Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi

Türkiye'de bir siyasî parti (1958-1969)
(CKMP sayfasından yönlendirildi)

Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi, 16 Ekim 1958'de Cumhuriyetçi Millet Partisi ile Türkiye Köylü Partisi'nin birleşmesiyle kurulan siyasi parti. Kurucuları arasında Osman Bölükbaşı, Ahmet Tahtakılıç, Hasan Koçdemir, Enis Akaygen ve Suphi Batur yer alır. CMP Genel Başkanı Osman Bölükbaşı yeni partinin de başkanı seçildi. CKMP, 1961 genel seçimlerinde %14 oy alarak CHP ve AP'den sonra üçüncü parti olmuştur. 1962 yılında kurucusu ve genel başkanı Osman Bölükbaşı istifa ederek partiden ayrılmıştır. 1965'te Alparslan Türkeş ile birlikte "Ondörtler"in çoğu partiye girmiştir. Aynı yıl Alparslan Türkeş genel başkan seçilmiştir. 1969'da Milliyetçi Hareket Partisi adını almıştır.

Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi
Kısaltma CKMP
Genel başkan Osman Bölükbaşı (1958-1962)
Hasan Dinçer (1962-1964) (vekaleten)
Ahmet Oğuz (1964-1965)
Alparslan Türkeş (1965-1969)
Kurucu Osman Bölükbaşı
Kuruluş tarihi 16 Ekim 1958
Kapanış tarihi 9 Şubat 1969
Öncülü Cumhuriyetçi Millet Partisi
Türkiye Köylü Partisi
Ardılı Nasyonal Aktivitede Zinde İnkişaf
Milliyetçi Hareket Partisi
İdeoloji Milliyetçilik
Türkçülük-Turancılık
Siyasi pozisyon Aşırı sağ

KuruluşuDüzenle

Partiyi oluşturan paydaşlardan Cumhuriyetçi Millet Partisi; 1948 yılında hem iktidarda olan Cumhuriyet Halk Partisi’ne (CHP) hem de muhalefette olan Demokrat Parti'ye (DP) karşı, Fevzi Çakmak liderliğinde kurulmuş olan Millet Partisi’nin 1954 yılında kapatılması sonucunda, aynı yıl Osman Bölükbaşı’nın liderliğinde tesis edilmişti.[1]

Diğer paydaş Türkiye Köylü Partisi, 19 Mayıs 1952'de DP'den ayrılan bir grup tarafından kuruldu. Kurucuları Remzi Oğuz Arık, Cezmi Türk, Tahsin Demiray, Yusuf Ziya Eker ve Süreyya Endik'ti. Arık partinin genel başkanlığına, Ethem Menemencioğlu da fahri genel başkanlığına seçildi. Programında köylünün yaşam düzeyini yükseltmeyi ve tarımsal kalkınmaya ağırlık vermeyi amaçlayan Türkiye Köylü Partisi, 2 Mayıs 1954'te yapılan genel seçimlerde oyların ancak yüzde 0,53'ünü alabildi ve milletvekili çıkaramadı. 27 Ekim 1957 genel seçimlerine de katılmadı.

16 Ekim 1958'de Cumhuriyetçi Millet Partisi ile Türkiye Köylü Partisi birleşerek Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi'ne dönüştü. Partinin genel başkanlığına da Osman Bölükbaşı getirildi.

BölünmesiDüzenle

Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi, 27 Mayıs Darbesi (1960) sonrası süreçte CHP ile birlikte mevcudiyetini devam ettiren diğer önemli siyasi parti konumunu elde etti.[1] Darbeden sonra kurulan Kurucu Meclis'te 25 üye ile temsil edilen ve ikinci parti durumunda olan CKMP, 15 Ekim 1961'de yapılan genel seçimlerde oyların yüzde 14'ünü alarak 54 milletvekili çıkardı ve üçüncü parti oldu. Seçim sonrasında İsmet İnönü başkanlığında kurulacak koalisyon hükümetine katılıp katılmama konusunda çıkan tartışmalarda Bölükbaşı hükümete katılmaya karşı çıkarak genel başkanlıktan istifa etti ve yerine vekaleten Hasan Dinçer getirildi.. CKMP 1962'de İnönü'nün kurduğu ikinci koalisyon hükümetine altı bakanla katıldı. Bu durum parti yönetiminde anlaşmazlıklara yol açtı. Bölükbaşı bir grup milletvekili ile birlikte partiden ayrıldı ve 13 Haziran 1962'de Millet Partisi'ni kurdu. CKMP, 17 Kasım 1963'teki yerel seçimlerde oyları gerileyince koalisyonun diğer küçük ortağı olan Yeni Türkiye Partisi (YTP) ile paralel bir reaksiyon göstererek 27 Kasım 1963'te ikinci İnönü koalisyonundan ayrılarak hükümetin düşmesine neden oldu.

CKMP'den MHP'ye GeçişDüzenle

CKMP, 1963 seçim sonuçlarının da gösterdiği üzere, Bölükbaşı’nın ayrılmasından sonra oldukça kan kaybetmişti. Bu gelişmeler karşısında parti yönetimi gittikçe zayıflayan CKMP'nin güçlenmesi için yeni girişimlerde bulundu. 22-23 Şubat 1964'te Alparslan Türkeş yanlısı bir grubun partiye katılmasından sonra kongreye gidildi ve genel başkanlığa Ahmet Oğuz getirildi. 31 Mart 1965'te de, 27 Mayıs Darbesi'nden sonra Milli Birlik Komitesi'nde yer alıp daha sonra tasfiye edilen Ondörtler'den Alparslan Türkeş, Muzaffer Özdağ, Rıfat Baykal, Ahmet Er ve Dündar Taşer partiye katıldılar. Bunları 19 Haziran 1965'te Mustafa Kaplan, Fazıl Akkoyunlu, Şefik Soyuyüce ile Numan Esin izledi. 20 Şubat 1965'te Suat Hayri Ürgüplü başkanlığında kurulan koalisyon hükümetine katılan CKMP'nin yönetimi, Türkeş ve yandaşlarının eleştirilerine hedef oldu. Bunun üzerine Ahmet Oğuz genel başkanlıktan istifa etti ve toplanan olağanüstü kongrede Alparslan Türkeş genel başkan seçildi (1 Ağustos 1965). Parti içinde Türkeş’in yönetimi ele geçirmesine muhalif isimler CKMP’den ayrılmaya başladılar (6 milletvekili ve senatör); bu kopmalara karşı Türkeş de emekli askerleri ve 1944’ten beri bağlantısını sürdürdüğü Türkçü çevreleri partiye girmeye teşvik etti.[2]

CKMP, 10 Ekim 1965'te yapılan genel seçimlerde oyların yüzde 2,24'ünü alarak 11 milletvekili çıkardı.

CKMP'nin 8-9 Şubat 1969 tarihlerinde Adana'da yapılan olağanüstü kongresinde delegelerin büyük desteğini alan "Milliyetçi Hareket Partisi" adı kabul edilmiştir. Büyük kongreden sonra toplanan ilk genel idare kurulunda partinin amblemi "Üç Hilâl" olarak kararlaştırılmış ve aynı toplantıda MHP Gençlik Kolları için de "Hilâl içinde Bozkurt" amblemi benimsenmiştir.

Nasyonal Aktivitede Zinde İnkişafDüzenle

1969'da İzmir'de eski CKMP üyelerinden müteşekkil bir grubun "Nasyonal Aktivitede Zinde İnkişaf" (NAZİ) adında bir dernek kurmasıyla Türkiye'de neo-Nazi bir teşkilat mevcut oldu. Derneğin iki savaş birimi vardı. Üyeleri SA üniformaları giydi ve Hitler selamını kullandı. Liderlerinden biri (Gündüz Kapancıoğlu) 1975'te MHP'ye tekrar kabul edildi.[3]

Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi ve seçimlerDüzenle

Genel seçimlerDüzenle

Türkiye Büyük Millet Meclisi
Seçim Oy Oran Sandalye
1961 1,415,390 %13.95
54 / 450
1965 208,696 %2.24
11 / 450

Yerel seçimlerDüzenle

Seçim İl Genel Meclisi Belediye
Oy %
1963 292,596 %3.06 8
1968 90,816 %1 6

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b Ferit Salim Sanlı (2017). "Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisinden Milliyetçi Hareket Partisine Tarihsel Süreç, İdeoloji ve Politika (1960-69)" (PDF). Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2020.  68. harf sırasında bulunan |yayıncı= parametresi line feed character içeriyor (yardım)
  2. ^ Örgüt ve Strateji:1965-1980 Arasında Milliyetçi Hareket Partisi (PDF). insanvetoplum.com. 
  3. ^ Jürgen Roth ve Kamil Taylan: Die Türkei – Republik unter Wölfen. Bornheim-Merten, s. 119