Askerî cunta

Askerî liderlerden oluşan bir komite tarafından yönetilen hükûmet

Askeri cunta (/ˈhʊntə, ˈʌn-/) askeri liderler komitesi tarafından yönetilen bir hükûmettir. Cunta terimi "toplantı" veya "komite" anlamına gelir ve köken olarak 1808'de Napolyon'un İspanya'yı işgaline karşı İspanyol direnişinin düzenlediği ulusal ve yerel cuntaya dayanır.[1] Günümüzde bu terim oligarşik askeri diktatörlük tipine sahip otoriter hükûmetler için kullanılır. Bu hükûmetler güçlü adam (otokratik askeri diktatörlük), makine (oligarşik parti diktatörlüğü) ve patronculuk (otokratik parti diktatörlüğü) tipinde olabilir.[2]

Mart 1986'da Augusto Pinochet liderliğindeki Şili Askeri Cuntası

Bir cunta, genellikle bir darbenin sonucu olarak iktidara gelir.[1] Cunta, resmi olarak, kararname ile yönetme yetkisine sahip olarak ulusun yönetim organı olarak iktidarı alabilir veya sözde sivil bir hükûmet üzerinde bağlayıcı (ancak gayri resmi) bir kontrol uygulayarak iktidarı kullanabilir.[3] Bu iki farklı cunta yönetim biçimi bazen açık yönetim ve örtülü yönetim olarak adlandırılır.[4] Örtülü yönetim sivilleşme veya dolaylı yönetim şeklinde olabilir. Sivilleşme, bir cunta açıkça askeri özelliklerini alenen sona erdirdiğinde, ancak hakimiyetini sürdürdüğünde ortaya çıkar. Örneğin, cunta sıkıyönetimi sona erdirebilir, askeri üniformaları sivil kıyafetler lehine bırakabilir, hükûmeti eski subaylarla "sömürgeleştirebilir" ve siyasi partiler veya kitle örgütlerinden faydalanabilir.[5] "Dolaylı yönetim", cuntanın sivil bir kukla üzerinde gizli, perde arkasındaki kontrolünü içerir. Ordunun dolaylı yönetimi, ya hükûmet üzerinde geniş kontrolü ya da askeri veya milli güvenlik konuları gibi daha dar bir dizi politika alanı üzerinde kontrolünü içerebilir.[4]

1920'lerin ortalarından beri, Latin Amerika'da, tipik olarak farklı askeri branşların (ordu, donanma ve hava kuvvetleri) komutanlarının başkanlık ettiği ve bazen ulusal polisin veya diğer kilit organların da liderlerinin katıldığı "kurumsallaşmış, oldukça kurumsal/profesyonel cunta" biçiminde askeri cuntalar sıklıkla görülmüştür.[3] 1988'de siyaset bilimci Samuel Finer, Latin Amerika'daki cuntaların başka yerlerdeki cuntalardan daha küçük olma eğiliminde olduğunu belirtti; orta cuntaların 11 üyesi varken, Latin Amerika cuntalarının tipik olarak üç veya dört üyesi vardı. "Kurumsal" askeri darbeler, "hizipçi" askeri darbelerden farklıdır. İlki, askeri hiyerarşinin tepesindeki kıdemli komutanlar tarafından yönetilen bir kurum olarak silahlı kuvvetler tarafından yürütülürken, ikincisi silahlı kuvvetlerin bir bölümü tarafından yürütülür ve genellikle orta rütbeli subaylar tarafından yönetilir.[3][6]

Annual Review of Political Science dergisinde yayınlanan 2014 tarihli bir araştırma, askeri rejimlerin hem sivil diktatörlüklerden hem de otokratik askeri güçlü adamlardan farklı davrandığını ortaya koydu.[7] Çalışma, (1) "güçlü adamlar ve askeri rejimlerin sivil diktatörlüklere göre insan hakları ihlalleri gerçekleştirme ve iç savaşlara bulaşma olasılıklarının daha yüksek olduğunu"; (2) "askeri güçlü adamların belki de yönetim sonrası sürgün, hapishane veya suikastten korkmaları için daha fazla nedenleri olması sebebiyle askeri rejimlerden veya sivil diktatörlerden daha fazla uluslararası savaş başlattığını ve (3) askeri rejimler ile sivil diktatörlüklerin daha çok isyan, halk ayaklanması veya istilalarla sona eren askeri güçlü adamların yönetiminin aksine demokratikleşmeyle sona ermesinin daha olası olduğunu ortaya koydu.[7]

ÖrneklerDüzenle

Aşağıdakiler, kıtaya göre askeri cunta örnekleridir. Kalın yazılanlar, şu anda iktidarda olan cuntalara sahip ülkeleri göstermektedir.

AfrikaDüzenle

AmerikaDüzenle

AvrupaDüzenle

AsyaDüzenle

OkyanusyaDüzenle

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b Junta 27 Mayıs 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Encyclopædia Britannica (last updated 1998).
  2. ^ Lai, Brian; Slater, Dan (2006). "Institutions of the Offensive: Domestic Sources of Dispute Initiation in Authoritarian Regimes, 1950–1992". American Journal of Political Science. 50 (1): 113-126. doi:10.1111/j.1540-5907.2006.00173.x. JSTOR 3694260. 
  3. ^ a b c Paul Brooker, Non-Democratic Regimes (Palgrave Macmillan: 2d ed. 2009), pp. 148-150.
  4. ^ a b Paul Brooker, Comparative Politics (ed. Daniele Caramani: Oxford University Press, 2014), pp. 101-102.
  5. ^ Brooker, Non-Democratic Regimes (2d ed.), p. 153.
  6. ^ David Kuehn, "Democratic Control of the Military" in Handbook of the Sociology of the Military (eds. Giuseppe Caforio & Marina Nuciari: Springer, 2nd ed.), p. 164.
  7. ^ a b Geddes (2014). "Military Rule". Annual Review of Political Science. 17: 147-162. doi:10.1146/annurev-polisci-032211-213418. 
  8. ^ "Fiji holds historic election after years of military rule - DW - 17.09.2014". DW.com. Deutsche Welle. 3 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.