Dede Cöngi

Dede Cöngi Efendi, 16. Yüzyıl’da Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşamış fakih. Dede Halife ve Kara Dede lakaplarıyla da tanınır. Eserlerini cönk denilen defterlere yazdığı için bu isimle anılır olmuştur.

Dede Cöngi
Doğum Kemâlüddin İbrahim bin Yahşî (veya Bahşî)
Doğrum tarihi bilinmiyor
Sonusa, Amasya
Ölüm 1567
Bursa, Osmanlı İmparatorluğu
Diğer ad(lar)ı Kara Dede
Meslek Fakih

YaşamıDüzenle

Amasya’nın Uluköy köyünde doğmuştur.

1514 yılına dek debbağ adı verilen bir tür dericilik mesleğiyle uğraşmıştır. Daha sonra Arap edebiyatında ve Hanefilik mezhebine göre tefsir ile fıkıh alanlarında eğitim almıştır. Eğitimini tamamladıktan sonra Bursa Beyazıt Paşa Medresesi, Tire Kara Kadı Medresesi, Merzifon Sultaniyesi, Halep Hüsrev Paşa Medresesi'sinde müderris ve müftü olarak hizmet vermiştir. 1558'de Kefe’de kadılık yapmaya başlamıştır.[1]

1565'te Bursa’ya dönmüş ve 2 yıl sonra vefat etmiştir.

Dede Cöngi, debbağlık yaptığı için esnaflığı ve esnaf çevrelerini iyi tanıyordu. Hatta Ahi teşkilâtına da üyeydi. Diğer yandan fıkıhta uzmanlaştığı için ulema sınıfında tanınıyor ve saygın biri olarak kabul ediliyordu.

En önemli eseri eseri olarak kabul edilen eser Siyasetü’ş-Şer’iyye’dir.[2]

EserleriDüzenle

  • Haşiye alâ Haşiyeti’l Hayâli al Şerhi’l-Akaid
  • Haşiye alâ Şerhi’l Cami
  • Haşiye alâ Şerhi’l-İsagucî li’l- Kâtî
  • Haşiye alâ Şerh’il-İzzî fi’t-Tasrîf li’t-Teftazan
  • Kitab-ı Dede Cöngi
  • Lüccetü’l-fevâ’id
  • Risale fi emvali beyti’l-mâl ve aksamihâ ve ahkâmiha ve masarafiha (I. Süleyman'ın oğlu Şehzade Mustafa'ya ithaf edilmiştir.)
  • Risale fi’l-benc ve’l-haşiş ve tahrîmihâ
  • Risaleti’l Vaz
  • Siyasetü’ş-Şer’iyye

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi" (PDF). ss. 76, 77. 24 Kasım 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2015. 
  2. ^ Erel, Zeynep Gül (Eylül 2012). "Dede Cöngi'nin Risalet'üs Siyaset'üş-Şer'iyye'si ve Tercümeleri Üzerinden 16. Yüzyıl ve 19. Yüzyıl Bağlamında Analizi" (PDF). İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi. 24 Kasım 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2015.