Acara tarihi

Bu madde Gürcistan'ın Özerk bölgesi Acara'nın tarihini anlatmaktadır.

Antik ve Ortaçağ tarihiDüzenle

 
Gonio Müzesi'nde Kolhis kültürü'ne ait eserler.
 
Mahuntseti'de bir Orta Çağ kemer köprüsü.

Arkeolojik buluntulara göre Acara Neolitik Çağlardan beri insanların yerleşim yeri olmuştur. Antik Gürcü kabilesi Moshlar antik çağlarda bu bölgeyi yurt edindi, Acara bölgesi MÖ 7. yy dan 3. yy. a kadar Kolhis'in bir parçasıydı. Bölge İberya Krallığı içerisinde MS 4. yy. sonlarında bir ilçe (saeristavo) olarak ortaya çıktı. MS 4. ve 5. yüzyıllarda Yunan tüccarlar tarafından kolonize edildi, Acara sahili daha sonra Roma hakimiyetine geçti. Bathus (Bathys) (günümüz de Batum) ve Apsaros (Apsaruntos) (Modern Gonio) bu zamanların önemli şehirleri ve kaleleri idi. Arkeolojik çalışmalar günümüz Kobuleti yakınlarında Piçvnari'de zengin bir antik kentin kalıntılarını ortaya çıkarmıştır. MS 2. yüzyılda Bathus, Roma lejyonlarının önemli bir askeri üssüydü. Apsaros tiyatrosu ile meşhurdu.

Hristiyanlık döneminin başlarında Acara Aziz Andreas, Aziz Matta ve Aziz Simon isimleriyle bağlantılıdır. Aziz Matthias'ın Batum yakınlarında Gonio kalesine defnedildiği söylenir. Acara MS 2. yüzyılda Lazika Krallığı'na katılmıştır. Bölgenin kilit kalesi Petra (Tsihisdziri) Bizans ve Persler arasındaki Lazika Savaşı'nda (542-562) önemli bir rol oynamıştır.

9. yüzyılda bölge iki Gürcü devleti ; Tao-Klarceti ve Egrisi-Abhazya Krallığı arasında bölünmüştü.

11. yüzyılda Acara birleşik Gürcistan Krallığı'nın bir parçası oldu ve Samsthe Prensliği'nin yöneticileri tarafından idare edildi. Bölge 11. yüzyılda Selçuklular ve 13. yüzyılda Moğollar tarafından harap edildi. Gürcistan Krallığı'nın bölünmesinden ve buna mütakip iç savaşlardan sonra Acara 1535 yılında Guria Prensliği'nin bir parçası olana dek sürekli el değiştirmiştir. Bu dönemde Cenevizliler Karadeniz ticaret kolonilerinden birini Gonio'da kurdu.

Osmanlı yönetiminde AcaraDüzenle

 
1855'de Kırım Savaşı sırasında Batum'da bir Osmanlı askeri kampı.

1547'de Osmanlılar bölgeye akınlar düzenledi ve Batum'u ele geçirdi. 1564'de Guria Prensi Rostom Gurieli tarafından bölge kurtarıldı ancak 1582'de yeniden Türk yönetimine geçti. 1609 yılında Mamia Gurieli Batum'u geçici olarak geri aldı. Ancak Guria Prensliği, 1614'de bölgeyi Osmanlıya kaybetti. Bölge iki sancağa bölündü ve Çıldır (Ahaltsihe) Paşalığına bağlandı. Acaralıların bir bölümü diğer Gürcü bölgelerine göç ettiler. Kalanlar ise İslam dinini benimsediler. Osmanlılar Acara ve Himşiaşvililer gibi yerel Müslüman Gürcü asilleri üzerinde çok az direkt kontrole sahipti. Onlar yarı özerk beyler olarak yönetimde kaldılar ta ki Osmanlı hükümetinin 1850 yılındaki merkezileştirici reformları tanzimat ile görevlerinden alınmalarıyla bölge imparatorluğa daha da yakınlaştı. Tanzimat reformlarına bölgenin iki tabakasından da karşıtlıklar vardı ; ayrıcalıklarını kaybetmelerine gücenen asiller ve yeni vergiler ve Osmanlı ordusuna zorunlu askerliğe karşı olan halk. 1840'larda Saray çevre paşalıklardan Kör Hüseyin Bey (Himşiaşvili) tarafından başlatılan ayaklanmayı bastırmak üzere kayda değer sayıda asker toplamak zorunda kaldı. Kör Hüseyin Bey 1840, 1844 ve 1846 yıllarında üç sefer olmak üzere ayaklandı. Her seferinde yenildi ve sonunda Konstantinopolis'e mahkum olarak gönderildi.[1] İsyancıların arasında 1844 yılında İmam Şamil tarafından Dağıstan'daki Ruslara karşı mücadelesine gönüllü toplamak için gönderdiği Hasan Hasbi de vardı. O, Acara ayaklanmasının bastırılmasından sonra kaçmayı başardı.[2][3]

1853-1856 Kırım savaşı ve 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı boyunca binlerce Acaralı Osmanlı ordusuna katıldı. 93 Harbi sırasında Batum Derviş Paşa komutasındaki 25.000 kişilik güçlü Osmanlı ordusunun yanı sıra Karadeniz kıyısında seyir eden Osmanlı savaş gemileri ile savunulmuştu. Ruslar General Oklobjio komutasındaki 15.000 kişilik Kobuleti birliğini gönderdiler ancak Oklobjio çatışma boyunca çok az bir başarı gösterebildi. O, 14 Nisan 1877'de Osmanlıları Muhaestate tepelerinden çıkardı ve 15 Kasım'a kadar oraya mevzilendi. Oklobjio'nun yaptığı tek ilerleme girişimi 11-12 Haziran'da Tsihisdziri ve Sameba tepelerindeki çarpışmalarda Osmanlılar tarafından önlendi. Kasım ayında Kars'ın ele geçirilmesi ve General Komarov'un Ardahan birliğinin Batum'a ilerleyişi ile birlikte Derviş Paşa'nın birliklerinin Batum'a çekilişi Oklobjio'ya yeniden harekete geçme fırsatı verdi ancak 18 Haziran 1878'de Tsihisdziri'ye yapılan saldırısı başarızlıkla sonuçlandı. Daha sonra bunu Rusların Batum'a karşı operasyonlarını bitiren ateşkes antlaşması izledi.

Rus yönetiminde AcaraDüzenle

İngiliz işgaliDüzenle

Demokratik Gürcistan Cumhuriyetinde AcaraDüzenle

Sovyet yönetiminde AcaraDüzenle

Ana madde: Acara Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

Aslan Abaşizde yönetimindeDüzenle

Acara kriziDüzenle

Post-Abaşidze çağıDüzenle

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Yilmaz, Özgür (Ağustos 2014). "Tanzimat Döneminde İsyancı Bir Ayan Profili: Acaralı Kör Hüseyin Bey Hadisesi" [A Rebel Ayan Profile in the Tanzimat Period: The Incident of Kör Hüseyin Bey of Adjara]. Belleten. 78 (282): 611–657. 
  2. ^ Gammer, Moshe (2003). Muslim Resistance to the Tsar: Shamil and the Conquest of Chechnia and Daghestan. Taylor & Francis. ss. 250–251. ISBN 0714650994. 
  3. ^ Badem, Candan (2010). The Ottoman Crimean War (1853–1856). Brill. ss. 149–150. ISBN 90-04-18205-5.