Şehir devleti

(Şehir devlet sayfasından yönlendirildi)
Ragusa Cumhuriyeti, Dubrovnik'in surları arasında yer almış eski bir denizci şehir devletiydi.

Şehir devleti, sadece tek bir şehir ile ona bağlı bölgelerden oluşan bağımsız devlet. Günümüzde Singapur, Vatikan ve Monako şehir devletlere birer örnektir. Ayrıca tam olarak bir şehir devlet olmasalar da, küçük yüzölçümü ve tek bir noktada yoğunlaşmış şehirleşme gibi özellikleri nedeniyle Katar,[1][2] Brunei,[3] Kuveyt,[3][4] Bahreyn[3] ve Malta[5][6][7] da bazen şehir devlet olarak sınıflandırılabilir. Yüksek nüfus yoğunluğuna sahip, ancak şehir devletler ile karakterize edilen bir şehir merkezi barındırmayan San Marino'da bazen bu terim altında sınıflandırılabilir.[3][8]

Bağımsız olmamalarına rağmen, Çin'de bulunan Hong Kong ve Makao ile Birleşik Arap Emirlikleri'ne bağlı Dubai ve Abu Dabi, yüksek oranda özerk olduğundan haklarında bazen şehir devlet olarak bahsedilir.[3][9][10]

TarihçeDüzenle

Tarih boyunca pek çok şehir devleti bulunmuş, bu devletler genellikle daha büyük bir kültürel bölgenin parçası olmuştur. Bu devletlere örnek olarak Antik Yunanistan'daki şehir devletleri (Atina, Sparta ve Gördes (Krintos)), Kenan'daki Fenike şehirleri (Sur, Kartaca ve Sayda), Mayalar (Chichen Itza ve El Mirador), Orta Asya'da İpek Yolu üzerindeki şehirler (Semerkand ve Buhara), Kutsal Roma İmparatorluğu'ndaki özgür imparatorluk şehirleri ve İtalyan şehir devletleri (Floransa ve Venedik) gösterilebilir.

Şehir devletleri medeniyetin gelişimine çok büyük katkılarda bulunmuşlardır. İnsanlık tarihinin en yaratıcı dönemlerinden bazıları insanların küçük bağımsız merkezlerde örgütlendiği dönemlerdi. Modern Avrupa medeniyeti kökenleri bakımından iki döneme çok şey borçludur. Bunlar Yunan şehir devletleri ve Rönesans İtalya'sının şehir devletleridir. Ancak bu küçük yaratıcı gruplar kısa sürelerle ayakta kalabilmişlerdir zira daha büyük devletlerin saldırılarına karşı kendilerini koruyacak büyüklük ve güçten yoksundular. İtalya ya da Yunanistan'da olduğu üzere gevşek bir coğrafi ve kültürel birliğin birbirinden ayrı bölgesel birimleri olarak başarıları daha kalıcı bir güce sahip daha büyük birimlerin ortaya çıkmasını sağlamış ve imparatorluk ve krallıklar gibi daha büyük toplum örgütlenmelerine yol açmıştır.

Modern şehir devletleriDüzenle

 
Monako, kumarhaneleri, kraliyet ailesi ve limanı ile tanınır.

MonakoDüzenle

Monako, 1297 yılında kurulmuş, Avrupa'da Kuzeybatı Akdeniz kıyılarında yer alan bağımsız bir şehir devleti ve prensliktir. Vatikan'dan sonra Avrupa'daki en küçük bağımsız ülke olan mikrodevlet, Fransa tarafından kuzey, batı ve doğu yönlerinde çevrelenmişken, ülkenin güney ve güneydoğu kısımları Akdeniz ile komşudur. Monako ayrıca İtalya sınırından yaklaşık 15 km uzaklıkta yer almaktadır. Ülke Monte Carlo semtindeki gösterişli kumarhaneleri, içinde barındırdığı limanları ve kraliyet ailesi ile ünlüdür.

SingapurDüzenle

Singapur, Malay Yarımadası'nın güney ucunda yer alan, kuzeyde Malezya, güneyde ise Endonezya'nın Riau Adaları ile çevrili bir ada ülkesidir. Uzunluğu, yaklaşık 43 km ve eni ise 22,5 km olan bir adada yer alan ülkede, 2014 yılı Haziran ayı sonu verilerine göre nüfus 5.469.724 kişidir. Eski bir İngiliz kolonisi olan ülke, kolonicilik bittikten sonra 1963'te Malezya Federasyonu'na bağlanmış, ülkede Federasyondan çok farklı olan etnik ve kültürel yapı nedeni ile bu ülkeden ayrılarak 1965'te tamamen bağımsız bir şehir devlet olmuştur.

VatikanDüzenle

 
Vatikan Şehir Devleti; Dünyanın en küçük devletidir.

Vatikan, İtalya'nın Roma şehrinde bulunan, Hristiyanlık dininin Katolik mezhebinin yönetim merkezi olan bağımsız devlet. Ülkedeki yerleşik nüfus 1000 civarında olan ve çevresi yüksek duvarlarla kaplı ülke, Dünyanın hem yüzölçümü hem de nüfus bakımından en küçük bağımsız ülkesidir.[11] Vatikan'da mutlak monarşiye dayalı bir yönetim uygulanır. Devlet başkanı olarak Papa'nın sözleri yasa hükmündedir. Papa, hem devlet başkanı, hem de Katolik mezhebinin ruhani lideridir. Katolik kilisesinin genel başkanı, Vatikan Devleti'nin de başkanı olur. Papa yasama, yürütme ve yargının da başkanıdır. Vatikan'ın, 100 kişilik İsviçre vatandaşı ve Katolik olması şart olan geleneksel giysili muhafızlardan oluşan sembolik yapıdaki küçük bir ordusu vardır.

Bağımsız olmayan şehir devletlerDüzenle

 
Hong Kong en çok nüfusa sahip şehir devletidir.

Bazı şehirler, bağımsız ayrı devletler olmamalarına rağmen, yüksek derecede özerk olmalarından ve bir şehir devlet gibi işlemlerinden ötürü bazen "şehir devlet" olarak sınıflandırılmıştır. Bu bağımsız olmayan şehir devletlerinden bazıları şu şekilde listelenebilir:

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Parker, Geoffrey. 2005. Sovereign City: The City-state Through History Chicago: University of Chicago Press. p. 219
  2. ^ Roberts, David. 2014. Qatar: Securing the Global Ambitions of a City-state. London: C Hurst & Co Publishers Ltd.
  3. ^ a b c d e f g Mogens, Hansen. 2000. "Introduction: The Concepts of City-States and City-State Culture." In A Comparative Study of Thirty City-State Cultures, Copenhagen: Copenhagen Polis Centre. Pg. 19
  4. ^ El-Katiri, Laura, Bassam Fattouh and Paul Segal. 2011 Anatomy of an oil-based welfare state: rent distribution in Kuwait. Kuwait City: Kuwait Programme on Development, Governance and Globalisation in the Gulf States
  5. ^ "The emblem of Malta, Department of Information, Official Website of President of Malta". Doi.gov.mt. 16 July 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 October 2013.  Bilinmeyen parametre |url-status= görmezden gelindi (yardım); Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım)
  6. ^ "''Draft National Strategy for the Cultural and Creative Industries – Creative Malta''". Creativemalta.gov.mt. 20 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 October 2013.  Bilinmeyen parametre |url-status= görmezden gelindi (yardım); Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım)
  7. ^ Bank, European Central. "Malta". European Central Bank. 7 April 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2018.  Bilinmeyen parametre |url-status= görmezden gelindi (yardım)
  8. ^ Mogens, Hansen. 2002. A Comparative Study of Six City-State Cultures: An Investigation p. 91
  9. ^ Parker, Geoffrey. 2005. Sovereign City: The City-state Through History Chicago: University of Chicago Press.
  10. ^ Kotkin, Joel. 2010. "A New Era for the City-State?" In Forbes.
  11. ^ "Europe :: Holy See (Vatican City) — The World Factbook - Central Intelligence Agency". www.cia.gov. 12 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  12. ^ Lulat, Y. G.-M. (2015). A History of African Higher Education from Antiquity to the Present. Greenwood Publishing. s. 197. ISBN 9780313320613. 2 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.  Bilinmeyen parametre |url-status= görmezden gelindi (yardım)
  13. ^ Europe Since 1945: An Encyclopedia, Bernard A. Cook p.506, ISBN 0815313365 [1]
  14. ^ Canton of Basel-Stadt Welcome

DiğerDüzenle