Bretton Woods Konferansı

Bretton Woods Konferansı, resmî olarak Birleşmiş Milletler Para ve Finans Konferansı, dünyadaki önde gelen ülkelerin çoğunun temsilcileri yeni bir uluslararası para sistemi yaratmak amacıyla 1944’te New Hempshire eyaletinin Bretton Woods kasabasında bir araya getiren konferanstı.[1] Konferans, 1944'ten 1971'e kadar yürürlükte kalacak Bretton Woods sistemini kurdu, ve Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) ve daha çok Dünya Bankası olarak bilinen Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası'nın kurulmasıyla sonuçlandı.[2]

Bretton Woods sistemi çerçevesinde Amerika Birleşik Devletleri dışındaki ülkelerin merkez bankalarına kendi paralarıyla dolar arasında sabit bir kur sürdürmeleri görevi verildi.[2]

Bu dönemde, küresel ticaret büyümekteydi. Bu yüzden istikrarlı döviz kurları veya kurların önceden tahmin edilmesini sağlayabilen uluslararası kuruluşlara duyulan gereksinim de arttı.[2]

Konferansın arka planıDüzenle

Bu konferansın toplanmasından önce dünya ekonomisi altın standardına bağlı olarak işlemekteydi.[2] Bu sistemin altında her ülkenin parası belirli bir değer karşılığında altına çevrilebiliyordu.[2] Söz konusu sistem döviz kurlarının da sabit olmasına yol açtı. Sabit döviz kuru uygulaması dalgalı kurların getirdiği belirsizlikleri ortadan kaldırdığı için dünya ticaretini teşvik ettiyse de altın standardı uygulandığında ülkeler, kendi para arzlarını kontrol edemiyorlardı; ve ülkeler altın üretimindeki artış hızından büyük ölçüde etkileniyordu.[2] Altın üretiminin düşük olduğu 1870’lerde ve 1880’lerde dünyadaki altın arzı ekonomik büyümeye ayak uyduramayacak kadar yavaş yükselmesiyle deflasyon doğdu.[2] 1890'larda ise Alaska’da ve Güney Afrika’da altın bulunmasıyla dünyada enflasyon görülmeye başlandı.[2]

Birinci Dünya Savaşı ertesinde altın standardının canlandırılmasına çalışıldı; fakat, 1930’lardaki Büyük Bunalım bu yoldaki çabaları tümüyle boşa çıkardı. Amerika Birleşik Devletleri o sıralarda dünyadaki imalat kapasitesinin yarısından fazlasına sahip olduğu ve altın stoklarının çoğunu elinde bulundurduğu için liderler dünyadaki paraların dolara bağlanmasına ve doların da onsu (31,01 gram) 35 sentten altına çevrilebilmesine karar verdiler.

Bretton Woods sistemi çerçevesinde Amerika Birleşik Devletleri dışındaki ülkelerin merkez bankalarına kendi paralarıyla dolar arasında sabit bir kur sürdürmeleri görevi verildi. Bunu yabacı döviz piyasalarına müdahale ederek gerçekleştirdiler. Bir ülkenin parası dolar karşısında çok yüksek değer kazanırsa o ülkenin merkez bankası dolar karşılığında kendi parasını satıp değerini düşürecekti. Aksine, yerel paranın değeri çok düşük olursa ülke kendi parasını alarak değerini yükseltecekti.

 
Bretton Woods Konferans salonu

Bretton Woods sistemi 1971’e kadar sürdü. Söz konusu yıla gelindiğinde Amerika Birleşik Devletleri’de yaşanan enflasyon ve A.B.D. ticaret açığında süren artış doların değerini düşürmeye başlamıştı. Amerika ödemeler dengeleri olumlu durumda bulunan Almanya ve Japonya’yı paralarının değerini yükseltmeleri için sıkıştırdı; fakat, kendi mallarının fiyatlarının yükselip ihracatlarına zarar vereceğini düşünen bu iki ülke paralarının değerini yükseltmeye pek yanaşmadılar. En sonunda Amerika Birleşik Devletleri sabit değer uygulamaktan vazgeçti ve dolar “dalgalanmaya”, yani diğer paralar karşısındaki değeri değişmeye bırakıldı. Dolar hemen değer yitirdi. Dünya liderleri 1971’de Bretton Woods sistemini canlandırmak için Smithsonian Anlaşması diye adlandırılan sistemi kurmaya çalıştılarsa da bunda başarılı olamadılar. 1973’e gelindiğinde Amerika Birleşik Devletleri ve diğer ülkeler döviz kurlarını dalgalanmaya bırakma kararı aldılar.

AnlaşmalarDüzenle

Bretton Woods Konferansı'nın üç ana sonucu vardı: (1) Amacı döviz kurlarının ve finansal akışların istikrarını teşvik etmek olan IMF 'yi oluşturmak için Anlaşma Maddeleri. (2) Amacı II. Dünya Savaşı'ndan sonra yeniden yapılanmayı hızlandırmak ve özellikle altyapı inşası için borç verme yoluyla ekonomik kalkınmayı teşvik etmek olan IBRD'yi oluşturmaya yönelik Anlaşma Maddeleri. (3) Uluslararası ekonomik işbirliği için diğer tavsiyeler. Konferansın Nihai Senedi bu anlaşmaları ve tavsiyeleri içeriyordu. * Ekonomistler böylece doğan sisteme "gözetimli dalgalanma rejimi" demektedirler ve bu yöntem çerçevesinde çok kez dövizlerin dalgalanmasına izin verilmekle birlikte merkez bankaları ani değişiklikleri önlemek amacıyla müdahale etmektedirler. Büyük ticaret fazlası olan ülkeler değer kazanıp ihracata zarar vermesini önlemek için 1971’de olduğu gibi sık sık kendi paralarını satarlar; bunun aksine, büyük ticaret açığı veren ülkeler de değer kazanıp iç fiyatları yükseltmemsi için kendi paralarını satın alırlar; fakat, özellikle çok büyük ticaret açığı bulunan ülkelerin söz konusu müdahale ile elde edebilecekleri yarar sınırlı kalmaktadır.

Açık pazarları teşvik etmekDüzenle

Bretton Woods Konferansı'nın ardındaki ufuk açıcı fikir, açık pazarlar fikriydi. Konferanstaki kapanış konuşmasında, başkanı ABD Hazine Bakanı Henry Morgenthau, IMF ve IBRD'nin kurulmasının ekonomik milliyetçiliğin sonunu işaret ettiğini belirtti. Bretton Woods Konferansı'nın arkasındaki ikinci fikir, Batılı politik-ekonomik düzenin ortak yönetimiydi; bu, önde gelen endüstriyel demokratik ulusların, sistemi yönetme sorumluluklarının yanı sıra ticaret ve sermaye hareketinin önündeki engelleri azaltması gerektiği anlamına geliyordu.

Konferansın yapısıDüzenle

IMF’yi yaratan Bretton Woods Konferansı dünya piyasasına girebilmek için gerekli parayı sağlayamayacak durumda bulunan ülkelere ödünç para vererek dünya ticaretini ve ekonomik kalkınmasını teşvik edecek biçimde düzenlenmiş çok uluslu bir kurum olan ve daha çok Dünya Bankası olarak bilinen Uluslararası İmar ve Kalkınma Basnkası’nın kurulmasına da yol açtı.[3]

Dünya Bankası sermayesini her üyenin ekonomik önemi oranında yaptığı katkıyla oluşturmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri Dünya Bankası’nın 9,1 milyar dolar tutarındaki kuruluş sermayesinin yaklaşık yüzde 35’ini bağışladı. Dünya Bankası üyeleri diğer ülkelere ödünç verdikleri paraların tümünün geri ödeneceğini ve bu ülkelerin giderek birer ticaret ortağı olacaklarını ummaktadırlar.

Konferansa katılan ülkelerDüzenle

 
Bretton Woods Konferansı Katılımcı Uluslar Bayrağı Vitrini Mount Washington Oteli'ndeki Altın Oda içinde yer almaktadır.
Ülke Delege üyeleri
  Avustralya Leslie Melville, Frederick Wheeler, Arthur Tange
  Belçika Camille Gutt, Georges Theunis, René Boël
  Bolivya René Ballivián Calderón
Şablon:Ülke veri Vargas Era Artur de Sousa Costa, Francisco Alves dos Santos Filho, Roberto de Oliveira Campos
  Hindistan Jeremy Raisman, C. D. Deshmukh, R. K. Shanmukham Chetty
  Kanada James Lorimer Ilsley, Louis St Laurent, Douglas Abbott and Lionel Chevrier
  Şili Luis Álamos Barros
Şablon:Ülke veri Çin Cumhuriyeti (1912–1949) H.H. Kung, Tsiang Tingfu, Kuo Ping-Wen,
  Kolombiya Carlos Lleras Restrepo, Miguel López Pumarejo
  Kosta Rika Francisco de Paula Gutiérrez Ross
  Küba Eduardo I. Montoulieu
  Czechoslovakia Ladislav Feierabend
  Dominican Republic Anselmo Copello
  Ecuador Esteban F. Carbo
  Mısır Sany Lackany Bey
  El Salvador Agustín Alfaro Morán
  Etiyopya Ephrem Tewelde Medhen
  Fransa Pierre Mendès France
  Yunanistan Kyriakos Varvaressos
  Guatemala Manuel Noriega Morales
  Haiti André Liautaud
  Honduras Julián R. Cáceres
  İzlanda Magnús Sigurðsson
  İran Abol Hassan Ebtehaj
  Irak Ibrahim Kamal
  Liberia William E. Dennis Sr.
  Lüksemburg Hugues Le Gallais
  Meksika Eduardo Suárez, Víctor Urquidi
  Hollanda Johan Willem Beyen
  Yeni Zelanda Walter Nash, Edward Coldham Fussell
  Nikaragua Guillermo Sevilla Sacasa
  Norveç Wilhelm Keilhau
  Panama Augusto Guillermo Arango
  Paraguay Celso R. Velázquez
  Peru Pedro Beltrán Espantoso
  Filipinler Andrés Soriano
  Polonya Ludwik Grosfeld
  Güney Afrika S. Frank N. Gie
  Sovyetler Birliği Mikhail Stepanovich Stepanov
  Birleşik Krallık John Maynard Keynes
  Amerika Birleşik Devletleri Henry Morgenthau Jr., Fred Vinson, Dean Acheson, Harry Dexter White
  Uruguay Mario La Gamma Acevedo
  Venezuela Rodolfo Rojas
  Yugoslavya Vladimir Rybar

KaynakçaDüzenle

Kullanılan kaynaklarDüzenle