Başkurdistan

Rusya'ya bağlı federe bir Türk cumhuriyeti

Başkurdistan Cumhuriyeti (Başkurtça: Башҡортостан Республикаһы - Başqortostan Respublikahı); (Rusça: Республика Башкортостан - Respublika Başkortostan), ya da (halk ağzında) Башкирия - Başkiriya), Rusya'ya bağlı federal bir bölge. İdil Nehri ile Ural Dağları arasında yer alır. Başkenti Ufa şehridir. 2010 nüfus sayımı itibarıyla 4.072.292 nüfusu ile Başkurdistan, Rusya'nın en kalabalık cumhuriyetidir.[9]

Başkurdistan Cumhuriyeti
Республика Башкортостан
Башҡортостан Республикаhы
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Milli Marş: Başkurdistan Cumhuriyeti Devlet Marşı
Konum
Başkurdistan Cumhuriyeti
Başkurdistan
Yönetim
Ülke:  Rusya
Federal Bölge: Volga
Ekonomik Bölge: Ural[1]
Başkent: Ufa
Cumhurbaşkanı: Radiy Habirov[2][3]
Yasama organı: Başkurdistan Cumhuriyeti Devlet Meclisi-Kurultay[4]
Anayasa: Başkurdistan Cumhuriyeti Anayasası[5]
Genel bilgiler
Yüzölçüm:  143.600 km² (55.444 sq mi)
 - Rusya içinde: 30.
Nüfus: 4.071.181 (06/2016)
 - Rusya içinde: 35.
 - Yoğunluk: 28 /km² (73 /sq mi)
Diğer bilgiler
Dili: Rusça, Başkurtça
Kuruluş tarihi: 20,03,1919[6][7]/11.10.1990[8]
Kodu: 02, 102
Resmî
internet sayfası
:
www.bashkortostan.ru

Rusya'daki ilk etnik özerklik olarak Başkurdistan 28 Kasım 1917 tarihinde kuruldu.[10][11][12] 20 Mart 1919'da Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ndeki ilk özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti olan Başkurdistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne dönüştürüldü.[13]

Başkurdistan Anayasası ve Rusya Federasyonu Anayasası uyarınca, Başkurdistan bir devlettir, ancak egemenliği yoktur.[14][15] 11 Ekim 1990'da Başkurdistan Devlet Egemenlik Bildirgesi'ni kabul etti, ancak daha sonra bu kabul geri alındı. 11 Ekim Başkurdistan'da Cumhuriyet Bayramıdır.

CoğrafyaDüzenle

Ülke Asya ile Avrupa'nın birleştiği bölgedir.

Başkurtistan Özerk Cumhuriyeti Güney Urallar'dan batıya doğru, Ağizel ve Kama nehirlerine kadar uzanır. Başkurdistan Cumhuriyeti, federasyon içinde Sverdlovsk Oblastı ve Perm Krayı(kuzey); Udmurtya Cumhuriyeti (kuzeybatı); Tataristan Cumhuriyeti (batı); Orenburg Oblastı (güney/güneybatı), Çelyabinsk Oblastı (doğu) bölge ve cumhuriyetleriyle komşudur. Güney yönünde Kazakistan ile Başkurdistan arasında Orenburg Oblastı yer almaktadır. Cumhuriyet'in yüzölçümü: 143,6 bin  km².

TarihDüzenle

 
Başkurdistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti 1922 yılda

12. yüzyıl. Arap coğrafyacısı El İdrisi’nin bilgilerine göre, kadim Başkurdistan’da Kastra, Mastra, Karukiya, Gurhan ve Nimcan isimli beş şehir olmuştur. Nimcan şehrinin halkı Hazar Kağanlığı, Orta Asya bölgeleri ve İran ile ticari ilişkilerde bulunmuştur. Arapça kaynaklardaki bilgiler, Batı Avrupa haritalarında da yer almaktadır. 1552'de Kazan Hanlığı'nın yıkılmasından sonra Başkurtlar Ruslara karşı birlikte ayaklanmış ancak, 18. yüzyılın sonlarında Rus egemenliğine girmek zorunda kalmışlardır.

Rus İç Savaşı süresi Başkurt Ulusal Hareketi'ni ortaya çıkardı. 28 Kasım 1917'dan 23 Mart 1919'ya kadar, Beyaz Ordu ile Kızıl Ordu arasında kalmış kısa ömürlü Başkurdistan devleti vardı[16].

23 Mart 1919'da Başkurdistan ÖSSC kurulmuştur.

11 Ekim 1990 tarihinde Başkurdistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin Yüksek Sovyeti Başkurdistan Cumhuriyeti Başkurdistan Devlet Egemenliği Deklarasyonu ilan etti. Devlet egemenliği biçimseldi.

2015 yılda Başkurdistan Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatından çıktı.[17].

SiyasetDüzenle

 
Cumhuriyet Yurdu, Başkurdistan'ın hükümet binasıdır.

Başkurdistan hükümetinin Başı (1 Ocak 2015'ten önce bunun unvanı "Cumhurbaşkanı" idi)[18], dört yıllık dönem için halk tarafından seçilir. Cumhuriyet Anayasası'na göre Başkurdistan Cumhuriyeti Başı, ülke halkının ve vatandaşlarının haklarını ve özgürlüklerini garanti altına alır, Başkurdistan Cumhuriyeti'nin ekonomik ve siyasi çıkarlarını korur, ve kendi toprakları içerisinde meşruiyeti ve yasa ve düzeni güvence altına alır.

19 Temmuz 2010 tarihinde Rüstem Hamitov, Başkurdistan'ın Başı oldu. Kendisinden önceki lider, 17 Aralık 1993 tarihinde seçilen Murtaza Rahimov idi. Seçim yapılmaya başlamadan önce Rahimov, Başkir Cumhuriyeti Yüksek Sovyet Başkanı'ydı; bu Sovyet döneminde Başkurdistan'ın en yüksek makamıydı. Aralık 2003'te AGİT tarafından "temel sahtekarlığının unsurları" göstermekle suçlanmış bir kamuoyu seçiminde Rahimov yeniden seçildi.

Cumhuriyet'in parlamentosu, kısaca "Koroltay" olarak bilinen bir Devlet Meclisidir; Meclis üyeleri, her beş sene halk tarafından seçilir. Tek kamaralı meclisin 110 tane milletvekili var.

Cumhuriyet'in Anayasası, 24 Aralık 1993 tarihinde yürürlüğe girdi. Anayasası'nın 1. maddesine, Başkurdistan'ın Rusya Federasyonu içerisinde bulunan egemen bir devlet olduğunu belirtilir; Rusya Federasyonu ile Başkurdistan Cumhuriyeti'nin ortak otoritesi konusunda Cumhuriyet'in, Rusya Federasyonu'nun otorite ve güç sınırlarının ötesinde olan devlet güçlerine sahiptir. Başkurdistan Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu'na eşit ve karşılıklı olarak anlaşılmış şartların altında bağlıdır.

Başkurdistan Cumhuriyeti ile Rusya Federasyonu arasındaki ilişkilerin hâlihazırki temelleri Rusya Federasyonu Anayasası, Başkurdistan Cumhuriyeti Anayasası, Federasyon Anlaşması (değişiklikler ile) ve Başkurdistan Cumhuriyeti devlet gücü organları arasındaki yetkiler ve güçlerin ayrılması ve karşılıklı olarak donatılmasına ilişkin Anlaşma.

Cumhuriyet'in yargı gücü Anayasa Mahkemesi, Yüce Mahkeme, Temyiz Mahkemesi, yerel mahkemeler ve sulh hakimlerinin ellerindedir.

Uluslararası hukukun evrensel olarak tanınan ilkelerine, Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı maddelerine ve Rusya ile Başkurdistan anayasalarına uyarınca Başkurdistan Cumhuriyeti, kendi anayasasında, kendi toprakları içerisindeki yerel özyönetimin tanındığını ve güvence altına alındığını garantiye almaktadır.

Başkurdistan Cumhuriyeti, yönetimsel ve karasal yapıya ilişkin tüm sorunları kendi başına halletmektedir. Yerleşimlerin listesi, belediyelerin kurulması, ve belediyelerin sınırlarının ve isimlerinin değiştirilmesine ilişkin işlem, Başkurdistan Cumhuriyeti kanununda yer alır.

Devletin, batısındaki komşusu Tataristan Cumhuriyeti'yle yakın ekonomik ve kültürel bağları mevcuttur.[19][20][21]

İdari bölümlerDüzenle

Başkurdistan, idari açıdan üniter bir yapıya sahiptir. Devletin temel işleyişindeki üç güç olan yasama, yürütme ve yargı dikkate alındığında, yerel yönetimlerin hemen hemen herhangi bir gücü yoktur. İllerin ve diğer birimlerin yönetimi, merkezi yönetimden sonra gelir. Yerel yönetimler yalnızca bulundukları yerde hizmet vermek amacıyla kurulmuşlardır. Ülkenin en büyük idari birimleri 54 il, 8 büyükşehir: Ufa, Sterlitamak, Salavat, Neftekamsk, Oktyabrski, Kumertau, Sibay, Ağizel ve 1 kapalı şehir Mejgoryedir[15][22][23]. İllerin içinde sadece belediyeler ya da, belediyeler ve şehir olabilir. 8 büyükşehirlerden, sadece Ufa şehri 7 belediyelerine ayrılmıştır.

İdari bölümler Haritası
  1. Ebyelil
  2. Elşey
  3. Arhangel
  4. Askın
  5. Ağırğazı
  6. Baymak
  7. Bakalı
  8. Baltası
  9. Belebey
  10. Balakatay
  11. Beloret
  12. Beşbülek
  13. Börö
  14. Blagovar
  15. Blagoveşen
  16. Büzdek
  17. Boray
  18. Böryen
  1. Ğafuri
  2. Deüleken
  3. Dıuan
  4. Dörtevli
  5. Yermekey
  6. Eyensura
  7. Yılayır
  8. İglin
  9. İleş
  10. İşembay
  11. Kaltası
  12. Karaizel
  13. Kırmıskalı
  14. Kıyğı
  15. Krasnokama
  16. Kügersen
  17. Kuşnarenko
  18. Köyörğeze
  1. Meleuez
  2. Mescitli
  3. Mişke
  4. Miyeki
  5. Nuriman
  6. Salavat
  7. Sterlebaş
  8. Sterletamak
  9. Teteşle
  10. Tuymazı
  11. Öfö
  12. Uçalı
  13. Födorovka
  14. Haybulla
  15. Çakmagoş
  16. Çeşme
  17. Şaran
  18. Yanauıl

Bulunduğu Zaman DilimiDüzenle

Başkurdistan, Yekaterinburg zaman dilimindedir.. (YEKT/YEKST). UTC'e göre saat farkı +0500 (YEKT)/+0600 (YEKST).

EkonomiDüzenle

Başkurdistan Cumhuriyeti Rusya'nın gelişmiş, sosyal yöneltimli piyasa ekonomili ve istikrarlı bir bölgesidir. Rusya Federasyonu bölgelerin çoğunun arasında çok dallı yapısı, sahip olduğu güçlü sanayii potansiyeli, gelişmiş ziraat ekonomisi ve zengin doğal kaynaklarıyla fark edilmektedir. Cumhuriyet federal bütçe'ye ve ülkenin ekonomik gelişmesine büyük bir katkıda bulunmaktadır. Gayrı safi Bölge hâsılatın yapısı:

Sanayi % 39.5
İnşaat % 6.2
Ulaştırma % 7.5
Ticaret % 11.2
Ziraat % 10.8
Diğer dallar % 24,8

Başkurdistan gayrisafi bölge hâsılatı hacmi bakımından Rusya Federasyonu bölgeleri arasında ilk on bölgenin içinde yer almaktadır.

Petro kimyaDüzenle

Başkurdistan Cumhuriyeti petrol üretim ve rafine, kimya ve petrokimya ürünleri, enerji üretimi, petrol, petrol ürünleri ve gaz nakliyesi yapan Rusya Federasyon'un en büyük işletmelerini içeren gelişmiş yakıt ve enerji kompleksine sahiptir.

Başkurdistan, Rusya Bölgeleri arasında ham petrol işleme ve akaryakıt üretiminde 1.ci sıradadır.

Başkurdistan'ın petrol rafine fabrikaları yılda 60 milyon ton petrol işleme kapasitesine sahiptir. Petrolün rafine derinliği %80'den fazladır. Burada çeşitli kalitede benzin, mazot,dizel, mineral yağ, koks, zift gibi ürünler üretilmektedir. Üretilen ürünler kalite ve ekolojik açısından dünya standartlarına uygundur.

Bazı sanayi sektörlerinde Başkurtistan, Rusya'da ilk sırada yer almaktadır. Cumhuriyetin, Rusya Federasyonu ekonomisindeki payı sektörel bazda şu şekilde detaylandırılabilir (Rusya’daki toplam üretime oran olarak):

  • Kalsiyum soda % 46
  • Kauçuk soda % 22
  • Polietilen malzemesi % 23
  • Petrol % 14
  • Otomobil benzini % 17
  • Aydınlatma lambaları % 27
  • Sentetik yağlı ispirto % 100
  • Zırai kimyasallar % 80
  • Sentetik kauçuk % 23
  • Sentetik reçine ve naylon % 19
  • Fuel-oil % 13
  • Dizel yakıt % 16
  • Metal tezgâhları % 22

Başkurtistan, kimya ve petrokimya sanayinin merkezidir. Cumhuriyet, sentetik reçine ve plastik, butilli ve izobutilli ispirto ve kalsiyumlu soda üretiminde birinci sırada, kaustik soda ve kimyasal tarım ilaçları üretiminde 3'cü sırada ve polietilen ve sentetik kauçuk üretiminde 4.cü sırada yer alarak, belli kimyasal ürünleri üretiminde Rusya'nın lideridir.

Başkurtistan'ın gelişmiş kimya ve petrol - kimya sanayi dalları, Rusya Federasyonunun lokomotifi ile mukayese edilebilir. Buradaki fabrikalarda kalsiyum sodanın, butil ve izobutil ispirtoların yarısı, oto benzininin %20, dizel yakıtının ,%15 ve sentetik kauçukların, sentetik katranların, plastiklerin %12 yapılmaktadır. Petrol rafine fabrikalarında kaliteli benzin, dizel, kerosin üretilmektedir. Petrol rafine ürünleri sadece Rusya pazarında değil, diğer ülkelere de satılmaktadır.

En büyük petro-kimya işletmeleri Bashneftekhim, Ufaorgsintez, AO Kauçuk, AO Kaustik, PO Soda, Salavataneftorgsintez, Limprom ve Minudobreniya’dır.

Makine sanayiDüzenle

Makine sanayisinde 300 civarında büyük ve küçük ölçekli işletme faaliyet göstermektedir. Bunların büyük kısmı petrol ve gaz çıkarma ve işleme, kimya, petrokimya ve madencilik sanayileri sektöründe hizmet göstermektedir. Elektroteknik sanayisi ve donanım üretimi de gelişmiştir. Uçak motorları üretimi kurulup devamlı geliştirilmektedir.

Cumhuriyet Rusya bölgeleri içinde troleybüs ve helikopter üretiminde ilk üç sırada yel almaktadır. Otobüs üretiminde 5.ci sıradadır. Başkurtistan, siyah metalurji sanayinin gelişmesi için gereken şartlara sahiptir. Sektörün işletmeleri çelik, pik, dökme demir, çelik halat üretmektedir. Renkli metalürji sanayi, altın, bakır-pirite maden üretimi ve işlemesini yapan işletmelerle temsil edilmektedir. Başkurtistan'da tıp, tekstil, orman ve kereste sanayisi gelişmiştir (kontrplak, sunta, düralit, kibrit, karton).

İlaç sanayiDüzenle

İlaç üreten İmmunopreparat ve vitamin preparatları ile ilaç üreten Ufavita, ilaç sanayisinin önde gelen işletmeleridir.

KonutDüzenle

Çeşitli finansman kaynakları kullanılarak Cumhuriyet sınırlarında işletmeye senede toplam 1500 bin m üzerinde konut teslim edilmektedir.

Tarım ve gıdaDüzenle

Başkurtistan, Rusya'nın en büyük tarım bölgelerinden biri olup zirai hasılatı hacmi bakımından Rusya Federasyonu Bölgelerinden ilk 3 'e girmektedir. Zirai tarlaların %3,7 ‘sine ve sürülmüş toprakların %3,2'sine sahip olup Rusya Federsayonu zirai gayrisafi hasılatının %4’ nü elde etmektedir.

Kırsal kesimde değişik idare ve mülkiyet şekilleri gelişmiş, binden fazla büyük ve orta çaplı tarım işletmeleri ile 4000'e yakın çiftlik kurulmuştur. Başkurtistan buğday ihtiyacının tamamına yakınını kendisi sağlamaktadır. Mağazalardaki gıda maddelerinin yüzde 60-70'i kendi imalatıdır. Tarım ürünlerinin yüzde 43.8'i tarım işletmeleri tarafından, yüzde 54.2'si çiftçileri tarafından üretilmektedir. Rusya Federasyonu'nun en büyük şeker üretim fabrikaları Başkurtistan'da bulunmaktadır. İşlenen şeker pancarının yüzde 60'ı ihraç edilmektedir.

Et, süt, konserve fabrikaları, ayrıca ekmek, makarna ürünleri, yarma, bira, alkollü ve alkolsüz içkiler, maden suyu ve diğer üretim ve işletmeler. Alkollü ürünler fabrikasının ürünleri ve emsalsiz Başkort balı cumhuriyet'te ve diğer bölgelerde meşhur olmuştur. Başkort balı Cumhuriyetin kartvizitidir. Çeşitli tür bal paketlemesi ile yanı sıra bal katkılı çeşitli ekmek ve şekerleme ürünleri üretilmektedir, bal esaslı ilaç, kozmetik ve diğer ürünlerin üretimleri kurulmaktadır.

Finans, bankacılık

Rusya Federasyonu bölgeleri arasında Başkurtistan etkin bir fonksiyon sürdüren bankacılık sektörüyle farklıdır. Bankacılık işletmelerin toplam sayısına göre cumhuriyet 6. cı sırada, banka aktiflerin hacmine göre ise Rusya Federasyonunda 8.ci sırada yer almaktadır. Başkurtistan Cumhuriyeti'nin ticaret sektörü 20 bin toptancı, perakendeci ve gıda şirketi ve yaklaşık 55 binden fazla özel girişimcisiyle temsil edilmektedir. Başkurtistan Cumhuriyeti, perakende ticarette Rusya'nın Bölgeleri arasında ilk 10 'na girmektedir. Küçük ölçekli sanayisinde Cumhuriyet'in aktif nüfusunun %15'i çalışmaktadır. Küçük ölçekli iş sektöründe başlıca ticaret, hizmet, makine, ağaç, tekstil ve gıda şirketleri çalışmaktadır.

TurizmDüzenle

 
Başkurt halk kahramanı Salavat Yulaev heykelidir.

Tabiat Başkurtistan topraklarına eşsiz bir güzellik armağan etmiştir. Cumhuriyet topraklarını 1/3-den fazlası akağaç, iğne yapraklılar, ıhlamur, meşe ve akçaağaçı ağırlıklı ormanlarla kaplıdır. Ormanlarda devlet doğa koruma bölgeleri, tabiat eserleri ve koruluk parkları kurulmuştur. Tabiat parklarının toplam yüzölçümü 1 milyon hektarın üzerindedir. Dağlık bölgelerin ve ovaların temiz havası, çeşitli özelliklere sahip şifalı ve maden su kaynakları ve şifalı çamurları Başkurtistan Cumhuriyetine Rusya'nın önde gelen dinlenme ve tedavi merkezleri arasında yer tanımaktadır. Emsalsiz bir doğğal faktörleriyle eşsiz olan “Yangan-Tau”, “Zelönaya Roşa”, “Krasnousolsk”, “Yumatovo” ve “Assı” sanatoryumları, “Sosnovıy Bor” tatil köyü. Başkurtistan Cumhuriyetinin en büyük kaplıcalarıdır. Geniş bir turistik kamplar ağı çeşitli dinlenme imkânları sağlamaktadır: atlı ve yayan turları, rafting. “Abzakovo” ve Yaktı-Kul” dağ kayak merkezleri cumhuriyette ve diğer bölgelerde meşhur olmuştur.

Dış ticaretDüzenle

Başkurtistan'ın şu anda 90'ın üzerinde ülke ile yapmakta olduğu dış ticareti günden güne gelişmektedir. Başkurtistan'ın ihracat kapasitesi çok yüksektir. İhracat, GSYİH’nin yüzde 40'ını oluşturmaktadır. 2002 yılında 2.30 milyar dolarlık ihracat yapan Başkurtistan, 2003 yılında bu rakamı 2.72 milyar dolara çıkartmış, ithalat ise aynı dönemde 342 milyon dolardan 321 milyon dolara gerilemiştir. Bölgenin temel ihracat kalemlerini enerji ve yakıt kaynakları oluşturmakta olup önde gelen ithalat kalemleri ise teknolojik ekipmanlar ve tüketim maddeleridir.

Başkurtistan’ın en fazla ihracat yaptığı ülkeler sırasıyla İngiltere, Çin, Hollanda, Almanya, Polonya ve Kazakistan’dır. En fazla ithalat yapılan ülkeler ise Kazakistan, Almanya, Çin, ABD ve Fransa’dır.

Yabancı yatırımlar

Başkurtistan yatırımlarda kendi öz kaynaklarını kullanmaya yönelmekte olup diğer yandan yabancı yatırımlara da önem vermektedir. 2001 yılında çıkartılmış olan “Başkurtistan Cumhuriyeti Yabancı Yatırım Faaliyetleri Kanunu” ile yatırım faaliyetlerini düzenleyen, yabancı yatırımcılar için garanti ve muafiyetleri öngören bir mevzuat altyapısı sağlanmıştır.

Bugün Başkurtistan, Rusya Federasyonu’nda yatırım riskinin en az olduğu bölgelerden birisi haline gelmiştir. Yabancı yatırımcılar daha çok şu alanlara ilgi duymaktadırlar:

  • Yakıt ve enerji alanı
  • Tarım kompleksleri
  • Metalurji
  • Makine imalat sanayi
  • Gıda sanayi
  • Hizmet sektörü
  • Turizm
  • Ticaret

EnerjiDüzenle

Ufa, Sterlitamak, İsinbay, Kumertau, Karmavoua'da büyük enerji santralleri bulunmaktadır.

EğitimDüzenle

Başkurtistan'da, eğitim gelişmiştir. Eğitim Rus ve Başkurtça ile yapılmaktadır. Ana okulları ve 10 yıllık orta okulları bulunmaktadır. Ayrıca Türk girişimcilerinin açtığı okullar bulunmaktadır.

Anaokul: 82 adet, 165.000 öğrenci. Ortaokul: 4175 adet, 86.300 öğrenci. Üniversite : 19 adet, 79.000 öğrenci okumaktadır.

DemografiDüzenle

Nüfusun gelişimiDüzenle

Yıl Nüfus
1897 1.991.000
1913 2.811.000
1926 2.547.000
1939 3.158.000
1959 3.340.000
1970 3.818.000
1979 3.849.000
1989 3.950.000
2002 4.107.000

Etnik yapıDüzenle

2010 Rusya nüfus sayımına göre etnik yapı: başkurtlar % 29,5, tatarlar % 25,4, ruslar % 36 [24].

Başkurtlar Başkurdistan'ın yerli halkı. Başkurtların anadili olan Başkurtça, Tatarca'ya yakın olup hemen hemen bu Türkî dille aynıdır. Başkurtların % 68'i Özerk Başkurdistan'da yaşamakta olup, geriye kalan % 32'si Ural bölgesindedir. Başkurtlar daha çok kentsel yörelerde değil kırsal bölgelerde yerleşiktirler. Başkurt halkının yaşamında Mitolojinin ve destanların ayrı bir yeri bulunmakladır.

DinDüzenle

Başkurdistan'da 2012 itibarıyla din (Sreda Arena Atlas)[25][26]
İslam
  
38.6%
Rus Ortodoks
  
20.2%
Diğer Ortodoks
  
1.1%
Eski İnananlar
  
0.5%
Diğer Hristiyan
  
3%
Slav neopaganizmi ve diğer yerel inançlar
  
2.4%
Spiritüal fakat dini değil
  
4.7%
Ateizm ve dinsizlik
  
5.6%
Diğer ve açıklamayanlar
  
6.9%

Başkurt ve Tatar kökenli nüfusun çoğunluğu İslam dinine mensuptur.[27] Başkurdistan Müslümanları Sünni Hanefi İslam fıkıh mezhebini takip ediyorlar. Çoğu etnik Rus, Çuvaş ve Ukraynalı Ortodoks Hristiyanlığa mensupturlar. Mari'nin çoğu Pagandır. Dini olmayan insanlar Başkurdistan'daki herhangi bir etnik grubun önemli bir parçasını oluşturur. Cumhuriyette, Ufa'da tarihi bir sinagog ve 2008'de inşa edilen yeni bir Yahudi Toplum Merkezi ile 13.000 Yahudi var.[28]

56.900[25] kişiyle görüşülen 2012 araştırmasına göre Başkurdistan nüfusunun %38,6'sı Müslüman, %20'si Rus Ortodoks Kilisesi'ne bağlı, %3'ü bağımsız Hristiyan, %1'i herhangi bir kiliseye mensup olmayan Ortodoks Hristiyan inananlar, %2'si Slav yerli inancının, Mari yerli dininin, Çuvaş Vattisen Yaly veya Tengricilik'in taraftarlarıdır. Buna ek olarak, nüfusun %5'i "spiritüal fakat dini değil", %5'i ateist ve %7'si diğer dinleri takip ediyor ya da soruya cevap vermiyor.[25] Ancak, bu anketin önyargılı olarak eleştirildiğini unutmayın. Hıristiyan örgütlerle bağlantısı olan faaliyet "Sreda" tarafından yürütüldü.[29] 2010 yılında Başkurdistan'da 1.000'den fazla cami,[30] 200 Ortodoks kilisesi ve diğer inançların 60 dini binası vardı.[31]

Ulaştırma ve taşımacılıkDüzenle

Cumhuriyet'in sınırları içerisinden Rusya Federasyon'un Batı tarafını Ural ve Sibirya'yı bağlayan önemli demir yolu, boru hatları ve oto yollar geçmektedir. Başkurtistan Cumhuriyeti'nin ulaşımı ve nakliyatı Batı-Doğu istikametinde iç nakliyatı, transit mal ve kişi taşımacılığı sağlamaktadır ve Rusya'nın şehirleriyle ve Bağımsız Devletler Topluluğun ülkeleriyle bağlantı kurmaktadır. Ufa şehrinde uluslararası havaalanı çalışıyor.

Nehirler, Cumhuriyetteki nehir sayısı ise 600’ün üzerindedir. Rusya'nı Batı tarafının birleşik derinsu ulaştırma sistemini oluşturan bir parçası olup, Başkurtistan Cumhuriyetine Baltık denizi ve Karadeniz-Azak deniz havzalarının limanlarına çıkış sağlamaktadır.

Bölge ekonomisindeki pozitif gelişmeler, taşımacılığın istikrarlı şekilde çalışmasına yardımcı olmuştur. Bugünkü piyasa ekonomisi koşullarında özel taşımacılık sektörü gelişmekte ve bu sektördeki firmalar gerek şehirlerarası, gerekse uluslararası güzergahlarda faaliyet göstermektedir. Resmî işletme ve kuruluşlarda araç sayısı nispeten azaltılmıştır. Buna karşın, otomobillerin yanı sıra özel kamyon ve otobüsler de dahil olmak üzere şahsi araçların sayısı artış eğilimindedir.

Otomobil kullanan nüfus sayısı yönünden Başkurtistan, Volga havzası içindeki cumhuriyetler içinde 3. sırada yer almaktadır. Ayrıca Başkurtistan, yaygın karayolu ve demiryolu ağlarına sahiptir ve Rusya'nın batı ve kuzey bölgelerine, Ural ve Sibirya'ya buradan geçen demiryolları ile bağlanılmaktadır. Karayollarının toplam uzunluğu 24,309 km, demiryollarının uzunluğu ise toplam 1,518 km'dir. Başlıca su ulaşımı Belaya ve Ufa nehirleri vasıtasıyla yapılmaktadır.

Başkurdistan topraklarından geçen demiryolları [32][33]Düzenle

 
Başkurdistan topraklarından geçen demiryolları.
  1. Kazan - Yekaterinburg. 1924 yılında açıldı. Cumhuriyetinin kuzey batısında toprakları boyunca 69 km uzunluğu var. İdare merkezi Nijniy Novgorod'ta. Batıdan doğuya geçer. Rusya'nın Volga ve Merkez bölgelerini Ural ve Sibirya ile bağlar. Dokuz hattan sadece bu hattan cumhuriyetin başkenti Ufa'ya ulaşmayı imkânsız hale getiriyor. Cumhuriyetin kuzey batısında yer alan Yanaul istasyonundan, Rusya'nın batıdan doğusuna giden trenler yüksek frekansta geçer (saatte ortalama 2 yolcu treni).
  2. Samara - Ufa - Çelyabinsk. Samara-Ufa demiryolu parçası 1888 yılında açıldı. Cumhuriyet toprakları boyunca 410 km ile Başkurdistan'ın ilk demir yolı olarak biliniyor. İdare merkezi Samara'da. Yermekey, Belebey, Elşey, Deüleken, Şişme, Öfö, İglin bölgelerinden geçer. Batıdan doğuya geçer. Rusya'nın Volga ve Merkez bölgelerini Ural ve Sibirya ile bağlar. Yolcu trafiği için kullanılır.
  3. Mejozernıy - Uçalı - Miass. Uçalı Madencilik Fabrikası’ndan Çhelyabinsk Metalurji Fabrikasına cevher nakliyesi için 1959 yılında inşa edildi. İdari merkezi Çhelyabinsk'ta. Yolcu trafiği için kullanmaz. Cumhuriyet toprakları boyunca 97 km'ka uzanır.
  4. Bügülme - Şişme. 1914 yılında açıldı. Cumhuriyet toprakları boyunca 142 km.'ka uzanır. İdare merkezi Samara'da. Tuymazı, Büzdek, Blagovar, Şişme bölgelerinden geçer. Batıdan doğuya geçer. Samara - Ufa – Çelyabinsk demir yolu gibi Rusya'nın Volga ve Merkez bölgelerini Ural ve Sibirya ile bağlar. Yolcu trafiği için kullanılır.
  5. Karlaman - Beloret - Magnitogorsk. Beloret – Magnitogorsk parçası Beloret Madencilik Fabrikası’ndan Magnitogorsk Metalürji Fabrikasına madde nakliyesi için 1961 yılında inşa edildi. Karlaman – Beloret parçası 1977 yılında açıldı. Karlaman – Beloret parçasının İdare merkezi Samara'da. Beloret – Magnitogorsk parçası İdare merkezi Çelyabinsk’ta. Kuzey-Batı Güney-Doğuya geçer. Rusya'nın Volga ve Merkez bölgelerini Orta Asya ile bağlar ama Nursultan’a kadar yol olduğuna rağmen yolcu trenler sadece Magnitorsk’ka kadar çalışır. Yolcu trafiği için az kullanılır. Tek Ufa – Magnitogorsk - Sibay treni iki günde bir çalışır.
  6. Dim - İşimbay - Tölgen. Dim – İşembay parçası 1936 yılında açıldı. İkinci parçası Tölgen kömür Fabrikası’ndan Kumertau Fabrikasına kömür nakliyesi için 1959 yılında inşa edildi. İdari merkezi Samara'da. Kuzeyden Güneye geçer. Moraptal – Tölgen parçasında yolcu trafiği için kullanılır. Tek Ufa – Taşkent (Özbekistan) treni üç günde bir çalışır. Ufa’nı Orenburg ile bağlar; Ufa'nı Trans-Aral Demiryolu aracıyla tüm Orta Asya ile bağlar.
  7. Moraptal - Sakmar - Orenburg. 1980 yılında açıldı. Cumhuriyet toprakları boyunca 12 km'ka uzanır. Ufa’nı Orenburg ile bağlar; Ufa'nı Trans-Aral Demiryolu aracıyla tüm Orta Asya ile bağlar. Tek Ufa – Taşkent (Özbekistan) treni üç günde bir çalışır. İdare merkezi Çelyabinsk’ta.
  8. Ufa (Sportivnaya İstasyonu) – Blagoveşensk. Blagoveşensl kimya şirketlerini Ufa’nın petrol şirketleri ile bağlar. Yolcu trafiği için az kullanılır.
  9. Magnitogorsk - Sibay. Sibay Madencilik Fabrikası’ndan Magnitogorsk Metalürji Fabrikasına cevher nakliyesi için 1954 yılında inşa edildi. Cumhuriyet toprakları boyunca 110 km uzunluğu var. İdare merkezi Çelyabinsk’ta.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Ural_economic_region
  2. ^ https://www.ufa.kp.ru/daily/26893/3938054/
  3. ^ http://kremlin.ru/acts/news/58797
  4. ^ State AssemblyKurultay of the Republic of Bashkortostan
  5. ^ Anayasası
  6. ^ Соглашение центральной Советской власти с Башкирским правительством о Советской Автономной Башкирии
  7. ^ Başkurdistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti
  8. ^ https://en.wikipedia.org/wiki/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Bashkortostan
  9. ^ Russian Federal State Statistics Service (2011). "Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1" [2010 All-Russian Population Census, vol. 1]. Всероссийская перепись населения 2010 года [2010 All-Russia Population Census] (Rusça). Federal State Statistics Service. 27 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  10. ^ Национально-государственное устройство Башкортостана, 1917-1925 гг: Общее введение и Том 1 // Билал Хамитович Юлдашбаев, Китап, 2002, 5295029166, 9785295029165
  11. ^ Хрестоматия по истории Башкортостана: Документы и материалы с древнейших времен до 1917 года // Фарит Гумеров, "Китап", 2001
  12. ^ Зулькарнаева Е. З., Кульшарипова Н. М. Фарман. // Башкортостан: краткая энциклопедия. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — С. 603. — 672 с. — 5-88185-001-7.
  13. ^ БСЭ т.4 1950 год стр 347
  14. ^ "President of Russia". January 8, 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: January 24, 2016. 
  15. ^ a b "Конституция Республики Башкортостан от 24 декабря 1993 г. N ВС-22/15 / Глава 1. Основы конституционного строя Республики Башкортостан". 30 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2016. 
  16. ^ Еникеев З. И. Правовой статус Башкортостана в составе России. — Уфа: «Гилем», 2002. — 374 с. — С. 228.
  17. ^ Власти тюркских регионов выбирают между Россией и Турцией
  18. ^ "Парламентарии Башкирии приняли Закон "О Главе Республики Башкортостан"". Bashinform NA. 25 Aralık 2014. 9 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2015. 
  19. ^ "Просмотр публикации : Республика Татарстан". 12 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2016. 
  20. ^ 127-creatiVe. "IslamRF.ru: Татарстан и Башкортостан в первой половине 2012-го года: от альянса в экономике к сотрудничеству в сферах языка и религии". 20 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2016. 
  21. ^ "Президент РТ". January 31, 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: January 24, 2016. 
  22. ^ "Об административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан (с изменениями на 5 марта 2019 года), Закон Республики Башкортостан от 20 апреля 2005 года №178-з". docs.cntd.ru. 16 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2019. 
  23. ^ "ОБ УТВЕРЖДЕНИИ РЕЕСТРА АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ ЕДИНИЦ И НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН (с изменениями на: 09.02.2015), Постановление Правительства Республики Башкортостан от 29 декабря 2006 года №391". docs.cntd.ru. 13 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2019. 
  24. ^ "Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан". Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. 9 Mart 2013 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2013. 
  25. ^ a b c "Arena: Atlas of Religions and Nationalities in Russia". Sreda, 2012.
  26. ^ 2012 Arena Atlas Religion Maps. "Ogonek", № 34 (5243), 27/08/2012. Retrieved 21/04/2017. Archived.
  27. ^ "islamonline.com". 18 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2016. 
  28. ^ "Bashkortostan Jews Centered", Dateline World Jewry, World Jewish Congress, July/August 2008
  29. ^ "Социологические опросы "Среды", или кто заказывает "магию цифр"?!". Русская народная линия. Информационно-аналитическая служба. 6 Eylül 2012. 
  30. ^ "Интерфакс-Религия: Говорить о притеснении ислама в России кощунственно, считает Талгат Таджуддин". 24 Aralık 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2016. 
  31. ^ "25.08.2010 :: События :: Духовное управление мусульман Республики Башкортостан - Официальный сайт". 1 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2016. 
  32. ^ Başkurt Ansiklopedisi'nde “Demir yollar'” Rusça makale
  33. ^ Başkurt Ansiklopedisi'nde “Demir yollar'” Başkurtça makale

Ayrıca bakınızDüzenle