Ana menüyü aç

Asya Kalkınma Bankası (İngilizce: The Asian Development Bank) veya AKB, 19 Aralık 1966'da kurulmuş olan bölgesel kalkınma bankasıdır. Merkezi Filipinler'in başkenti Manila'da bulunmaktadır.[1] Bankanın aynı zamanda tüm dünya üzerinde 31 saha şubesi bulunmaktadır.[2] Bu şubelerle yardıma muhtaç insanlara ulaşımın kolay yapılması amaçlanmıştır. Banka üye alımlarını Birleşmiş Milletler Asya-Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu ve bölgede bulunmayan gelişmiş ülkelerden yapmaktadır.[3] Kurulduğu yıldaki 31 üyeden, şu anda 67 üye ülkeye ulaşmış olup, bu ülkelerin 48'i Asya-Pasifik bölgesinde bulunmaktadır. AKB Dünya Bankası'na yakın bir şekilde tasarlanmış olup, ülkelerin oy gücü bankaya yaptığı parasal katkılarla doğru orantılıdır. AKB her sene sonunda yaptığı işlemleri, bütçe bilgilerini ve diğer çeşitli bilgileri içeren yıllık raporunu yayınlar.[4] AKB-Japon Burs Programı her yıl 300 öğrenciye bankanın bünyesindeki 10 ülkeden birinde burs sağlar. Eğitimlerinin bitmesi üzerine, yeni yetişen öğrenciler bulundukları ülkelerin ekonomik ve sosyal sistemlerine katkı yapmaları beklenir.[5] AKB resmi bir şekilde BM gözlemcisidir.

Asya Kalkınma Bankası üye devletleri
  Dış ülkeler
  Asya-Pasifik bölgesi

Aralık 2016 itibarı ile en fazla hisse sahibi Japonya ve ABD (%15,6)'ye aittir. Daha sonra sırası ile Avustralya %5,8 ve Kanada %5,2 gelir.[6]

OrganizasyonDüzenle

Kararları vermede en yüksek mercii İdare Meclisidir. Her ülkeden birer temsilcinin katılımıyla meydana gelir. İdare Meclisi daha sonradan 12 üyeden oluşan Yönetim Kurulu üyelerini ve temsilcilerini seçer. 12 üyenin 8'i bölgeden (Asya-Pasifik) gelirken, diğerleri bölge dışındaki ülkelerden seçilir.[7]

İdare meclisi aynı zamanda Yönetim Kuruluna da başkanlık eden bankanın müdürünü seçer. Seçilen başkanın 5 yıllık bir görev süresi vardır, ve yeniden seçilebilir. Geleneksel olarak ve Japonya daima lider hissedar konumunda olduğundan başkanlar Japon seçilmiştir.

Şu anki başkan Takehiko Nakao 2013 yılında görev süresi dolan Haruhiko Kuroda'dan koltuğu devralmıştır.[8]

Bankanın Asya-Pasifik bölgesinde 25 saha şubesi olup, Washington, Frankfurt, Tokyo ve Sidney gibi şehirlerde de temsilcieri bulunmaktadır. Bankanın bünyesinde toplam 3000 kişi çalışmaktadır ve 67 ülkenin 60'ı böylece temsil edilmektedir.

 
AKB merkezi. Manila, Filipinler

Başkanların ListesiDüzenle

İsim Yıllar Milliyet
Takeshi Watanabe 1966-1972   Japonya
Shiro Inoue 1972-1976   Japonya
Taroichi Yoshida 1976-1981   Japonya
Masao Fujioka 1981-1989   Japonya
Kimimasa Tarumizu 1989-1993   Japonya
Mitsuo Sato 1993-1999   Japonya
Tadao Chino 1999-2005   Japonya
Haruhiko Kuroda 2005-2013   Japonya
Takehiko Nakao 2013-   Japonya

TarihçeDüzenle

1960'larDüzenle

Bölgesel banka fikri ilk kez Taylanlı bir bankacı olan Paul Sithi-Amnuai tarafından 1963 yılında düzenlenen Asya ve Uzak Doğu Ekonomik Komisyonu kongresinde dile getirilmiştir. Bölgeler arası ticareti artırma düşüncesi temel prensiptir.[9] ABD ilk başlarda 1959 yılındaki Inter-American Kalkınma Bankası'nın kuruluşundan sonra böylesi bir finansal kuruluşun kurulmasına sıcak bakmadı. Fakat Vietnam Savaşı'nın şiddetlenmesi ile ABD başkanı Lyndon B. Johnson 1964'te AKB'yi destekleme kararı aldı. Bu kararının arkasında Senatör J. William Fulbright'ın Vietnam Savaşı'nın sadece Amerikan kanı ve hazinesi akıtmayacağı ve aslında Amerika'nın Asya'daki imajını zedeleyeceği yönündeki açıklamalarını yanlış çıkarmak vardır. Daha sonra başkan Johnson emekli Dünya Bankası başkanı Eugene R. Black, Sr.'ı yeni bir finansal kurum oluşturması yönünde baskı yaptı.[10]

1970-80'lerDüzenle

1990'larDüzenle

2000'lerDüzenle

Hedefler ve AktivitelerDüzenle

FinansDüzenle

En fazla borç alan 5 ülke [11]
Ülke 2016 2015
Milyon $ % Milyon $ %
 Çin 15,615 24.8 14,646 25.2
 Hindistan 13,331 21.2 12,916 22.2
 Endonezya 8,700 13.8 8,214 14.1
 Filipinler 5,935 9.4 5,525 9.5
  Pakistan 4,570 7.3 4,319 7.4
Diğerleri 14,831 23.5 12,486 21.6
Toplam 62,983 100.0 58,106 100.0

Önemli projeler ve teknik yardımDüzenle

EleştiriDüzenle

AKB'nin ilk kurulduğu zamandan beri, eleştirmenler iki ana bağış veren, Japonya ve ABD'yi borç verme, politika oluşturulması ve karar aşaması kısımlarında aşırı etki kullanmakla suçladılar.[20]

Oxfam Avustralya Bankayı yerel halklara karşı ilgisiz davranmakla suçladı. "Global ve uluslararası seviyede çalışırken, bu bankalar insan haklarını fakir ve dışlanmış topluluklara zarar veren projeler aracı ile kolayca ihlal edebilir."[21] Banka aynı zamanda Birleşmiş Milletler Çevre Programı'ndan da eleştiri almıştır. Bu kurum tarafından yayınlanan rapora göre: "büyümenin çoğu kırsal bölgede yaşayan nüfusun %70'ini es geçti ve bu insanlar geçimlerini sağlamak için tarıma ve doğal kaynaklara muhtaçlar."[22]

Aynı zamanda AKB'nin geniş çaplı projelerinin öngörülemezlik yüzünden sosyal ve çevresel zararlara yol açtığı yönünde de eleştiriler mevcuttur. En tartışmalı projelerden biri olan Tayland'daki Mae Moh kömür santrali. Çevreci ve insan hakları örgütlerine göre her ne kadar AKB'nin çevre koruma standardları kâğıt üzerinde uyuluyor gözükse de, çalışmalar başladığında bu genellikle ihlal ediliyor ve insanlar evlerinden göç etmeye zorlanıyor veya yerli halkarın kültürleri de bu süreçten nasibini alıyor.

En fazla katkıda bulunan ve sermayeye sahip olan 20 ülkeDüzenle

Aşağıdaki tablo Aralık 2014 verilerine göre en fazla katkıda bulunan 20 ülkeyi göstermektedir.[23]

Sıralama Ülke Kayıtlı sermaye

(Toplam %)

Sıralama Ülke Oy gücü

(Toplam %)

Dünya 100.000 Dünya 100.000
1   Japonya 15.677   Avrupa Birliği 15.724
2   Amerika 15.567 1   Japonya 12.840
  Avrupa Birliği 14.429 2   Amerika 12.752
3   Çin 6.473 3   Çin 5.477
4   Hindistan 6.359 4   Hindistan 5.386
5   Avustralya 5.812 5   Avustralya 4.948
6   Kanada 5.254 6   Kanada 4.502
7   Endonezya 5.131 7   Endonezya 4.404
8   Güney Kore 5.060 8   Güney Kore 4.347
9   Almanya 4.345 9   Almanya 3.775
10   Malezya 2.735 10   Malezya 2.487
11   Filipinler 2.393 11   Filipinler 2.213
12   Fransa 2.338 12   Fransa 2.169
13   Pakistan 2.188 13   Pakistan 2.049
14   Birleşik Krallık 2.051 14   Birleşik Krallık 1.940
15   İtalya 1.815 15   İtalya 1.751
16   Yeni Zelanda 1.543 16   Yeni Zelanda 1.533
17   Tayland 1.368 17   Tayland 1.393
18   Tayvan 1.094 18   Tayvan 1.174
19   Hollanda 1.030 19   Hollanda 1.123
20   Bangladeş 1.026 20   Bangladeş 1.119

ÜyelerDüzenle

AKB'nin 67 üyesi bulunmaktadır (2 Şubat 2007 itibarı ile): Asya ve Pasifik bölgesinden 48 üye, diğer bölgelerden 19 üye.[24] Asya'da olup da üye olmayan ülkeler Bahreyn, İran, Irak, İsrail, Ürdün, Kuveyt, Lübnan, Kuzey Kore, Umman, Katar, Rusya, Suudi Arabistan, Suriye, Birleşik Arap Emirlikleri ve Yemen. İsimler AKB tarafından tanınır.

Üye devlet üyelikten vazgeçmek istediğinde, Banka o ülkenin tahvillerini yeniden satın almak için 43. maddenin 3. ve 4. fıkralarına dayanarak gerçekleştirir.[25]

 
Asya Kalkınma Bankası - Gelişen Üye Ülkeler
  Diğer bölgeler
  Asya-Pasifik bölgesi gelişmiş ülkeler
  Yardım ile gelişmekte olan ülkeler kategorisinden yükselmiş D Grubu
  Sıradan Sermaya Kaynağı Finanslama C Grubu
  OCR and ADF blended financing, Group-B
  Asya Gelişim Fonu finansı, A Grubu
Ülke Üyelik tarihi
  Afganistan 1966
[[Avustralya|  Avustralya]] 1966
  Kamboçya 1966
  Hindistan 1966
  Endonezya 1966
[[Japonya|  Japonya]] 1966
Güney KoreŞablon:Ülke veri Korea, Republic of  1966
LaosŞablon:Ülke veri Lao People's Democratic Republic[26]  1966
[[Malezya|  Malezya]] 1966
[[Nepal|  Nepal]] 1966
[[Yeni Zelanda|  Yeni Zelanda]] 1966
[[Pakistan|  Pakistan]] 1966
[[Filipinler|  Filipinler]] 1966
[[Samoa|  Samoa]] 1966
[[Singapur|  Singapur]] 1966
[[Sri Lanka|  Sri Lanka]] 1966
[[Tayvan|  Tayvan]] 1966
   Tayland 1966
  Vietnam[27]  1966
[[Hong Kong|  Hong Kong]][28]  1969
[[Fiji|  Fiji]] 1970
[[Papua Yeni Gine|  Papua Yeni Gine]] 1971
[[Tonga|  Tonga]] 1972
[[Bangladeş|  Bangladeş]] 1973
[[Myanmar|  Myanmar]] 1973
[[Solomon Adaları|  Solomon Adaları]] 1973
[[Kiribati|  Kiribati]] 1974
[[Cook Adaları|  Cook Adaları]] 1976
[[Maldivler|  Maldivler]] 1978
[[Vanuatu|  Vanuatu]] 1981
  Bhutan 1982
  Çin 1986
[[Marshall Adaları|  Marshall Adaları]] 1990
  Mikronezya 1990
[[Moğolistan|  Moğolistan]] 1991
[[Nauru|  Nauru]] 1991
[[Tuvalu|  Tuvalu]] 1993
[[Kazakistan|  Kazakistan]] 1994
[[Kırgızistan|  Kırgızistan]] 1994
[[Özbekistan|  Özbekistan]] 1995
[[Tacikistan|  Tacikistan]] 1998
[[Azerbaycan|  Azerbaycan]] 1999
[[Türkmenistan|  Türkmenistan]] 2000
[[Doğu Timor|  Doğu Timor]] 2002
[[Palau|  Palau]] 2003
[[Ermenistan|  Ermenistan]] 2005
[[Brunei|  Brunei]] 2006
[[Gürcistan|  Gürcistan]] 2007
Ülke Üyelik tarihi
[[Avusturya|  Avusturya]] 1966
  Belçika 1966
  Kanada 1966
[[Danimarka|  Danimarka]] 1966
[[Finlandiya|  Finlandiya]] 1966
[[Almanya|  Almanya]][29]  1966
[[İtalya|  İtalya]] 1966
[[Hollanda|  Hollanda]] 1966
[[Norveç|  Norveç]] 1966
  İsveç 1966
[[Birleşik Krallık|  Birleşik Krallık]] 1966
[[Amerika Birleşik Devletleri|  A.B.D.]] 1966
  İsviçre 1967
[[Fransa|  Fransa]] 1970
[[İspanya|  İspanya]] 1986
  Türkiye 1991
[[Portekiz|  Portekiz]] 2002
[[Lüksemburg|  Lüksemburg]] 2003
[[İrlanda|  İrlanda]] 2006

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "ADB History". www.adb.org. 1 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  2. ^ "Departments and Country Offices". www.adb.org. 6 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ Ming, Wan (Winter 1995–1996). "Japan and the Asian Development Bank". Pacific Affairs. University of British Columbia. 68 (4): 509–528. doi:10.2307/2761274. JSTOR 2761274.
  4. ^ "ADB Annual Reports". Asian Development Bank. adb.org. Retrieved 2015-11-26.
  5. ^ Scholarship Program: List of Academic Institutions.
  6. ^ Shareholders. Asian Development Bank. 31 Aralık 2016.
  7. ^ Board of Directors.
  8. ^ New ADB President Takehiko Nakao Assumes Office. www.adb.org. 28 April 2013
  9. ^ ESCAP, United Nations Publication March 2007, "The first parliament of Asia" pp. 65
  10. ^ "LBJ sought ante to ADB to contain communism". Japantimes. 1 September 2007.
  11. ^ "Management’s Discussion and Analysis and Annual Financial Statements" (PDF). Asian Development Bank. 31 December 2016.
  12. ^ "Hairatan to Mazar-i-Sharif railway | Railways of Afghanistan". www.andrewgrantham.co.uk. Retrieved 2015-11-27.
  13. ^ "Bhutan: Green Power Development Project". Adb.org
  14. ^ "Armenia: Water Supply and Sanitation Sector Project". Adb.org
  15. ^ "ADB supports vocational education in Indonesia". Antara. 28 September 2012.
  16. ^ "Government signs loan agreement with ADB for Rural Roads Sector II Investment Program–Project 4 www.constructionbiz360.com.
  17. ^ Murphy, B. J. "Oudomxay hosts belated opening ceremony for water treatment plant". Lao People's Democratic Republic.
  18. ^ "Food and Nutrition Social Welfare Programme and Project (Capacity Development Project – M&E)". Oxford Policy Management.
  19. ^ "Pacific banks go branchless to reach the unbanked | Scoop News". www.scoop.co.nz. 4 January 2014.
  20. ^ Kilby, Christopher (2002). "Donor Influence in MDBs: The Case of the Asian Development Bank" (PDF). The Review of International Organizations. 68 (4): 509–528. Retrieved 2010-09-16.
  21. ^ "The Asian Development Bank and Food Security". Oxfam Australia.
  22. ^ Marwaan Macan-Markar. "ENVIRONMENT: UNEP Faults Asian Development Bank Project." Ipsnews.net. 17 July 2007.
  23. ^ "Members, Capital Stock, and Voting Power" (PDF). adb.org. December 2014.
  24. ^ "Members". Asian Development Bank.
  25. ^ Agreement Establishing the Asian Development Bank. Asian Development Bank. Retrieved 2007-12-10.
  26. ^ Joined as Şablon:Ülke veri Kingdom of Laos, succeeded by Lao PDR in 1975
  27. ^ Formerly   until 1975
  28. ^ Joined as "British Hong Kong", not "Hong Kong SAR"
  29. ^ Founding member; joined as Batı Almanya.