Baykar Bayraktar TB2

insansız hava aracı

Baykar Bayraktar TB2 (Taktik Blok 2), Türkiye merkezli Baykar Savunma tarafından üretilen İnsansız hava aracıdır. 14 Haziran 2014 tarihinde tam yüklü olarak gerçekleştirilen uçuş testinde 27,030 feet irtifaya çıkmış, 5-6 Ağustos'ta gerçekleştirilen uçuş testinde ise tam yüklü olarak 18,000 feet irtifada 4.040 km yol kat ederek 24 saat, 34 dakikalık uçuş gerçekleştirmiştir.[3][4][5][6][7] 17 Aralık 2015'te iki adet Roketsan MAM-L güdümlü füzesi yüklü şekilde yapılan atış testinde %100 isabet ile hedefleri vurabilmiştir.[8]

Bayraktar TB2
Bayraktar TB2 Runway.jpg
Türü İnsansız hava muharebe aracı
Ulusal köken  Türkiye
Üretici Baykar Savunma
Tasarımcı Baykar Savunma AR-GE
İlk uçuş 29 Nisan 2014
Hizmete giriş 2014–günümüz
Durumu Kullanımda
Ana kullanıcı
Diğer kullanıcılar
  • Azerbaycan Hava Kuvvetleri
  • Ukrayna Hava Kuvvetleri
  • Katar Hava Kuvvetleri
  • Polonya Hava Kuvvetleri
  • Libya Hava Kuvvetleri
  • Üretim aralığı 2014-
    Üretim sayısı 200+ (Mayıs 2021)[1]
    Birim maliyeti $6 milyon (2020)[2]

    Baykar Savunma Ar-Ge ekibi tarafından askeri ve sivil havacılık standartlarına uygun olarak tasarlanan Baykar Bayraktar TB2'nin tüm alt yapısı Türkiye merkezli üretilmiştir.[4] Sistem 2015'te Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girmiştir. Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından gerçekleştirilen Pençe Operasyonları'nda, Suriye İç Savaşı'na müdahalesi süresince yaptığı askerî operasyonlarda ve İkinci Libya İç Savaşı'nda aktif olarak kullanıldı. Ayrıca Azerbaycan Hava Kuvvetleri tarafından 2020 Dağlık Karabağ Savaşı'nda da etkin rol oynadı. Bu operasyonda Azerbaycan Ordusu tarafından etkisiz hale getirilen 772 hedeften 535'i Bayraktar TB2'ler tarafından etkisiz hale getirilmiştir.[9] Bayraktar TB2, Türk ordusunun yanı sıra Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri, Katar Silahlı Kuvvetleri ve Ukrayna Silahlı Kuvvetleri envanterine dahil edildi. Mayıs 2021'de Polonya Türkiye'den 24 adet Bayraktar TB2 satın alacağını açıkladı. Siparişin tamamlanması ile ilk kez bir NATO ve Avrupa Birliği üyesi ülke Bayraktar TB2 silahlı insansız hava aracı almış olacak.

    GelişimDüzenle

    Savunma Sanayi Müsteşarlığı tarafından 2007'de rekabet usulü dahilinde (herhangi bir Ar-Ge desteği olmaksızın[10]) Taktik İnsansız Hava Aracı Sistemi Geliştirme programı başlatılmıştır. Bu program dahilinde Eylül–Ekim 2009'da Bayraktar Taktik İHA Sistemi'nin uçuş testleri (tam otomatik taksi, kalkış, uçuş, iniş, frenleme ve tekrar hangara dönüş) sergilenmiş ve Bayraktar Taktik İHA Sistemi hedeflenen tüm performans ölçütleri başarıyla tamamlamıştır.[11][12]

    Test aşamalarının ardından Ocak 2010'da Savunma Sanayi İcra Kurulu'nda 2 tane Taktik İHA Sistemi için şirket ile kurul arasında sözleşme görüşmelerine başlanmıştır, Ocak 2012'de sözleşmenin imzalanmasının ardından Taktik İHA Geliştirme Projesi programının takvimi çıkarılmıştır ve takvime uygun olarak çalışmalara başlanmıştır. Sözleşmenin imzalanmasının ardından Ağustos 2012'ye kadar yapılan ön tasarım çalışmaları başarılı şekilde sonuçlanmıştır ve seri üretim için temel atılmıştır.

    Ocak 2013'te ilk prototip sistemler geliştirilmiş, bu sistemlerin uçuş testlerine Mart 2014'te başlanmıştır. Testler devam ederken seri üretime geçilmiştir.

    2020 yılında Satcom entegre edilen ve yer kontrol istasyonundan bağımsız uydu kontrollü yeni bayraktarlar TB2S siha olarak adlandırılmıştır.

    GereksinimlerDüzenle

     
    Yer Kontrol İstasyonu Sistemi

    24+ saat havada kalış, 27,000 feet irtifa, 300 km haberleşme yarı çapı temel gereksinimlerdir.[13]

    Üretim kronolojisiDüzenle

    • 8 Haziran 2009 tarihinde Bayraktar Blok A İlk otomatik Uçuş Testi Keşan Askeri Havalimanı'nda tamamlandı.[14][15]
    • 3 Ekim 2009 tarihinde Bayraktar Blok A resmi heyet huzurundaki uçuş testlerini Sinop Havalimanı'nda gerçekleştirdi.
    • 6 Ocak 2010 Savunma Sanayi İcra Kurulu Kararı ile 2 Adet Taktik İHA Sistemi için Baykar ile sözleşme görüşmelerine başlanması kararı alındı.[16]
    • 20 Aralık 2011 tarihinde icra kurulu kararından iki sene sonra sözleşme imzalandı.[17]
    • 6 Ocak 2012 tarihinde Taktik İHA Geliştirme Projesi başladı.
    • 29 Nisan 2014 tarihinde Bayraktar Blok B ilk otomatik uçuş testi tamamlandı.[18][19][20]
    • 14 Haziran 2014 tarihinde Bayraktar Blok B tam yüklü olarak 27,030 feet irtifaya çıkarak Türkiye'deki irtifa rekorunu kırdı.[21]
    • 5-6 Ağustos 2014 tarihinde Bayraktar Blok B tam yüklü olarak 18,000 feet irtifada 4,040 km yol katederek toplam 24 Saat 34 Dakika havada kalarak Türkiye rekorunu kırdı.[22][23]
    • 11 Eylül 2014 tarihinde gerçekleştirilen otomatik uçuş testinde azami hız testleri gerçekleştirildi.[24]
    • 25-28 Eylül 2014 tarihlerinde İstanbul Airshow 2014'te ilk halka açık tanıtımı gerçekleştirildi.[25][26][27]
    • Kasım 2014 içerisinde teslimat hazırlıkları tamamlandı.[28][29][30]
    • 17-22 Kasım 2014 tarihlerinde yürütülen kabul faaliyetleri tamamlandı.[31][32][33][34][35][36][37]
    • Baykar Bayraktar TB2, Denizkurdu tatbikatına katıldı.[38]
    • Baykar Bayraktar TB2, 2. paket teslimatı gerçekleştirildi.[39]
    • Emniyet Genel Müdürlüğü Bayraktar TB2 siparişi için talepte bulundu.[40][41][42][43]
    • 9 Aralık 2015 tarihi itibarıyla ilk 1000 uçuş saati kırımsız bir şekilde tamamlandı.[44]
    • 17 Aralık 2015 tarihinde Roketsan MAM-L milli anti tank güdümlü bombasıyla (cansız muhimmat) tam isabet olan ilk atışını gerçekleştirdi.[45][46][47][48][49][50][51][52]
    • Haziran 2019'da Baykar Bayraktar TB2, 300.000 uçuş saatine ulaşan Türkiye üretimi ilk İHA oldu.[53]

    Bayraktar TB2 Satcom İle İlk Uçuşunu Yaptı

    Teknik özelliklerDüzenle

     
    Bayraktar Taktik İHA Saroz Körfezi üzerinde güneşin doğusu esnasında 18,000 feet irtifada kuyruk kamerasında alınmış görüntü

    Genel özelliklerDüzenle

    • Mürettebat: yok
    • Gövde uzunluğu: 6.5 m
    • Kanat açıklığı: 12 m
    • Toplam Kalkış Ağırlığı: 650 kg
    • Faydali Yük Ağırlığı: 150 kg[54]
    • Motor: 1× Rotax 912 İçten Yanmalı Enjeksiyonlu Motor, 100 Beygir

    PerformansDüzenle

    • Azami hız: 135 Knot
    • Olağan Seyir Hızı: > 70 knot
    • Servis irtifası: 27,000 feet
    • Havada Kalış Süresi: > 24 Saat
    • Harekât yarıçapı: 300 km

    SilahlarDüzenle

    • Aşağıdaki lazer güdümlü mühimmatların taşınması için 4 tane yükleme noktasına sahiptir.

    Birleşik Krallık Savunma Sekreterliği Başkanı Ben Wallace yaptığı bir açıklamada, Bayraktar TB2'lerin Suriye, Libya ve başka yerlerde yüzlerce zırhlı aracın ve hatta hava savunma sistemlerinin imhasından sorumlu olduğunu, söylenen kayıp rakamlarının yarısının bile doğru olduğu kabul edilirse Türk İHA'larının 'oyunu değiştirdiği'ni söyledi.[64][65]

    IHS Markit'te analistlik yapan Emre Çalışkan Türk İHA'larının Suriye, Libya ve Dağlık Karabağ'daki Rus savunma sistemlerine karşı kendilerini takdire şayan bir şekilde kanıtladığını ve 'game-changer' olduğunu söyledi.[66]

    The Guardian'daki bir haberde TB2'lerin bölgedeki askeri dengeyi hızla değiştirdiği söylendi.[67]

    Ortadoğu Enstitüsü Terörizm ve Aşırılıkla Mücadele Programı'nın kıdemli bir üyesi ve yöneticisi olan Charles Lister, Türk insansız hava araçlarının Suriye rejiminin hava savunma sistemlerini imha etmesinin 'emsalsiz' olduğunu söyledi.[68]

    Avrupa Dış İlişkiler Konseyi Kıdemli Politika Üyesi Gustav Gressel, Türkiye ve Azerbaycan tarafından Karabağ Savaşındaki insansız hava araçlarının kullanımının Avrupa'ya endişe vermesi ve onu düşündürmesi gerektiğini söyledi.[69]

    Petrimazepa bir yazısında TB2'lerin başarılı profilini çizdi ve Karabağ savaşındaki taktiklerin Ukrayna için de faydalı olabileceğini söyledi.[70]

    Rus uzman A. Goodwin bir röportajda ''Bayraktarların savunmasızlığı, 2. Dünya Savaşı'nın başındaki uçakların kırılganlığı ile karşılaştırılabilir, bu yüzden onları vurmak zor değil” dedi.[71]

    KullanıcılarDüzenle

     
    Bayraktar TB2 Kullanıcıları(Koyu Kırmızı). İhracat yapıldı veya yapılacak.Teslimi bekleniyor(Kırmızı)

    PotansiyelDüzenle

    Fotoğraf galerisiDüzenle

    Ayrıca bakınızDüzenle

    Dış bağlantılarDüzenle

    KaynakçaDüzenle

    1. ^ https://www.defenceturk.net/bayraktar-tb2-s-ihanin-teknik-ozellikleri-guncellendi
    2. ^ "Arşivlenmiş kopya". 1 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2020. 
    3. ^ "Bayraktar Taktik İHA rekorlara doymuyor!". 12 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2016. 
    4. ^ a b "Cumhuriyet tarihinde bir ilk!". 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2016. 
    5. ^ Bayraktar Taktik İnsansız Hava Aracı (İHA) Sistemi yeni bir rekora imza atarak 24 saat, 34 dakika uçtu. http://askerhaber.net/2014/08/06/bayraktar-taktik-insansiz-hava-araci-iha-sistemi-yeni-bir-rekora-imza-atarak-24-saat-34-dakika-uctu/ 12 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    6. ^ "İnsansız Hava Aracı'nda Türkiye irtifa rekoru!". 25 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2016. 
    7. ^ Yerli İHA’dan uçuş rekoru! http://www.gazetevatan.com/yerli-iha-dan-ucus-rekoru--665776-gundem/ 12 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    8. ^ Milli İHA’ya yerli füze! http://www.gazetevatan.com/milli-iha-ya-yerli-fuze--895738-gundem/ 20 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    9. ^ "The Fight For Nagorno-Karabakh: Documenting Losses On The Sides Of Armenia And Azerbaijan". Stijn Mitzer. 27 Eylül 2020. 28 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2021. 
    10. ^ Çaldıran'ın yapım öyküsü. Hürriyet. Yalçın Bayer. http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=12609180 12 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    11. ^ ‘Heron’a karşı ‘Çaldıran’. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/12596150.asp 12 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    12. ^ Türk Heron’lar Gabar’da doğdu. http://www.milliyet.com.tr/turk-heron-lar-gabar-da-dogdu/guncel/gundemdetay/04.07.2010/1258874/default.htm 12 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    13. ^ Bayraktar Taktik İHA'sı Sınırların Ötesine Geçti. MSI Dergisi 107. Sayı
    14. ^ İlk uçuş testi video çekim. https://www.youtube.com/watch?v=sbhBpMqdQME 11 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    15. ^ Airport TV Röportaj. https://www.youtube.com/watch?v=w9uhdNIuEjM 1 Nisan 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    16. ^ Savunma Sanayi İcra Kurulu Kararı. http://www.ssm.gov.tr/anasayfa/hizli/duyurular/PressReleases/arsiv/2010/Sayfalar/20100106ssikbasinaciklamasi.aspx 12 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    17. ^ Savunma Sanayi Müsteşarlığı Proje Sayfası http://www.ssm.gov.tr/anasayfa/projeler/Sayfalar/proje.aspx?projeID=157 12 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    18. ^ "Bayraktar Taktik İHA Sistemi ilk otomatik uçuş testi görüntüleri". 16 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2014. 
    19. ^ Dünyanın en gelişmiş İHA'sını Türkler yaptı. http://haber.stargazete.com/guncel/dunyanin-en-gelismis-ihasini-turkler-yapti/haber-880375 6 Ekim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    20. ^ Türkler bunu da yaptı. http://www.sabah.com.tr/Ekonomi/2014/05/08/turkler-bunu-da-yapti 12 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    21. ^ Bayraktar yüksekten uçuyor! http://kokpit.aero/bayraktar-rekor-kirdi 12 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    22. ^ Bayraktar havada bir günü devirdi! http://kokpit.aero/bayraktar-24-saat-rekoru-kirdi?filter_tag=bayraktar 11 Şubat 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    23. ^ "05-06 Ağustos 2014 İrtifa Rekoru Uçuş Testi Görüntüleri". 21 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2014. 
    24. ^ Azami hız testi. http://www.youtube.com/watch?v=1DKR7e8KYUY&feature=youtu.be
    25. ^ "TRT Teknoloji Kanalı Röportaj". 18 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2014. 
    26. ^ TRT Haber Kanalı Röportaj
    27. ^ "Ulusal Kanal TV Çekimi". 31 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2014. 
    28. ^ Bayraktar İHA teslimata hazırlanıyor http://kokpit.aero/bayraktar-iha-teslimata-hazirlaniyor 9 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    29. ^ Gece uçan ne? http://kokpit.aero/gece-ucusu-yapan-iha 12 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    30. ^ İlk milli İHA’lar teslime hazır. http://www.gazetevatan.com/ilk-milli-iha-lar-teslime-hazir-696958-gundem/ 9 Nisan 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    31. ^ Milli İHA kabul testlerini geçti. http://www.gazetevatan.com/milli-iha-kabul-testlerini-gecti-700330-gundem/ 4 Aralık 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    32. ^ Bayraktar'a TSK'dan kabul. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/27641192.asp 27 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    33. ^ Ve karar verildi! http://www.gazetevatan.com/ve-karar-verildi--700143-ekonomi/ 27 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    34. ^ Türk malı insansız hava aracı Bayraktar'a tam not. http://www.zaman.com.tr/ekonomi_turk-mali-insansiz-hava-araci-bayraktara-tam-not_2259848.html 27 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    35. ^ Bayraktar Taktik İnsansız Hava Aracı kabul edildi. http://www.sabah.com.tr/ekonomi/2014/11/24/bayraktar-taktik-insansiz-hava-araci-kabul-edildi 27 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    36. ^ Bayraktar İHA'ya tam not. http://www.milliyet.com.tr/bayraktar-iha-ya-tam-not/ekonomi/detay/1974282/default.htm 19 Aralık 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    37. ^ Göreve hazır! http://www.haberturk.com/ekonomi/teknoloji/haber/1008790-goreve-hazir 24 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    38. ^ Göçmenleri ölümden İHA’lar kurtaracak. http://www.gazetevatan.com/gocmenleri-olumden-iha-lar-kurtaracak-788083-gundem/ 29 Temmuz 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    39. ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2015. 
    40. ^ "Emniyet Genel Müdürlüğü İnsansız Hava Aracı alıyor!". 22 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2015. 
    41. ^ Emniyete yerli İnsansız Hava Aracı. http://www.milliyet.com.tr/emniyete-yerli-insansiz-hava-araci-gundem-2105701/ 25 Ağustos 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    42. ^ Emniyete yerli İnsansız Hava Aracı. http://www.aksam.com.tr/siyaset/emniyete-yerli-insansiz-hava-araci/haber-435009 22 Ağustos 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    43. ^ Emniyete İHA takviyesi. http://www.aa.com.tr/tr/rss/578977--emniyete-iha-takviyesi
    44. ^ 1000 saat tamamlandı! http://kokpit.aero/gokyuzunde-bin-saat 12 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    45. ^ Milli İHA’ya yerli füze! http://www.gazetevatan.com/milli-iha-ya-yerli-fuze--895738-gundem/ 20 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    46. ^ Yerli İHA yerli roket attı http://www.hurriyet.com.tr/yerli-iha-yerli-roket-atti-40028737 21 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    47. ^ Milli İHA Bayraktar silahlandı http://www.sabah.com.tr/ekonomi/2015/12/18/milli-iha-bayraktar-silahlandi 21 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    48. ^ Bayraktar TB2 Roketsan’ın UMTAS Füzesi’ni attı http://kokpit.aero/bayraktar-yerli-fuze-atti 20 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    49. ^ Milli İHA’ya yerli füze! http://www.milliyet.com.tr/milli-iha-ya-yerli-fuze--gundem-2165666/ 21 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    50. ^ Yerli İHA Bayraktar, ilk roketli denemesini yaptı http://www.cumhuriyet.com.tr/video/video_haber/450232/Yerli_iHA_Bayraktar__ilk_roketli_denemesini_yapti.html 22 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    51. ^ Yerli İHA Bayraktar yerli roket attı http://www.sozcu.com.tr/2015/gundem/yerli-iha-bayraktar-yerli-roket-atti-1011913/ 21 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    52. ^ Yerli İHA Bayraktar, ilk roketli denemesini yaptıhttp://www.zaman.com.tr/gundem_yerli-iha-bayraktar-ilk-roketli-denemesini-yapti_2333428.html 20 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
    53. ^ "Arşivlenmiş kopya". 2 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2019. 
    54. ^ "Kaynak". 8 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
    55. ^ Yerli, Yüzde 100 (18 Aralık 2015). "Milli İHA Bayraktar ile Roketsan UMTAS füze atış testleri yapıldı". yüzde 100 yerli. Erişim tarihi: 7 Haziran 2021. 
    56. ^ millisavunma (3 Haziran 2016). "ROKETSAN MAM-L ve MAM-C". Millisavunma.com. 28 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2021. 
    57. ^ KUNT, Rasim Anıl (25 Mayıs 2017). "CİRİT 2.75" Lazer Güdümlü Füze". DefenceTurk. 8 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2021. 
    58. ^ Alemdar, Ahmet (14 Ocak 2021). "Bayraktar TB2 SİHA yerli akıllı mühimmat BOZOK ile uçtu". DefenceTurk. 14 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2021. 
    59. ^ millisavunma (31 Mart 2019). "TOGAN Havadan Bırakılan Güdümsüz/Düşük Profil Güdümlü Mühimmat". Millisavunma.com. 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2021. 
    60. ^ "Türkiye İHA mühimmatlarını çeşitlendiriyor". www.aa.com.tr. 3 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2021. 
    61. ^ "Kuzgun Modular Joint Ammunition Developed by TÜBİTAK SAGE Displayed". RayHaber | RaillyNews (İngilizce). 25 Eylül 2020. 30 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2021. 
    62. ^ Mehmet, Fatih (3 Mayıs 2019). "Kuzgun Modüler Müşterek Mühimmat". DefenceTurk. 14 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2021. 
    63. ^ "KUZGUN Mühimmatlarının menzilleri açıklandı". 7 Mayıs 2021. 7 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2021. 
    64. ^ "Defence Secretary Ben Wallace gives a speech at the Air and Space Power Conference". GOV.UK (İngilizce). 15 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2021. 
    65. ^ "Turkish drones real threat to enemies: UK defense chief". www.aa.com.tr. 12 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2021. 
    66. ^ "After Big Wins, Interest in Turkish Combat Drones Soars – The Defense Post" (İngilizce). 19 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2021. 
    67. ^ "UK wants new drones in wake of Azerbaijan military success". the Guardian (İngilizce). 29 Aralık 2020. 29 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2021. 
    68. ^ "US security expert: Capabilities of Turkey's drones 'unprecedented'". Middle East Monitor (İngilizce). 5 Mart 2020. 6 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2021. 
    69. ^ Gressel, Gustav (24 Kasım 2020). "Military lessons from Nagorno-Karabakh: Reason for Europe to worry – European Council on Foreign Relations". ECFR (İngilizce). 24 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2021. 
    70. ^ "Ukraine Looks for Applicable Lessons in Latest Karabakh War". Jamestown (İngilizce). 9 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2021. 
    71. ^ "Despite its success, the Turkish Bayraktar TB2 is as vulnerable as a WWII aircraft" (İngilizce). 24 Ekim 2020. 1 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2021. 
    72. ^ "12 yerli İHA, TSK envanterinde! | GAZETE VATAN". www.gazetevatan.com. 2 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2016. 
    73. ^ "Turkish company delivers 6 more drones to army". DailySabah. 14 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2017. 
    74. ^ a b c "Turkish army reinforces air support capability with 8 new armed drones". DailySabah. 22 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2018. 
    75. ^ "Arşivlenmiş kopya". 30 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2019. 
    76. ^ "6 adet SİHA 7 ay erken TSK'ya teslim edildidrones". Airporthaber. 1 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mayıs 2018. 
    77. ^ https://www.defenceturk.net/ukrayna-48-adet-bayraktar-tb2-siha-tedarik-etmek-istiyor
    78. ^ ""Fas'tan Bayraktar TB2 SİHA siparişi" iddiası - Savunmasanayist". 16 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
    79. ^ Yılmaz, Cengizhan (19 Mart 2021). "Suudi Arabistan Türkiye'den SİHA talep ediyor". DefenceTurk. 19 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2021. 
    80. ^ "https://twitter.com/pabriks/status/1401845841904783363". Twitter. 7 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2021.  |başlık= dış bağlantı (yardım)
    81. ^ Haber7. "Japonlar, Türk SİHA'larını almayı düşünen 5 ülkeyi açıkladı". Haber7. 28 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2021. 

    [1]

    1. ^ "Bayraktar TB2 300 Bin Uçuş Saatini Tamamladı". SavunmaSanayiTR. Erişim tarihi: 26 Şubat 2021.