Alaçam

Samsun'un ilçesi

Alaçam (Osmanlıcaآلاچام), Samsun ilinin batıdan Yakakent, güneyden Vezirköprü, doğudan Bafra ilçeleri ve kuzeyden Karadeniz ile çevrili bir ilçesidir. Yüzölçümü 632 km², denizden yüksekliği ortalama 15 m'dir. Samsun'a uzaklığı 78 km'dir.

Alaçam
Samsun'un Türkiye'deki konumu
Samsun'un Türkiye'deki konumu
Alaçam Meydanı.JPG
Ülke Türkiye
İl Samsun
Coğrafi bölge Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Kaymakam Fikret Zaman
 • Belediye başkanı İlyas Acar (MHP)
Rakım 10 m (30 ft)
Nüfus
 (2018)
 • Toplam 25,854
 • Kır
-
 • Şehir
-
Zaman dilimi UTC+03.00 (TRS)
Posta kodu 55800
İl alan kodu 0362
İl plaka kodu 55

TarihDüzenle

İlçeye verilen isimlere baktığımızda Hamilton, Alaçam isminin I. Leo döneminde (457-74) hükümdarın onuruna Leontopolis olarak adlandırılmış olan Zaleko’un yeri olduğu tespitinde bulunmuştur. (Freely, 2008) İlçenin bugünkü adının kaynağı olarak ise “yöredeki çam ağaçları” gösterilir. (Tokmakçıoğlu, 2011) Samsun tarihini inceleyen Rifat Gökçen de İlçenin adının Uluçay kıyısındaki yüksek çam ağaçlarından dolayı Alaçam olduğunu ve bu adın İlhanlılar tarafından verildiğini yazar.

İlçe çok eski bir tarihe sahiptir. Milattan önceki devirlerde Frigyalılar, Kimmerler, Lidyalılar ve Persler, Alaçam'da hüküm sürmüşlerdir. MÖ 5. asırda yöreye gelen Miletliler ilçeye Zalikus adını vermişlerdir. Sonraları Pontus Krallığı tarafından ilhak edilen bölgede MÖ 1. yüzyılda Roma hakimiyeti başlamıştır. Roma İmparatorluğu’nun ikiye bölünmesinin ardından Bizans'ın elinde kalmıştır I. Leo döneminde (457-74) hükümdarın onuruna Leontopolis olarak adlandırılmıştır. Daha sonra Danişmentlilerce zaptedilerek Tralköy adını almıştır. Selçuklu döneminde Tralköy adı Uluköy olarak değiştirilmiş, 1385'te İlhanlılar döneminde ise ilçe Alaçam adını almıştır.

Alaçam adının; ilçenin ortasından geçen Uluçay'ın kenarındaki "Uluçam" denilen büyük çam ağaçlarından geldiği söylenmektedir. Alaçam, Anadolu Beylikleri döneminde Eretna Beyliği'nin devamı olan Kadı Burhanettin tarafından ele geçirilmiş, ardından Candaroğulları ve İsfendiyaroğulları'nın hakimiyetine girmiştir (1390). 1398'de ise Osmanlı egemenliğine giren Alaçam, Anadolu Türk Birliğinin bozulmasıyla 1402'de tekrar Candaroğulları'nın eline geçmiştir. Çelebi Mehmet'in Canik Bölgesi'ni ele geçirmesiyle Alaçam Osmanlı'nın olmuş ve bu hakimiyet II. Murat döneminde sağlamlaşmıştır. Osmanlı'dan beri bir Türk kasabası olan Alaçam 1 Eylül 1944 tarihinde Samsun'un sekizinci ilçesi olmuştur.

Hükümet Konağı 1963, Şadi Bey Camii 1515, Çarşı Camii 1887 yılında yapılmıştır. 1950'lerde Alaçam Ortaokulu açılmış, 1901-1902 yılları arasında Alaçam-Bafra yolu yapılmıştır.

EkonomiDüzenle

İlçenin ekonomisi genel olarak tarıma ve hayvancılığa dayanmaktadır. Bunun yanında balıkçılık da yapılmaktadır. Tarım ürünlerinin başında tütün gelmektedir. Bunu buğday, çeltik mısır ve fındık üretimi takip eder. Ayrıca sebze ve meyve yetiştiriciliği de yapılmaktadır. Hayvancılıkta ise büyük ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliği yapılmaktadır. İlçe ekonomisi genel olarak tarım ve hayvancılığa dayalı olmakla birlikte, çiftçiler, buğdayı kendilerine yetecek kadar üretmektedirler. Yaklaşık 6200 çiftçi tütün tarımı ile uğraşmaktadır.

Bitki ÖrtüsüDüzenle

Alaçam ilçesinin kıyı kesiminde kum üzerinde yetişen bitkiler görülürken düzlük bazı kesimlerde kamış bitkisinin var olduğu görülür. Kıyı kesiminde kavak, söğüt gibi yetişmesi kolay ağaçlar ve çınar görülür. Bu türlerin yanı sıra kıyıdan yüksek bölgelere çıkıldıkça gürgen, meşe, köknar, taflan, kızılcık sıklıkla görülür. Sarıçam ve karaçam ise hemen her kesimde görülebilen ağaç türleridir. Alaçam ilçesinin orman varlığı ise Amasya Orman Bölge Müdürlüğü (AOBM, 2019) verilerine göre toplamda 29.720,30 hektardır.

NüfusDüzenle

Yıl Toplam Şehir Kır
1965[2] 47.101 7.833 39.268
1970[3] 48.410 8.339 40.071
1975[4] 50.670 10.013 40.657
1980[5] 53.426 11.402 42.024
1985[6] 55.430 12.986 42.444
1990[7] 43.162 12.097 31.065
2000[8] 37.490 11.950 25.540
2007[9] 31.669 11.321 20.348
2008[10] 31.066 11.203 19.863
2009[11] 30.351 11.037 19.314
2010[12] 29.949 10.961 18.988
2011[13] 29.196 10.828 18.368
2012[14] 28.315 10.644 17.671
2013[15] 28.162 28.162 veri yok
2014[16] 27.238 27.238 veri yok
2015[17] 26.301 26.301 veri yok
2016[17] 25.863 25.863 veri yok
2017[17] 25.577 25.577 veri yok
2018[17] 25.854 25.854 veri yok
2019[17] 25.430 25.430 veri yok
2020[17] 25.123 25.123 veri yok

Not 1: 1990 yılında Alaçam ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır.

Not 2: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.

Sivritepe Höyüğü Ve KalesiDüzenle

 
Sivritepe kalesi kuzey ve doğu duvarları
 
Sivritepe höyüğünden Alaçam

Yapılan araştırmalarda Alaçam İlçesi Karşıyaka Mahallesi Sivri Tepe Mevkii'nde şehre hakim doğal bir tepe üzerinde kurulmuş bir höyük yerleşmesidir. Höyük üzerinde ve çevresinde yoğun miktarda keramik parçalarına rastlanmıştır. Ayrıca yol açma sırasında tahrip edilen kısımlarında da keramik, kiremit ve kemik parçalarına rastlanmıştır. Höyük tepesinin etrafının sur duvarları ile çevrili olduğu ve bu sur duvarlarının bazı kısımlarının korunduğu özellikle kuzey ve doğu taraflarında görülmektedir. Kale duvarlarının kapladığı alan yaklaşık 30×60 metre genişliğindedir. İlk ve Orta Tunç Çağı, Demir Çağı, Helenistik Çağ, Ortaçağ yerleşimleri tespit edilmiştir.

Tarihi Alaçam EvleriDüzenle

 
Çeşme Mahallesinde bulunan bir konut örneği

İlçenin merkezinde bulunan Çeşme, Karşıyaka, Yenicami mahallelerini kapsayan sit alanı içerisinde bulunan 61 adet tescilli yapı bulunmaktadır. Tescilli yapıların büyük çoğunluğunu konutlar oluşturmaktadır. 1 cami, 1 çeşme, 1 hamam ve 3 tane işyeri de tescili yapılar arasında yer almaktadır. İlçede bulunan yapıların yapılış tarihleri ile ilgili kesin bir bilgi olmamakla birlikte plan özellikleri ve mimari elemanları açısında değerlendirildiğinde pencere sövelerindeki eğrisel söve başlıkları, merdiven tipi ve Osmanlı Barok üslubunun izlerini taşıması, ıslak hacimlerin yapı içinde yer alması ve sofada yer alan lavabonun gösteriş öğesi olarak yapıya 19. yy. sonlarında girmesiyle birlikte yapıların bir çoğunun 1890 yıllarında inşa edilmiş olabileceği düşünülmektedir.

Gezi ve Mesire YerleriDüzenle

İlçenin 2 km kuzeyinde deniz kıyısında temiz kumsalı, çınar, kavak ve taflan ağaçlarından oluşan güzel koruluğu ile Geyikkoşan mesire yeri yer almaktadır. Burası adını koruluğun içindeki Geyikkoşan Baba Türbesi'nden alır. Bir rivayete göre Geyikkoşan Baba Türbesi'nin bulunduğu yerdeki tarlayı, evcilleştirmiş olduğu geyikleri çifte koşarak sürermiş. Bu nedenle bu koruluğa Geyikkoşan denilmiş. Bu yöre hem piknik yeri olarak hem de denize girmek için ideal bir yerdir.

İlçenin güneyinde Vezirköprü sınırındaki denizden yüksekliği 1.665 m. olan Dürtmen Yaylası da doğal güzellikleriyle görülmeye değer bir mesire alanıdır. Dürtmen Yaylası'na ulaşım asfalt yoldan sağlandığı için kolay olmaktadır. Kızılırmak deltasının bir kısmı da ilçe sınırları içindedir.

 
Geyikkoşan güreşlerinden bir kare

Geyikkoşan mevkisinde 6 Mayıs tarihinde Hıdırellez Şenlikleri yapılmaktadır. Bu şenliklerde Türkiye genelinden amatör ve millî güresçiler davet edilerek yağlı pehlivan güreş müsabakaları düzenlenir. Bu şenliklerin kökeninin 600 yıllık bir efsaneye dayandığı söylenmektedir. Efsaneye göre; Geyik Baba isminde bir Arap ordusu komutanı 6 Mayıs'ta tüm işlerini bırakarak o mevkide koyun, kuzu, inek cinsinden hayvanları kestirerek fakir halka ziyafet verirmiş.

Dürtmen Yaylası eteklerinde bulunan Hüseyin Dede Türbesi çevresinde de 7 Mayıs'ta benzer şenlikler düzenlenir.

Geyikkoşan sahilinde Alaçam Öğretmen Evi vardır. Burası Alaçam içinde yaşayan insanların boş zamanlarda geldiği bir yerdir. Turistler de burada kalabilir.

Folklorik Değerleri[18]Düzenle

Alaçam ilçe merkezinde halkın % 60'ı mübadil olduğundan düğünlerde genellikle Rumeli oyunları (Zigaş, Debreli Hasan, Vardar Ovası, Topal Ağa) ağırlık kazanmaktadır. Ayrıca oynanan kasap (Horon) karşılama oyunları vardır.

Yemekleri[19]Düzenle

Tavuk eti ile yapılan Herse, özellikle Çerkez köylerinde yapılan Aluş yemekleri; Çiğ kıymadan içine baharat katılarak yapılan kapaklı pidesi, Palamut balığından yapılan palamut dolması Alaçam'a özgü olup, çok beğenilen yemeklerdir. Bahar üzeri yapılan Koyun peyniri oldukça meşhurdur.

İlçenin Yüksek NoktalarıDüzenle

Sivritepe:

İlçe sınırları içinde bulunan tepeciğin, Alaçam'ın eski yerleşim yeri olduğu tahmin edilmektedir. Tepede eski yıkık surlar bulunmaktadır. Yapılan arkeolojik kazılarda tarihi çömlek kalıntılarına rastlanmıştır. Ayrıca Cumhuriyetin ilanından sonra tepeye bir adet sacdan Atatürk heykeli dikilmiştir. Her yıl geleneksel olarak Sivritepe'de keşkek günü yapılmaktadır. Davullar zurnalar eşliğinde bir yandan keşkekler pişer diğer yandan da pişen keşkekler misafirlere ikram edilir.

Dürtmen Dağı:

Dürtmen Dağı.1650 metre tepe noktası ile bölgeye hakim bir konumdadır. Yaz döneminde şenliklerin ve panayırların yapıldığı Dürtmen ve Kızlan Yaylaları bu dağın yamacında bulunmaktadır.

Belediye Başkanlığı[20]Düzenle

Seçildikleri yıllara göre Belediye Başkanları:

Nazif AYKAÇ 1879 Kiryako Efendi 1896 Nazif AYKAÇ 1903 Fazıl İÇEL 1906-1908 Beraklis Efendi 1908-1913 Fazıl İÇEL 1913-1918
Hamit İÇEL 1918-1921 Tahir TOLUN 1921-1924 Hamit İÇEL 1924-1925 Nadir AYKAÇ 1925-1927 Fazıl İÇEL 1927-1930 Şükrü TOLUN 1930-1932
Abdullah SOMÇAĞ 1932-1934 Ahmet ANARAT 1934-1937 Hakkı TARHAN 1937-1938 Recai AKAN 1938-1940 Nuri ALAÇAM 1940-1943 Reşat İÇEL 1943-1945
Şükrü TOLUN 1945-1950 Fikri ŞEN 1950-1952 Nihat İÇEL 1952-1956 Mümin ÖZ 1956-1957 Hasan KÖK 1957-60 Mustafa AYKAÇ 1963-1980
Nami DELİORMAN(KÖK) 1977-1980 Şadi UYAR 1984-1989 Fırat ANARAT 1989-1994 Özcan YILMAZ 1994-1999 Fırat ANARAT 1999-2009 İlyas ACAR 2009-2014
Hadi UYAR 2014-2019 İlyas ACAR 2019-

KaynakçaDüzenle

  1. ^ http://www.yerelnet.org.tr/ilceler/ilce_belediye_koordinat.php?ilceid=198968
  2. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  3. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  4. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  15. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  16. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  17. ^ a b c d e f
    • "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
    • "Alaçam Nüfusu - Samsun". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. 
    • "Samsun Alaçam Nüfusu". nufusune.com. 
  18. ^ "İlçelerimiz". Samsun ve Çevresi Turizm Alanı Altyapı Hizmet Birliği. Erişim tarihi: 2021-06-04. 
  19. ^ "İlçelerimiz". Samsun ve Çevresi Turizm Alanı Altyapı Hizmet Birliği. Erişim tarihi: 2021-06-04. 
  20. ^ "Alaçam Belediyesi". 

Dış bağlantılarDüzenle