Ana menüyü aç

Acarca ya da Acara lehçesi (Gürcüce: აჭარული / Açaruli), Gürcüce'nin güneybatı lehçelerinden biri olup Acara'da ve Türkiye'de yaşayan Acarlar tarafından konuşulur. Güneybatı lehçelerinde Acarca ile birlikte üç lehçe bulunur ve bunlardan Guria lehçesi Acara'nın kuzeyindeki Guria'da konuşulurken İmerhev lehçesi yalnızca Türkiye'de Artvin iline bağlı Meydancık, Şavşat (İmerhev) beldesinde konuşulur.

ÖzellikleriDüzenle

Acara lehçesinde Türkçeden girmiş pek çok kelime vardır ve bu kelimelerin bu lehçeye özgü biçim değişikliklerine uğradığı görülür. Acara lehçesine Osmanlı döneminde giren Türkçe kelimeler, Acara bölgesinde belli ölçüde unutulurken[kaynak belirtilmeli] Türkiye'de yaşayan Gürcülerin konuşma dilinde varlığını korumuştur.

AğızlarıDüzenle

Acarca kendi içinde, Yukarı Acaristan (Yukarı Acara) ve Aşağı Acaristan (Aşağı Acara) alt lehçeleri olmak üzere ikiye ayrılır. Bazen bunlar Çürüksu (Kobulet) lehçesi olarak da ayrıma tabi tutulur. Yukarı Acaristan lehçesi, Hulo ve Şuvahev’de, Aşağı Acaristan lehçesi ise Keda, Helvaçavur ve Çürüksu bölgelerinde konuşulur.

Bu lehçelerin yanı sıra, Acaristan bakımından, Türkçenin etkisiyle ortaya çıkmış Hulo, Şuvahev ve Çürüksu şiveleri bulunmaktadır. Çürüksu şivesi Türkçeden daha az etkilenmiştir. Hulo şivesi de kendi içinde (Gorcom ve Khikhazir) farklılık gösterir. Ayrıca Kirnat-Maradit ağızlarından da söz etmek gerekir.

Türkiye bakımından ise göçmen (muhacir) Acarlar/Gürcüler ile yerleşik olanların dillerinde kelime düzeyinde bazı farklılıklar bulunduğu gibi, bölgelere göre de benzer farklılıklara rastlanmaktadır. Göç edenler açısından, göç edilen bölgenin de etkisi vardır.

İlgili eserler ve bağlantılarDüzenle

  • ქართული (აჭარული) ზღაპრები, ბათუმი, 1973 [K'art'uli (Açaruli) Zğaprebi, Bat'umi. = 1973 Gürcüce (Acarca) Masallar, Batum, 1973].
  • შ. ნიჟარაძე, აჭარული დიალექტი, ბათუმი, 1975 [Ş. Nijaradze, Açaruli Dialek'ti, Bat'umi, 1975 = Ş. Nijaradze, Acar Diyalekti, Batum, 1975].
  • პ. ჯაჯანიძე, აჭარული ლექსიკური მასალები, ქპი სრ., ხხიიი, 1961 [P. Cacanidze, Açaruli Lek'sikuri Masalebi, K'pi Sr., XXIII, 1961 = P. Cacanidze, Acarca Sözlüksel Materyaller, Kpi Sr., XXIII, 1961].
  • ტ. ფუტკარაძე, მსაზღვრელ-საზღვრულის ბრუნებისათვის სამხრეთ საქართველოს დიალექტებსი, აჭარული დიალექტის დარგობლივი ლექსიკა, ვი, ტბ., 1986 [T. P'utkaradze, msazğvrel-sazğvrulis brunebisat'vis samxret' sak'art'velos dialek'tebşi, açaruli dialek'tis dargoblivi lek'sika, VI, Tb., 1986 = T. Putkaradze, Güney Gürcistan Lehçelerindeki Sıfat-İsim Çekimi, Acar Lehçesi Bölümünün Kısa Sözlüğü, VI, Tif., 1986].