Ceneviz lehçesi

Ceneviz lehçesi (Ligurya: Zeneize) diğer Gallo-İtalik dilleri olan Piemontça, Lombardca ve Emiliano dili ile geleneksel olarak ilişkilendirilen bir Romen dilidir.[1] Ceneviz lehçesi 14. yüzyıldan beri Cenova Cumhuriyeti sakinlerinin konuştuğu dile dayanır.[2]

Ceneviz lehçesi
Zeneise
Ana dili olanlar  İtalya
 Fransa
 Monako
 Arjantin
Bölge
Konuşan sayısı 350.000  (2016)
Dil ailesi
Yazı sistemi Latin (Ligurya alfabesi)
Dil kodları
ISO 639-2 roa
ISO 639-3 lij
Ligure-Ligurian-map.svg
Avrupa kıtasında Ceneviz lehçesinin konuşulduğu yerler

Ceneviz lehçesi Avrupa Bölgesel Diller ve Azınlık Dillerini Koruma Antlaşması ile birlikte resmî bir azınlık dili kabul edilse de, 2008 yılından beri UNESCO'nun Tehlike Altındaki Dünya Dilleri Atlası'nda yer almaktadır.[2]

KullanımıDüzenle

Tüm çeşitleri ile değerlendirilen Ligurya, Lunigiani lehçelerinin kendi özelliklerini aldığı Sarzana şehri çevresinde ve hemen hemen tüm Ligurya'da konuşulmaktadır.[2]

Ligurya’da gelince, geleneksel dilbilimsel kullanımlarla ilgili 2006 ISTAT verilerine göre bölgede ikamet edenlerin sadece %8,3’ü "lehçeyi" konuşmayı tercih etmektedir ve %19,6 hem lehçe hem de İtalyaca’yı beraber kullanmaktadır.[3]

ÖğretimiDüzenle

Monako Prensliği'nde geleneksel olarak Monakoca adı verilen bir batı Ligurya türü konuşulmaktadır.[2] Monaco’da resmi bir dil olmamasına rağmen (1961'den beri Monaco’nun resmî dili Fransızca’dır) Monakoca okullarda 8 yıl boyunca öğretilmektedir.[2]

Diğer dillere etkisiDüzenle

Buenos Aires olan bulunan Ligurya dili konuşan topluluklar şehirde konuşulan Lunfardo argosunda ve daha genel olarak Rioplatense İspanyolcasında da önemli izler bırakmıştır.

  Ceneviz   İtalyanca  Piemontça   İspanyolca   Portekizce   Katalanca   Sardunyaca   Korsikaca
primmaveia primavera prima primavera primavera primavera beranu veranu/primavera
domenega domenica dumìnica domingo domingo diumenge domìniga dumènica
zenâ gennaio gené janvier enero gener ghennàrgiu ghjennaghju
eutto otto eut ocho oito vuit oto ottu
òmmo uomo òm hombre homem home òmine omu
ascordâse scordare/ dimenticare dësmentié olvidar esquecer oblidar ismentigare/olvidare scurdassi
cösa cosa còsa cosa coisa cosa cosa cosa
nio nido ni nido ninho niu niu nidu
teito tetto coert techo tecto sostre teulado tettu
freido freddo frèid frío frio fred fritu fretu
ceuve piovere pieuve llover chover ploure pròere piove
graçie grazie mersì/grassie gracias obrigado gràcies gràtzias grazie
gexa chiesa gesia iglesia igreja església crèsia ghjesgia
rosso rosso ross rojo vermelho vermell/roig ruju rossu
giano giallo giàun amarillo amarelo groc grogu giallu
gianco bianco bianch blanco branco blanc biancu/arbu biancu
sciô fiore fior flor flor flor frore fiore
fæña farina farin-a harina farinha farina farina/arina farina
moæ madre mare madre mãe mare mama mamma/madre
lalla zia magna tía tia tia tia zìa

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Azaretti, Emilio. L'evoluzione dei dialetti liguri esaminata attraverso la grammatica storica del ventimigliese. Sanremo, İtalya: Casabianca. 
  2. ^ a b c d e Lewis, Paul (2016). Ethnologue: Languages of the world (16. bas.). Dallas, Texas: SIL International. ISBN 978-1556712166. 
  3. ^ "Relativi agli usi linguistici tradizionali" (PDF). Istituto nazionale di statistica (İtalyanca). 30 Eylül 2007 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2021. 

Kitaplar ve MakalelerDüzenle

  • Azaretti, Emilio (1977). L'evoluzione dei dialetti liguri esaminata attraverso la grammatica storica del ventimigliese (İtalyanca). San Remo. 
  • Beniscelli, Alessio (2002). Liguria (İtalyanca). Torino: Libero di Scrivere. ss. 196-225. 
  • Costa, Carlo (1993). Grammatica genovese (İtalyanca). Rapallo: Tigullio-Bacherontiusyer. 
  • Costa, Carlo (2006). Zeneise Riso Ræo: Vocabolario Genovese-Italiano (İtalyanca). Cenova. 
  • Parodi, Emilio (2006). Studi liguri: Archivio Glottologico Italiano di XIV/XVI-1898/1905 (İtalyanca). Torino. ss. 1-161. 
  • Pellegrini, Gianno (1961). Contributo allo studio dell'influsso arabo in Liguria (İtalyanca). Cenova. ss. 17-95.