminia et Picenum annonarium Italia annonaria Doğu Emilia-Romagna bölgesi/İtalya
Picenum suburbicarium Italia suburbicaria Marche/İtalya
Tuscia et Umbria Italia Tuscia et Umbria Italia suburbicaria Toskana, Umbria/İtalya
Valeria Italia Valeria Italia suburbicaria Roma'nın kuzey doğusu/İtalya
Campania et Samnium Italia Campania Italia suburbicaria Campania/İtalya
Samnium Italia suburbicaria Abruzzo, Molise/İtalya
Apulia et Calabria Italia Apulia et Calabria Italia suburbicaria Apulia/İtalya
Lucania et Bruttii Italia Brutti et Lucania Italia suburbicaria Calabria, Basilicata/İtalya
Lusitania Lusitania Hispania Lusitania Hispania Portekiz, Ekstremadura/İspanya
Lycia et Pamphylia Pamphylia Asiana Pamphylia Asiana Türkiye'nin doğu Akdeniz bölgesi
Lycia Asiana Türkiye'nin batı Akdeniz bölgesi
Macedonia Macedonia Moesia Macedonia Macedonia Yunanistan'ın kuzeyi
Macedonia salutaris Macedonia  
Epirus Nova Moesia Epirus nova Macedonia Arnavutluk
Thessalia Moesia Thessalia Macedonia Bulgaristan/Sırbistan arası
Mauretania Tingitana Mauretania Tingitana Hispania Mauretania Tingitana Hispania Fas'ın kuzeyi
Mauretania Caesariensis Mauretania Caesariensis Africa Mauretania Caesariensis Africa Cezayir'in Kuzeyi
Mesopotamia Mesopotamia Oriens Mesopotamia Oriens Kuzey Irak
Osrhoene Oriens Suriye, Fırat'ın doğusundaki bölgeleri
Moesia Inferior Moesia Inferior Thracia Moesia II Thracia Bulgaristan'ın Kuzeyi
Scythia Thracia Scythia Thracia Romanya'nın Karadeniz bölgesi
Moesia Superior Moesia Superior Moesia Moesia I Dacia Güney Sırbistan
Dacia Moesia Dacia ripensis Dacia Bulgaristan'ın kuzey batısı
Dacia mediterranea Dacia Bulgaristan'ın güney batısı
Praevalitana Moesia Praevalitana Dacia Karadağ
Dardania Moesia Dardania Dacia Kosova ve Makedonya
Noricum Noricum ripense Pannonia Noricum ripense Pannonia Güney Bavyera/Almanya
Noricum mediterraneum Pannonia Noricum mediterraneum Pannonia Batı Avusturya
Numidia Numidia Cirtensis Africa Numidia Africa Kuzey doğu Cezayir
Numidia Militiane Africa
Pannonia Superior Pannonia Superior Pannonia Pannonia I Pannonia Doğu Avusturya
Savia Pannonia Savia Pannonia Hırvatistan
Pannonia Inferior Pannonia Inferior Pannonia Pannonia II Pannonia Voyvodina
Valeria ripensis Pannonia Valeria ripensis Pannonia Batı Macaristan
Raetia Raetia Italia Raetia I Italia annonaria Graubünden kantonu/İsviçre, Vorarlberg eyaleti,
Kuzey Tirol'un batısı/Avusturya
Raetia II Italia annonaria Iller, Tuna ve Inn nehirleri arasında
Alp Dağlığı eteklerindeki bölge
Sardinia et Corsica Sardinia Italia Sardinia Italia suburbicaria Sardunya/İtalya
Corsica Italia Corsica Italia suburbicaria Korsika/Fransa
Sicilia Sicilia Italia Sicilia Italia suburbicaria Siçilya/İtalya
Syria Coele Syria Coele Oriens Suriye Oriens Suriya'nin Akdeniz bölgesi
Syria salutaris Oriens Orta Suriye
Syria Euphratensis Oriens Suriye, Fırat'ın batı kıyısı
Syria Phoenice Syria Phoenice Oriens Phoenice Oriens Lübnan
Phoenice Libanesia Oriens Güney Suriye
Syria Palaestina Syria Phoenice Oriens Palaestina I Oriens Filistin
Palaestina II Oriens Filistin
Palaestina salutaris Oriens Sina Yarımadası
Tarraconensis Tarraconensis Hispania Tarraconensis Hispania İspanya'nın kuzey doğusu
Carthaginiensis Hispania Carthaginiensis Hispania İspanya'nın güneydoğusu
Gallaecia Hispania Gallaecia Hispania Galiçya
Insulae Baleares Hispania Insulae Baleares Hispania Balear Adaları/İspanya
Thracia Europa Thracia Europa Thracia Doğu Trakya/Türkiye
Thracia Thracia Thracia Thracia Güney Bulgaristan
Haemimontus Thracia Haemimontus Thracia Güneydoğu Bulgaristan
Rhodope Thracia Rhodope Thracia Kuzey doğu Yunanistan