Ali Baba ve Kırk Haramiler

Ali Baba ve Kırk Haramiler (Arapçaعلي بابا والأربعون لصا), Binbir Gece Masalları'nın birçok versiyonunda bulunan bir masaldır. 18. yüzyılda Antoine Galland tarafından eklenmiştir. "Arap Geceleri" masallarının en tanıdıklarından biridir ve masalın şiddet içeren kısımlarının kesildiği versiyonları özellikle çocuklara yönelik olarak pek çok medya ürününde geniş bir şekilde işlendi ve başka biçimlerde ele alındı.

Ali Baba'nın abisi Kasım, mağaradayken. (Maxfield Parrish, 1909)

Hikâyede Ali Baba, haramilerin "Açıl Susam Açıl" diyerek girdikleri bir mağarayı keşfeden fakir bir oduncudur. Haramiler, bunu öğrendiklerine Ali Baba'yı öldürmeye çalışırlar fakat Ali Baba'nın sadık kölesi haramilerin planını bozar. Ali Baba, kölesiyle oğlunu evlendirir ve hazineyi sır olarak tutar.

TarihiDüzenle

Masal, Binbir Gece Masalları'na Avrupalı çevirmenlerinden biri olan Antoine Galland tarafından Les Mille et Une Nuits (1704–1717) çalışmasına eklendi. Galland, 18. yüzyılda Fransız bir oryantalisttir ve Halep'teki bir Ortadoğu hikâyecisinden sözlü olarak duymuş olabilir. Her halükârda, hikâyenin en eski metni Galland'ın Fransız versiyonunda mevcuttur. Richard Francis Burton, masalı The Book of the Thousand Nights and a Night (Binbir Gece'nin Kitabı) adıyla yayımladığı tamamlayıcı ciltlere ekledi ve hikâyenin kökenlerinin Kıbrıs Rumlarına dayandığını düşünmektedir.[1]

Amerikan oryantalist Duncan Black MacDonald, Bodleian Kütüphanesi'nde hikâyenin Arapça bir el yazması olduğunu keşfetti[2] ancak daha sonra bunun sahte olduğu anlaşıldı.[3]

KonuDüzenle

Ali Baba ile abisi Kasım, tüccar bir babanın çocuklarıdır. Babalarının ölümünden sonra açgözlü Kasım, zengin bir kadınla evlenir ve babasının işini ilerletmeye çalışır. Ali Baba ise fakir bir kadınla evlenerek odunculuk yapar. Bir gün, Ali Baba ormanda yakacak odun toplayıp kesmekteyken kırk tane haraminin hazine ambarını ziyaret etmekte olduğunu duyar. Hazineler bir mağaradadır ve mağaranın ağzı sihir ile kapatılmıştır. "Açıl Susam Açıl" dendiğinde açılmakta "Kapan Susam Kapan" dendiğinde kapanmaktadır. Haramiler mağaradan ayrılırken Ali Baba mağaraya girer ve ihtiyatlı bir şekilde bir çanta altın parayı alıp eve götürür.

Ali Baba ile karısı, altınları tartmak için yengelerinden terazi isterler. Kasım'ın karısı, Ali Baba ile karısının ne tarttıklarını anlamak için tartının altına bir miktar balmumu yapıştırır. Tartıyı geri aldıklarında tartıya altın bir madeni para yapıştığını görünce şoke olur ve kocasına anlatır. Kasım'ın ısrarlarıyla Ali Baba, mağarayı ona anlatır. Kasım yanına bir eşek alarak mağaraya gider, sihirli sözleri söyleyerek mağaraya girer. Ancak açgözlülüğü ve hazine heyecanı içinde olmasından ötürü mağaradan çıkış için sihirli sözleri unutur. Haramiler, Kasım'ı mağarada bulur ve onu öldürür. Abisi dönmeyince Ali Baba mağaraya gider ve Kasım'ın vücudunun parçalandığını ve girmeye çalışanlara gözdağı olarak her bir parçanın mağaranın girişine konulduğunu görür.

Ali Baba, vücudu eve getirerek Kasım'ın evindeki köle bir kız olan Morgiana'ya teslim ederek Kasım'ın ölümünün doğal nedenlerle olduğunu gösterecek şekilde kızı görevlendirir. Önce, Morgiana, eczaneden bir ilaç alır ve ona Kasım'ın ağır hasta olduğunu söyler. Sonra Baba Mustafa adında bir terziye ödeme yaparak gözlerini bağlar ve onu Kasım'ın evine götürür. Terzi, kimsenin şüphe duymaması için Kasım'ın vücudunun ayrılan parçalarını birbirine diker. Daha sonra kimse şüphelenmeden Kasım'a Ali Baba ile ailesi cenaze düzenler.

Haramiler, vücudun gittiğini fark eder ve sırlarını bilen başka birinin daha olduğunu anlayınca onu bulmak için yola koyulurlar. Haramilerden biri kasabaya gider ve ölü bir adamın cesedini tekrar diktiğini söyleyen Baba Mustafa'ya denk gelir. Baba Mustafa'dan kendisini ölünün evine götürmesini ister. Terzinin gözleri tekrar bağlanır ve evin yolunu adımlarıyla bulur. Harami evin kapısını bir işaret koyar böylece gece gelip evdeki herkese öldüreceklerdir. Ancak Morgiana, haraminin yaptıklarını görür ve tüm komşularının kapısına aynı işareti koyar. Kırk haramiler gece geldiklerinde evi bulamazlar ve haramilerin lideri öfkelenerek kapıya işareti koyan haramiyi öldürür. Ertesi gün bir başka harami Baba Mustafa'ya gider. Ancak bu sefer, Ali Baba'nın ön kapısındaki taş basamaktan bir parça kırar. Morgiana yine aynı şeyleri komşularının kapısına yaparak planın suya düşmesini sağlar. İkinci harami de başarısızlığından ötürü öldürülür. Haramilerin lideri bu defa kendisi gidip evi bulur ve evin her detayını aklında tutar.

Haramilerin başı, Ali Baba'nın konukseverliğine ihtiyaç duyan yağ tüccarı kılığına girer ve katırlarla otuz sekiz küp getirir. Küplerin biri yağ ile doludur, geri kalanlarında ise haramiler gizlenmiştir. Ali Baba uyuduğunda haramiler onu öldürecektir. Morgiana yine haramilerin planını fark eder ve haramilerin içlerinde saklandıkları küplere kızgın yağ döker. Liderleri adamlarını uyandırmaya geldiğinde hepsinin ya ölü ya da kaçtığını görür. Ertesi sabah Morgiana, Ali Baba'ya küpteki hırsızları anlatır. Onları gömerler ve Ali Baba, Morgiana'yı azad eder.

Bir müddet sonra haramilerin lideri intikamlarını almak için Ali Baba'nın oğluyla arkadaşlık ederek kendini tüccar olarak tanıtır ve Ali Baba'nın evine akşam yemeğine davet edilir. Morgiana, haramiyi tanıyınca bir hançerle kılıç dansı yapar ve hançeri haraminin kalbine saplar. Ali Baba önce Morgiana'ya kızar ama haraminin kendisini öldürmeye çalıştığını öğrendiğinde kıza teşekkür ederek onu oğluyla evlendirir. Ali Baba, mağaradaki hazineleri ve hazinelere nasıl ulaşılacağını bilen tek kişidir artık.

Kültürel etkileriDüzenle

Sinema icat edildiği yıllardan başlayarak bu hikâye ile yakından ilgilenmiş ve çeşitli ülkelerde onlarca "Ali Baba" filmi çekilmiştir:

Ali Baba ve Kırık Haramiler ile ilgili çekilen filmler
Yıl Ülke Film adı Yönetmen
1902 Fransa Ali Baba et les quarante voleurs Ferdinand Zecca
1903 Hindistan Alibaba and the Forty Thieves Hiralal Sen
1907 Fransa Ali Baba et les quarante voleurs Segundo de Chomón
1908 Fransa Ali Baba Georges Denola
1911 İtalya Ali Babà
1918 ABD Ali Baba and the Forty Thieves Chester M. Franklin
1922 Almanya Ali-Baba und die 40 Räuber Leopold Blonder
1927 Hindistan Alibaba and the Forty Thieves Bhagwati Prasad Mishra
1932 Hindistan Alibaba Aur Chalis Chor J.J. Madan
1932 Hindistan Ali Baba and the Forty Thieves
1937 ABD Ali Baba Goes to Town David Butler
1937 ABD Popeye the Sailor Meets Ali Baba's Forty Thieves Dave Fleischer
1942 Mısır Ali Baba wa al arbain harame Togo Mizrahi
1944 ABD Ali Baba and the Forty Thieves Arthur Lubin
1954 Arjantin La Cueva de Ali-Babá Mario C. Lugones
1954 Fransa Ali Baba et les quarante voleurs Jacques Becker
1958 ABD "Shirley Temple's Storybook" Ali Baba and the 40 Thieves (TV dizisi)
1960 Malezya Singapur Ali Baba bujang lapok P. Ramlee
1962 İtalya Le Sette fatiche di Alì Babà Emimmo Salvi
1965 ABD The Sword of Ali Baba Virgil W. Vogel
1971 Türkiye Ali Baba ve Kırk Haramiler Nuri Ergün
1972 Brezilya Ali Babá e os Quarenta Ladrões Victor Lima
1975 Hindistan Alibaba and Forty-one Thieves Sasikumar
1980 SSCB Hindistan Alibaba Aur 40 Chor Latif Faiziyev
1983 SSCB Ali Baba i sorok razboynikov Oleg Ryabokon
1989 Hong Kong Xin A Li Ba Ba Ge Ying Yi Jin
2002 Hindistan Alibaba Usha Ganesarajah
2007 Fransa Ali Baba et les 40 voleurs (TV) Pierre Aknine

GaleriDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Burton, R. F. Supplemental Nights to the Book of the Thousand Nights and a Night with Notes Anthropological and Explanatory. III, fasc. 2. s. 369.  (n.)
  2. ^ MacDonald, Duncan Black (Nisan 1910). "'Ali Baba and the forty thieves' in Arabic from a Bodleian MS". Journal of the Royal Asiatic Society. ss. 327-386. JSTOR 25189681. 
  3. ^ Mahdi, Muhsin (1994). "Galland's Successors (chapter 2)". The Thousand and One Nights: From the Earliest Known Sources, Part 3, "Introduction and Indexes".