Büyük III. Tiridates

Büyük III. Tiridates (d. 250 – ö. c.330, Kemah (Erzincan ilçesi) aynı zamanda IV. Tiridates olarak da bilinir ve 298 ila tahminen 330 yılları arasında hüküm sürmüş bir Ermeni Kralıdır. Tiridates, Hristiyanlığı Ermenistan’ın devlet dini olarak ilan etmiş, bu sebeple Ermeni krallığı, Hristiyanlığı resmen tanıyan ilk ülke olmuştur.[1]

Büyük III. Tiridates
Tiridates III illustration.jpeg
Ermeni Kralıdır
Hüküm süresi 298-330
Önce gelen Khosrov II
Sonra gelen Khosrov III
Doğum 250s AD
Ölüm c. 330 AD
Defin Kemah
Eş(ler)i Ashkhen
Hanedan Arşak Hanedanı
Dini Zerdüştçülük Hristiyanlık

HayatıDüzenle

Babasının suikast ile öldürülmesinden hemen sonra, genç yaşta Ermenistan’dan çıkartılmış ve Roma’ya gönderilmiştir. Eğitimini de burada almıştır. 298 yılında Ermenistan’a dönmüş ve taç giydikten sonra Vagharshapat’ı başkent ilan etmiştir. Bir süre boyunca talihi yaver gitmiş; Sasani’leri krallığının dışında tutmayı başarmıştır. Ancak Kral Narses’in yönetimindeki Sasaniler nihayetinde Tiridates’i mağlup ettiğinde bir kez daha Roma’ya sığınmak zorunda kalmıştır. Roma-Ermeni müttefikliği bu süreçte, özellikle de Diokletian hükümdarlığı süresince güçlenmiştir. Diocletianus’un yardımıyla Tiridates Persleri Ermenistan’dan sürmeyi başarmıştır. 299 yılında Diocletianus Ermeni devletini yarı-bağımsız olarak bırakmış ve hamiliği sürdürerek olası başka bir Pers saldırısına karşı korumuştur.[2]

Hristiyanlığa Geçişi[3]Düzenle

Kral ve ülkenin hristiyanlığa geçişinin geleneksel hikayesi ağırlıklı olarak Agathangelos’un 5. yy eseri “Ermenilerin Tarihi”ne dayanmaktadır.

3. yy sonlarında, ülke ağırlıklı olarak Zerdüştçülük inancına sahipti. Tiridates’te bir istisna değildi ve pek çok eski tanrıya tapmaktaydı. Bir Zerdüşt seramonisi sırasında Tiridates, o sırada Kral için bakanlık yapmakta olanAydınlatıcı Aydınlatıcı Grigor’a Tanrıça Anahit’e tapmasını buyurdu. Grigor bunu reddetti ve hristiyan inancını tebliğ etti. Bu itaatsizliği kralı sinirlendirdi ve Grigor işkence gördükten sonra bir yer altı zindanına atıldı.

Grigor’un hapis yılları sırasında, Roma zulmünden kaçan bir grup rahibe Ermenistan’a geldi. Tiridates gelen gruptan ve bu gruptaki güzelliği ile ünlü Rhipsime’den haberdar oldu. Onları sarayına getirtti ve güzel bakire ile evlenmeyi talep etti; ancak rahibe bu talebi reddetti. Kral bunun üzerine tüm gruba işkence ettirdi ve öldürttü. Bu olaydan sonra hasta düştü. Grigor, kralı iyileştirebilecek tedaviyi sunabilen tek kişiydi. O sırada 13 yıldır hapis yattığı için, yaşamasına ihtimal verilmiyordu ancak çok zayıfamış olmasına rağmen zindandan çıktığında hayattaydı.

Tiridates Grigor’a getirildi ve mucizevi bir şekilde hastalığından 301 yılında kurtuldu. Şifa sayesinde ikna olan kral, hemen Hristiyanlığı devlet dini olarak ilan etti. Bu sayede, Ermenistan, ilk Hristiyan krallık oldu ve, ilk hristiyanlığı benimseyen ülke oldu. Tiridates ayrıca, Grigor’ı Ermeni Kilise’sinin Katolikosu yaptı.

kaynakçaDüzenle

  1. ^ Binns, John (2002). An introduction to the Christian Orthodox churches (İngilizce). Cambridge, UK: Cambridge University Press. s. 30. ISBN 0-521-66140-4. OCLC 49906281. 
  2. ^ Mahé, Annie (2005). L'Arménie : à l'épreuve des siècles (Francızca). Jean-Pierre Mahé. Paris: Gallimard. ss. 35-36. ISBN 2-07-031409-X. OCLC 420074184. 
  3. ^ "AGATHANGELOS, History of St. Gregory and the Conversion of Armenia". www.vehi.net. 18 Kasım 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2022.